ΘΕ8ΡΗΤΙΚ0Ν ΜΕΓΑ

ΤΗΣ

Μ01Ι2ΙΚΗ2

ΘΕ2ΡΗΤΙΚ0Ν ΜΕΓΑ

ΤΗΣ

ΜΟυΣΙΚΗΣ

ΣΥΝΤΑΧΘΕΝ ΜΕΝ ΠΑΤΑ

ΧΡΥΣΑΝΘΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΙΡΡΑΧΙΟΎ

ΤΟΥ ΕΚ ΜΑΑΥΤΩ.Ν

ΕΚΛΟΘΕΝ Λ Ε

ΥΠΟ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ Γ. ΠΕΛΟΠΙΑΟΥ

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΟ Υ

ΛΊΑ ΦΙΛΟΤΙΜΟΥ ΣΥΝΛΕΟΜΉΣ ΤΩΝ ΟΜΟΓΕΝΩΝ.

Κάμοι δε δια τχτο φαίνεται φιλοσοφητίον είναι περί Μουσικής" και γαρ Πνϋαγόρας ο ,Σάμιος, τηλιζαντην δό'ξαν ε/ων επί φιλοσοφία, καταφανής εστίν εκ πολλών ΰ παρέργως άψάμενος Μβσικης' οςγε κα\ τψ τβ Παντός εισίαν δια Μβσικΐ,ς άποφαίνει σνγκειμένην ΠΑΥΣ. φνλ. 632*

ΕΝ ΤΕΡΓΕΣΤΗ,

ΕΚ ΤΗΣ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΑΣ ΜΙΧΑΉΛ ΒΑ1Σ

(ΜΙΟΗΕΙ.Ε λ\ΈΙ8)

1832.

ΙΜωσικα δε, και α ταύτας αγεμών φιλοσοφία , ίτι] τα τάς 'ψνχας επανορθώσει ταχ&ε'κται νπο θεών τι και τόμων, ε&ίζοντι και πεί&οντι, τα δε κα) ποταναγκάζοντι , το μέν Ιίλογον τω λογικω πείθεσ&αι' τω δ3 άλόγω θνμόν μεν πραον εϊμεν, έπι&νμίαν δε εν ηρεμήσει. ΙΙΛΑΤ. Τιμ. Λοκ. φνλ. 28.

ΠΡΟΛΟΓΟΣ.

ΛΊΤ

(α

€5Α\

-^-δυύ τέλος πάντων, φίλτατοι ομογενείς Ι αναφαί- νεται και βιβλίον διδακιικδν της Μαοϊκής επιστήμης. ΤΒ πολύτιμα τάτου ^Συγγράμματος ήθελεν ϊοως Οτε- ρεΐσθαι το Γένος επί πολύ, αν δεν ήθελεν υπάρξει εις τους καθ3 ημάς χρόνας δ πολύ μα θ έστ ατός και μασικώτατος ατός άνήρ , δ Πανιερώτατος , λέγω , άγιος Λιρραχία Κύριος Χρύσανθος.

Καθώς ολα τά επιστημονικά συγγράμματα δύ- νανται να χορηγήσωσι κατά το μάλλον και ήττον ώφέλειάν τίνα εις το άιθρώπινον γένος , ατω και το ανά χείρας δχι ολίγον θέλει ωφελήσει, ώς πραγ- ματευόμενον περί επιστήμης , ήτις μάλιστα συντείνει είςδοξολογίαν ΘΕΟΥ , εϊς εύπρέπειαν της Ιεράς ημών Εκκλησίας , και εις τον εξευγενισμδν της 3Λνθρωπό- τητος κατά τάς μαρτυρίας των φιλοσόφων.

Ούτος λοιπόν δ φιλογενέστατος Κύριος Χρύσαν- θος, και οι συναδελφοί τα Κύριοι, Γρηγόριος , χαΐ Χαρμάζιος , δ μεν Πρωτοψάλτης , δ δε Χαρτοφύλα'ξ της Μεγάλης Εκκλησίας, μικρόν προ της 3Επαναστά- οεως ενωθένιες , και συσκεφθέντες φιλοσόφως και επιστημονικώς , όνεκάλυψαν τον Χρόνον εϊςτήνΜα- σικήν , και έπροσδιώρισαν τήν καταμέτρησιν καιδιαί- ρεσιν αυτά πολλαχώς' ( διότι χωρίς τάτου αδεν κα- τορθαται εις την Μασικήν. ) έπροσδιώρισαν τά διαστή- ματα τών επτά Τόνων διά συστηματικών Κλιμάκων καθ•1 ολα ιά γένη της Μασικής' τά διαστήματα τών Φθορών , δι ών γίνεται ή μετάβαοις ;ίοα ή μετα- βολή από ηχα εϊς ήχον , άπδ γενείς εις γένος , και από κλί-

μακος είς κλίμακα" μετέβαλαν τέις Μ^Οικβς Χαρακ- τήρας από συμβόλων εις γράμματα" καϊ, εν ένι λόγιο, καϋυπέβαλαν εϊς κανόνας την πριν άκανόνιστον μεν , αλλά πολυποίκιλο μελί] Μουσικην μας με τρόπον ά- 'ξιο^αύμαστον.

Τις δύναται να άντείπη εις τπτο , όταν βλέπί] εις τβς εντελείς της Με&όδου ταύτης την ικανότητα, τ« νά ψάλλωσιν απαράλλακτα , ξένα και άνηχαστα εις αύτβς μέλη τονισμένα με τ;)ς ημετέρβς Μουσι- κές χαρακτήρας , καϊ νά γράφωσι παρομοίως τά τοιαύτα, όταν διά μόνης της άκοης γίνωνται γνω- στά εις αύτβς; ουδείς βέβαια, δικαίως λοιπόν πρέ- πει νά όνομασΟώσιν οι σεβάσιιιοι βτοι άνδρες ΕΥΕΡΓΕΤΑΙ ΤΟΥ ΕΘΝΟΥΣ ! ('*)

01 τρεις βτοι διδάσκαλοι , Όταν άνεφάνηΟαν Ιφευρετάι ιαν- της της νέας ΙΜεθό&ου κατά τε)ς 1814, δεν ειχρν τοιαύτα ά'ξιώματα' «λλ' ο μέν Κί•ριος Χρνοανϋος ητον Αρχιμαν- δρίτης, ο όε Κύριος Γρηγόριος Λαμτιαοάοιος. Κατά δε τ&ς 1819, Ό μεν Χρνααν&ος ή'ξιώ&η τδ Ιάρχιερατ ι/.ΐ: βα- ϋ/ιί-' ο δε Γρηγόριος διεδέχ&η τον μαχαρίτην ΤΥΙανολάχην τον ΙΙρωτοψάλτην , χαϊ έγινε Πρωτοψάλτης χατά τήντά- 'ξιν 7 ;%• 1\Ιεγάλης *Εχχλησίάς' εις δε τον Κίριον Χονρ- μ'βζιον εδΌ#η το αξίωμα τη Χαρτοφύλαχος.

Ούτοι, άφ' ου πρώτον χα&υπέβαλαν εις κανόνας την ΙΥΙαυσιχην, ειδοποίησαν αμέσως το Κοινοί• τνς Ββεγαλιης Ί'.κκληαίας' χαϊ επίτηδες δια τε)το 'Τεράς ^ννήόυν επι της ΥΙαιρια.ρ/ίίας Κνρίλλει /ζ'.τΓ; εξ Άνδριαναπόλεως γι νομενης , συνεδριαζόντων και των επιφανέστερων τ~: Γένους, επροβλη- .'/// το νέον τ5το εφεύρημα. Καταπεισ'άεΐοα ι)έ η — Γν<>- δος άπο τβς ϊαχνρβς λόγους και τάς βεβαίας αποδείξεις τώ,ν τριών Ι\ϊοΐ'σικι~)ν διδασχάλων, περί τδ χανονιαμ& της τέχνης (Ιπειδη κατ αρχάς νπωπτεύετο Ότι τάχα <>Ί Ιώά- σχαλόι εζητουν νά καινοτόμησαν την ίεράν Ψαλμωδ/αν. ) ε&εσπισεν, Ίνα, Ό μεν Γρηγοριος Ό Ααμπαδαριος χαι Χονρμονζιος Γεωργίου παραδίδωσι το Πραχτιχόν ••

■ζ

/Ιαρεκτός όμως ταύτης της παρά των τριών δι- δασκάλων μεγίστης προς ημάς ευεργεσίας , και κατ Ιδίαν δ πολυμαθης Κύριος Χρύσανθος ευηργέτησεν ετι το "Ε&νος , συγγράψας με φιλοσοφικόν νβν τού- το το διδακτικον αμα καϊ φιλολογικόν της μβσικης επιστήμης σύγγραμμα.

τϊ(ς Εκκλησιαστικές Μουσικής* ο δε Αρχιμανδρίτης Χρύ- σανθος, τό Θεωρητικόν μέρος αυτής.

3 Εσυστηθη λοιπόν διά τδτο σχολείο ν , εις το όποιον πα- ρεχωρήθη να κατοικβν και πολλοί εκ των απόρων μαθη- τών. ^Εδιωρίσθησαν έφοροι της σχολής, και μισθός όιά τε)ς διδάσκαλους. ^Εσταλθηααν πανταχβ Πατριαρχικά εγ- κύκλιοι γράμματα εις τε)ς κατ επαρχίας Αρχιερείς" "να , όσοι ποθβν νά σπουδάσουν την Μουσικην άμισθϊ κατά νεαν ΒΊεθοδον , μεταβώσιν εις Κωνσταντινειπολιν , οπού μετά δύο ετών διδασκαλίαν θέλουν γένει εγκρατείς της ΙΥΙεθόδον. ^Ετρεξαν λοιπόν πανταχόθεν μαθηταϊ πάσης τάξεως και ηλικίας" εξ αυτών μερικοί ευδοκιμήσαντες αρ- κετά, μετέβησαν εκείθεν άλλος εις μίαν πόλιν και άλλος εις αλλην' Όπου συστησαντες ιδιαίτερα σχολεία, μετέδιδαν εϊλικρινώς το ταλαντον , Όπερ τοις ενεπιστευθη.

Εις τβς εντελείς της Μεθόδου μαθητάς, αφ έ εγίνον- το αϊ εξετάσεις των, εδίδετο γράμμα άποδεικτικόν νπο- γεγραμμειον παρά τών τριών Α ιδ ασκάλων , καϊ παράτων * Εφόρων της Σχολής, το όποιον εγράφετο εΊτως.

,, ^Πμεΐς οι υπογεγραμμένοι διδάσκαλοι της εν τι] Βα- „ σιλευοΰση ταΰτΐ] γενικής Μουσικές Σχολές δηλοποιοϋ- „ μεν , προς ε)ς ανήκει, Ότι ο Παναγιώτης Πελοπίδ ης Πελο- „ πονν/,σιος χρηματίσας παρ ημΐν μαθητής, εύδοκίμησεν „ αποχροντως , και είναι ικανός, *ίνα Όπου αν άπελθη , δι- „ δάσκί] και παραδίδ)] τό , τε πρακτικόν της παρ ημών ,, διδασκόμενης νέας καϊ κανονικές μεθόδου της Βίουσικης, ,, καϊ Όσα μεθοδικώς άπαιτ5νται προς είσαγωγην θεωρη- „ τι/.))ν αίτης. "Οθεν καϊ εϊς ενδειξιν τέτου καϊ παρά- „ στασιν εκδίδοται η παρχσα ημέτερα διδασκαλική άπό- „ δει'ξις, επι/.ιρωθεΐσα καϊ παρά τών Εφόρων της Μοι- „ σικ^ς ταύτης σχολές κατά τό σίν^θες.

,,Έν Κωνσταντιναπόλει ΐ8ΐ», Σεπτεμβρίβ 2%." Επονται αϊ ιπογραφαϊ τών Αώασκάλων καϊ τών Εφόρων. )

Λέξασ&ε τδτο λοιπόν, φίλοι Μπσικολογκχτατοι, καί ευχαριστήσατε την άκραν έπι&υμίαν ην εΐγετε δΐ εν τοιβτον διδακτικόν βιβλίον της τέχνης σας. Αΐά&ετε εϊς τό έξης τι είναι 'Ρυ&μόα , τι είναι Πε)ς και Μέτρον (*) είς την Μασικήν. Μά&ετε τι είναι "Εμφασις ρυ&μική } και μην απορείτε πλέον εϊς την σημασ'ιαν των τοιάτων λέξεων. Μά&ετε την τεχνην της Μελοποίί'ας , και τον τρόπον τ« συν&έτειν τάς μελωδίας με λόγον έπιστημονικώτατον , δια νάτ)σ&ε ικανοί να προξενήτε είς τβς άκροατάς σας την χα- ράν , την λύπην , την χαύνωσιν , και παν άλλο ψυ- χικά πά&πς αϊσ&ημα' καί να καυχάσ&ε ότι ήσ&ε τέλειοι Μασικοϊ, είδότες τα περί την Μασικήν.

Πολλοί εκ των Μασικών μας , επειδή ϊφ&ασαν να γένωσιν εγκρατείς της άκριβας τον Χρόνου κα- ταμετρήσεως, και της γνώσεως παντός Φ&οράς δια- στήματος, (το οποίον είναι τω όντι άξιεπαινον εϊς εκαστον Μασικόν , όταν φ&άση νά γένη εγκρατής

Η σ/ολη (πεκράτησεν εως εις ιβς ι$2ο' όιόιι κατ αϊ- τό τό έτος 6 μεν Κύριος Χρύσαν&ος μετέβη είς την ε- πιι.ργίαντχ Λιρράχιοννάποιμάνΐ] τό όποιον τιυ ίνεπιστεύ^ ποίμνιον' ό δέ Κύριος Γρηγόριος επλήρωσε τό χοινόν χρέος, και ύΐίύί/Ρη αυτόν ό Κύριος Κωστής ό Βνζάντιος' ό δε Κνριος Χουρμβζιος εγχατάλειφ&εις μόνος , ίόό&η εις αλ- λάς επωφελείς εργασίας. Λιά τΐ,ς σννεργείας τον ίονστή- '<) η εις τό Πατριαρχεΐον χαϊ ΙΥΙχαικόν τνπογραφεΐον , οπον έ'ξέόιοκεν αρκετά μουσικά άσματα, τά αναγκαιότερα εϊςτ εις φάλτας, και ελίτ ρώσε πολλές από το πολύμοχ&ον της ? ':- τοιν αντιγραφής. Ύοιϊιτον καλόν Ι'καμε και ό Βίβσιχολο- γιώτατος Κ/ οίος Πέτρος ό "Εφέσιος μαθητής της αύτης Σχολής διατριβών εις Βονχορέστιον. *)<Η περί 'Ρν&μεί, Χρόνων, Ποδών κ«.) Μέτρων σαφέστατη καϊ άκριβίατάτη "ε'κίτεσις γενομένη παρά ΰϊουσιχβ ι-λλο/ί- μου , αναμφιβόλως &έλει ωφελήσει Ιδιαιτέρως και τους σηονόάζυντας ιά ηοιητιχά συγγράμματατών προγόνων μας•

τβτων τών δύο. ) νόμιζαν Οτι είναι και τέλειοι Μβ- σικοί. Τοϋτο δεν προέρχεται βέβαια από εη'ιμονον πείσμα, η επαρσιν , άλλα από όλιγομά&ειαν' διότι στερβμενοι διδακτικβ βιβλία της τέχνης των , δεν δύνανται να προχωρήσωοι περαιτε'ρω από όσα κατά παράδοοιν έλαβαν.

Ό Συγγραφεύς διαιρεί το πόνημα τον εις δύο μέρη , είς Αιδακτικόν και Ιστορικόν. Και είς μεν το Λιδακτικόν μέρος διαλέγεται σοφώτατα περί Μα- οϊκής Θεωρητικής και Πρακτικής , καϊ αποδεικνύει αναντιρρήτως καϊ επιστημονικώς , όσα άπαιτβνται είς ταύτην την ϋλην' και ομιλών διεξοδικώς περί αρμονίας εϊς το τελενταΐον Κεφάλαιον , δίδει τέλος τβ Αιδακτικβ μέρους με εν παράδειγμα σημειωμε- νον με τάς Εύρωπαϊκάς Νότας , καϊ παρά τβ Ιδίου διά των ημέτερων Μαοϊκών Χαρακτήρων μεταφρα- σμενον' διά τβ οποίου δίδει ακριβή Ιδέαν εϊς τον Έλληνα Μουσικόν } καϊ περί του πώς γράφεται ή αρμονία , της οποίας το όνομα μόνον εμεινεν εϊς ημάς, το δε πράγμα εϊς τβς Εύρωπαίβς.

Εϊς δε το ιστορικόν ε.ιαριθμεϊ τβς Μουσικούς όσοι προ τβ Κατακλυομβ και μετ αυτόν υπήρξαν ί'ως τών ημερών μας, αναφερών και πολλβς εκ τών Ευρωπαίων. Λιαιρεϊ δε αύτβς εϊς τρεις εποχάς. Και είς μεν την πρώτην , αναφέρει τβς, όσοι υ- πήρξαν προ τβ Κατακλυομβ μέχρι του Σοφβ Σο- λομώντος. Εις δε την Λευτερν.ν , τβς'Έλληνας' — και προκαταλεγων ενταύθα , ώς πρώτβς εύρετας της παρ "Ελλησι Μουσικής , από μεν τους Θεούς, τον 3 Απόλλων α , άπό δε τβς άνΟρυ^πους, τον Ι ίμφίωνα , φθάνει μέχρι της Χριστιανικής 3 Εποχής , έξιστορών αύτβς χρονολογικώς , και ο, τι έκαστος αυτών εφεύ- ρε, και τΐ περί Μουσικής συνεγραψεν. — ΕΙς δε την Τρίτην , τβς διαπρεψαντας 3Εκκληθιαστικβ$ Μβ~ οικβς' καϊ άρχ/ζων άπό τον άγιον Ίωάννην τον Λα-

μασκηνόν , ως αρχαιότερο}/ διδάσκαλον και πρωτνρ- γόν τής κα& ημάς Εκκλησιαστικής Μυσικής , κα- ταντά εως εις τβς εδικύς μας χρόνους, καταλέγων γρονολογικώς χαΧ κατά άλφάβητον , όσους διδασκά- λονς χαϊ εφευρετάς ψαλμωδιών δ χρόνος άνέδειξεν.

Μεταξύ τβ διδακτικού χαϊ 'ίοτοριχιί παρεισά- γει δϊ εκτεταμένων υποσημειώσεων επίσημους φιλο- λογικάς τινας διατριβάς , τα πλείστα επωφελείς εις τον καθ1 ενα , είτε μουσιχόν , είτε μη, χαϊ μάλι- στα είς πολλβς των ημετέρων λογίων, οϊ τίνες α- γνοκν μέχρι της σήμερον τάς αρχάς τουλάχιστον τή<; "Εκκλησιαστικής Μουσικής , χαϊ επομένως την εως των ημερών μας συνέχειαν αυτής, το όποιον δεν είναι ολίγον άξιοπερίεργον είς αύτε)ς , χαϊ εις τον Ίερυν Σύλλογον. 'Ενταν&α δίδει τέλος χαϊ τ η 7σ- τοριχού μέρους, με εν μικρόν παράρτημα, οπού συμβουλεύει σοφώτατα τον Μουσιχόν πώς πρέπει να μετέρχεται τό επάγγελμα του , χαϊ δποϊα φυσικά προτερήματα άναγχαΤον είναι να εχη.

Το Σύγγραμμα τκτο έλαβα προ ετών δώδεχα μαβητεύων είς Κωνσταντινβπολιν άπό τον ρηθέντα 7ί,7 λόγι 1 ι ο ν Σι ■; '; 'ρ α >γ ι- α του , χαϊ σι( 1ά σι ι ιόν μου Κα- ,','ηγητήν. Ποί)ών δε έκτοτε την διάδοσίν του εϊςτδ Κοινόν , ή απ αυτόν τον ϊδιον , η απ άλλον τινά, και ά.ποτυχών ταύτης της υπέρ πάν άλλο εφέσεως μου, μόλις τελευταϊον εγώ είς τον τρέχοντα ενιαυ- τόν εδυνήΟην νά εκτελέσω τ&το τό κοινωφελές έρ- γον, δϊ Ιδίας ό/ι μιχράς χρηματικής δαπάνης, χα.Ι όχι ολίγα κόπα. ζΐιότιό Τυπογράφος ειερόγλωσσος ώΐ', και άσυνεί ί) ιστός είς εκδοσιν τοιαύτης πολυμόχθου και πολυτρόπου βίβλου , διά ιό ποικίλο)• ιών χαράκτη ρων ι ης Μουσικής μας , εχρειά'ζειο κα&' ήμέραν ά- 710 εμε <ϋΊΊ/ή κα) κατά πολλά επίπονον όδηγίαι'. (Η κόποι ιι ου δεν ομοιάζουν με ιούς κόπους τώ)'

άλλων εκδοτών. Ά Γ ολα ταύτα εγώ δεν εσυλλογί- σ&ην τούτο , δια να μη μείνη πλέον εν τω κρύπτω τοιύτον επωφελές και πολύτιμον σύγγραμμα , τώρα μάλιστα ότε ή φίλη ημών ΠΑΤΡΙΣ ανεγείρεται.

Αποδέξασ&ε λοιπόν , φίλτατοι ομογενείς , τάς ταπεινάς ενδείξεις της νπερ τβ Κοινού συμφέροντος προ&υμίας μου. Ευγνωμονείτε προς τον ^Συγγρα- φέα , διότι εκπλήρωσε το προς το ^'Εϋνος όφειλόμε- νον χρέος του , — ος τις και εύχεται δϊ έμβ να ϊδη αντάξιας καρπούς των κόπων του 3 δια να καυχάται ι ελάχιστον , οτι αυτός πρώτος εγινεν αϊτιος της ά- μίλλης τών , όσοι εις το έξης αποφάσισαν να συγ- γράψωσι περί Μουσικής με γενικωτέρας Ιδέας } — και αγαπάτε εύνοϊκώς τον φίλον σας 3Εκδότην.

Τεργέστη 183 2 Απριλίου 6.

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Γ. ΠΕΑ0ΠΙΑΗ2 ΠΕΑ ΟΠΟΝΝΗΣΙΟΣ.

ψ

ΠΙΝΑΖ ΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ

ΤΟΥ Α'. ΒΙΒΛΙΟΥ.

ΜΕΡΟΣ Α'.

ΚΕΦ. Α'. Πώς Ορίζεται και Αιαιρεΐται η Μαοϊκή §. ι Β' . Περί τ η κατά μέλος

Ποσόν §.ιι

Γ' . Περί Χαρακτήρων των Φθόγγων . . §. 27, .. Α'. Πίρι Σνν&έσεως ,

των Χαρακτήρων §. 3 7, /*>'. Ιΐί-ρί Παραλλα-

Σ Γ' . Πίρι διαστη- μάτων §. 50

'/λ . Περί Συμφωνίας §. 55, „ Η . Πίρι τδ διαπα- σών Συστήματος §. 59, ,, (*)' . Πίρι τ η Τρο/β §. 66 „ / . Περί τίνων ι- διωμάτων τώνφ&ό- ; ; ων ίδ Τροχβ . §. 77, ΙΑ Πεοί Γριφωνίας§. 87, .. ΙΒ'.Περ, Μαρτν- ' ριώντεί Λιατονι- κον Γενονς. . . §. ιοί,

ΤΟΥ α'. ΒΙΒΛΙΟΥ ΚΕΦ. Λ. Περί της εν ^Με- λωδία Ποιοι η ι <>ς §. ιΐ2, /.' . Ι Ιίυ) ι ι ,τοστα-

I " . Περί ι ών Α/ρό- νΐϋ)•1 Υποστάσεων ■§.

Α . Περί Ιια<ι οράς εκδο/ής ι ών <ι ■')()■- ■ γιυν ι ών Χαράκι ή- οων §.

ΚΕ

Φ. Ε. ΠερΓΡυ&μοΰ	§•	144
ΣΤ'. Περί Χρό-
νων	§.	147
Ζ' . Περί Ποδών .	§.	155
Ι ϊ Πίρι Μέτρων.	§.	161
Θ'.ΠερΓΡϋ&μών	§•	17-1
Γ . Παρακαταλογΐ
των *09~ιομαανι-
κώΐ' Ρν&μών . .	§■	179
ΙΑ'. Περί ' Εμφά-
σεως 'Ρυ&μιχής	§.	183
Ι !!'. Περί Τρόπωι
τών 'Ρνθ-μών . .	§•	180
ΙΓ'. Περί Μετά-
βολής εν 'Ρν&μοΐς §.	1<>3
Μ'.ΠερΓΡυ&μο-
ποιί'ας	§.	198
ΙΕ' . Περί Χειρο-
νομίας	§•	208.

ΤΟΥ Γ'. ΒΙΒΛΙΟΥ

ΚΕΦ. Α' .Περί των κατά

Μονσικην Γενών §. : „ ΒΪ.ΠερίΉμιτόνων^. : ,/ /*'. Περί της \ν

Φ&όγγοις _//«</ ο-

ράς ....

Λ. Πίρί Χρι Π7.Γ; Γίνονς

Ε'.ΙΙίη) Φνήγγον ' τδ Χρωματικού Γίνονς •§.

ΣΤ'. Περί Παρα- λλαγής Γ« \ (;<■/- /((</ /κδ / 'ίνονς . §.

Ζ' . Περί τβ'Εναρμο- νία Γίνονς . . . §

ΙΙ' . Πεοί Χοοών. §•

§. 235.

§. 240.

ΚΕΦ.&.Πόσάι αϊ δύνα- ται Χύόυ.ι . . . §.

ΤΟΥ ά'. ΒΙΒΛΙΟΥ

ΚΕΦ. Λ. ΙϊερΙΉχου . 1 ϋ' . Περι τών'Οχ- 7 ω Ηχων κατά "Μανουτιλ Βουεν-

	Γ . Περι των *0κ-
	τω ' Η/ων κατά
	τβς Ψαλμωδός . §.	298.
	/Ι . Περί των Συ-
	στατικών τώνΉ-
	χον §.	301.
„	Ε'. Περι των "Άττη-
	χημάτων ....§.	307.
>!	ΣΤ' ΠερΙτβΠρώ-
	τουΉχοτ. . . . §.	318.
»	Ζ, . Περι τϊί -ία ι έ-
	ρον Ή/8 ....§.	326.
}>	Η'. Περι τ β Τρί-
	του Ήχου . . . §.	333.
»	Θ'. Περι τδ Τέταρ-
	τα Ήχβ ....§.	3 10.
;>	/ . Περ) τη Ιΐλαγίΰ
	Πρώτον Ήχου . §.	348.
}>	Ι Α'.ΠίρΙτβ Πλα- γίου ζΙευτερπΉ-
	χον . §.	355.

ΚΙίΦ.ΊΒ'. Μεριτβ Βα-

ρεος Ή/ο ν . . . §. 362. ΙΓ'.Περ} τβ Πλα- γίου Τετάρτ Η Ή- χου $. 36Ρ.

„ ΙΑ' .ΠερΧΜετα&ί-

σεωςκαι Φ&ορών§. 377.

ΤΟΥ Ε'. ΒΙΒΛΙΟΥ.

ΚΕΦ. Α'. Περ\ Μελο-

ποίΐας §. 38'».

Β'. Πώς εμελίζον- το αί Μελωδίαι <§. *οο

.,. Γ". Τωρινός Τρό- πος τίί μελίζειν . §. 40".

„ Α\. Περί Μουσικών

' Οργάνων. . . . §. 43.2.

„ Ε'. Αια.9ε'σεις τών άκροωμενων της ΙΙΙουαχης. . . . §. 438.

„ ΣΤ . Χρησις της

ΒΙβσικης . . . . §. 445.

„ Ζ'. Περι [αρμο- νίας §• 452.

ΜΕΡΟΣ Β'. Σελ.

Λψηγησις Περί "Αρχής και

Προόδα της Μαοϊκής . Ι. ι. Πώς Προσιτεον τη Μου-

σικη Μ!. 82.

Τά έξης δυο σημεία ? (, προφέρονται ως ν' ο&εν «??«[., ίς• Ι^εαΙχ,ες ία'α — ν.ντί αννανες νεανες νανα.

ΜΕΡ02 ΠΡ2Τ0Ν.

ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΊΙΚΗΣ

ΒΙΒΛΙΟΥ ΠΡΩΤΟΥ Κ ΕΦ Α Α Α Ι Ο Ν Α'.

Πώς Όρϊζεται και Λιαιρεΐται ή Μουσική.

ίΨΜ-ουηίικη είναι ξτΐιςημη μέλβς , και των πεφ μέλος ου μ βαινόντων (α).

α) Ομέν Άριςείδης βτως ορίζει την Μβσικήν. Ό ίί Πλάτων βτω' ^ Μ'βσική εςι τρόπων μίμημα βελτιόνιον ι] χειρόνων άνθ-ρώπων. Νικηφόρος δε ο Βλεμμνδης, βτω' Μουσική ίζΐ γνωσις ποσόν διωρισμένου εν σχίσει/ Ο δέ'Ερμής, βτω' Μασικη εςι τάξις πάντων των πραγμάτων.

ημει

νομα της ΒΙνσικής ενόΰν οχι μόνον το υ.σμα,τήν ποίησιν, τον /οροι^, άλλα; και την σπονδήν οίων των επιςημών' Ό&εν οι Α&ψάιοι κατά τον Ήσύχιον, εδιδον είς άλας τάς τεχνας το όνομα της ΒΙβσικης- ο&εν και φιλόμουσοι απλώς οι φιλόλογοι. 01 δε περί Πυ&αγόραν κα) Πλάτωνα ελε- γον, οτι το παν εν τω κόσμιο εαί Μουσική. Λεγουσι δέ και οι φιλόσοφοι ΒΙβσική &εία, Μ'βσική κοσμική, Μου- σική βρανία, Μουσική άνϋρωπινη , Μουσική ενεργητική, σκεπτική, εκφ αντορική , οργανική, ωδική, και τλ.

§. 2. Μέλος <3ν6 ύνυ.ι βειρά φ&όγγ&νν 3 διαδεχόμενων άλλήλνς , άρεσκόντων τη άκοη (α).

§. 3. Φθόγγος 3ε είναι, φωνής πτώσις εμμελής, ε- πί μίαν τάΰιν' ήγουν υ φθόγγος είναι εϋγαλμα φωνής η από άνθ.ρωπίνβ ςόματος , η από άυλοϋ , ή από χορ- δής, πσης επάνω εϊς εν τέντωμα. Λιότι ή φωνή η τις ευγαίνει από την χορδην , εν ω αυτή τείνεται , δεν λέγεται Φθόγγος , επειδή γίνεται επάνω εις πολλάς τάσεις. Ή δε πτώαις της φωνής πρέπει να είναι πα- ρακτικη μέλχς' διότι μία μόνη πτώαις φωνής από χορ- δής, εις παραγωγήν μέλ^ς μη άφορώσα , δεν λέγεται φθόγγος , άλλα ψόφος ος τις ένγάινει ματαίως. *Ειναι δε οι φθόγγοι, το νποκέιμενον > η η νλη της Μβσικής. Αυτοί είτε από ανθρωπινά ςόματος έκπίπτουσιν , είτε από οργάνων εμπνευςών } η εντατών , η κρουςών , εί- ναι δυνατόν να διακρίνωνται ακριβώς , καί να δια- γινώσκωνται άπτάιζως από τους καλείς μουσικούς πάντοτε παρομοίως" καϊ δια τβτο εϊπεν δ Άριςείδης επιςήμην την Μουσικήν. (β).

§. 4. Τη δε μέλβς το μεν λέγεται τέλει ον , το δε , άτελίς καϊ μελωδία. Και μελφδία\μεν είναι άρρυθμος πλοκή φθόγγων , ανόμοιων κατά την οξύτητα καϊ βαρύτητα" μέλος δε τέλειο ν είναι, εκείνο όπερ συνίζα- ται άιιό μελψδίαν 3 ρυθμόν , καϊ λέξιν (γ)' το δε ιε- ρόν μέλος λέγεται Ψαλμωδία (δ).

ν.) Κατά όί τον Βακχίΐον , μέλος εςιν , ϊίνεοις και Ι,ιίτασις , δι ίμμιλών φ&όγγων γινομένη.

β) Ό μέν Ευκλείδης 'άτως ορίζει τον γΟόγγον' ο δι Βακ/ίΤος 5- τω' ([Ο-όγγος ίςϊ φωνής πτώσις Ιηι μίαν τάσιν μίλας' ο δ£ Ψελλός,&ϊω' φ&όγγϋς Ιςϊ,ψωνης άδιαςάτβίναρμόνιυς τάαις.

γ) Αριςίίδ. βιβλ. ά, αελ. 28.

δ) Ύπδ το όνομα της Ψαλμωδίας υπάγονται ολα τα ίκκλι,αια- ςικά μέλη, οίον , Άσμα ,'Ωδϊ] , Κοντάκιν , Τροπάριον, Απο- λντίκιον ,'Ύπακοϊ] , ' Οίκος, 2τιχηρον , Αίνοι, Μακάρια μο) , Κοινωνιχον , Χκιχβιχον , χαι τα λοιπά.

§. 5. ΪΣνζατιχά δε τα μέλας γνωρίζομεν δύο, πο- σόν και ποιόν δια τατο καϊ οί χαρακτήρες , δΐ ων γράφεται το μέλος, εξετάζονται διττώς , ϊνα γράφωσι το πάν τα μέλας.

%. 6. Μελίζειν δε είναι , το να έφευρίσκη τις μέ- λος, καϊ να το προσαρμόζω εϊς τάς λέξεις τροπάρια , η ςίχα και των λοιπόν , γράφων αυτό με τας μασικας χαρακτήρας.

§. 7. ""Αδει δε τις η ψάλλει λοιπόν άτεχνως , οποίος άγνοών τάς κανόνας της Μαοϊκής , ένγάζει πολλας φ&όγγας , οι τίνες διαδέχονται άλληλας , και αρέσκει είς τας άκροατάς (α). "Εντεχνους δε χράλλει , οποίος γνω- ρίζων τας κανόνας της Μασικής , προφέρει το μέλος όπερ παριςάται δια των χαρακτήρων , καθώς έφθασε

«) "Οταν ζοχα.ίω μέθα δια την άρίσκειαν, την οποίαν η Μβσι- κη προξενεί εις μιαν από τάς αισθήσεις, εις την άκοήν δηλαδή, σπανίως ευρίσκεται να άρέσκί] περισσότερον ο ά- τεχνως ψάλλων παρά ο εντεγνως. Είναι δε δυνατόν νά ενρωμεν τό Ιδιον μέλος, εις αλλβς μεν άρεςόν' εις άλλους δε μη τοιβτον , καϊ μαλιςα εις άλλοδαπεΐς άκροατάς, των οποίων η ακοή δεν είναι συνηθισμένη νά άκέιΐ] παρόμοια μελη' επειδή κάθ-ε τόπος ε/ει και Μουσικήν ϊδιαιτεραν ο- ποσΐιΐ', ήτις αρέσκει εις μόνους τους εντοπίους. Όθεν όσοι περισσότερον ένας Μουσικός ενασχολειται εις την γνωρισιν και διατριβην τόντων των διαφόρων μουσικών έξεων , τό- σοι περισσότερον δύναται νά ευοίσκί] μέλη ποικίλα και δραςηρια' διότι παντός εθνβς η ΙΜουσική πλϋτεΐ κάποιαν δ'ραςικότητα, άνάλογον με την φυσικήν του κλίσιν. Φέρ ειπείν, τά τω όντι Γαλλικά υπορχήματα είναι επιχαρή κα) επίκουρα, καϊ ενςάζ&σι την όρε'ξιν τδ χορεΰειν μετά ζο>η- ρότητος ικανι,ς εις παράςησιν χαράς, όχι όμως εως εις κουρασιν' αϊ δε Βρεττανικαϊ είναι εξορμητικαις δια τό ν& εχωσι καποιαν λαβρότητα, και διερεθίζβσι <τόν χορευτή ν εις τρεξιμον, και εις τό νά χορέυΐ] εως νά κουρασθι,' ά' δε Πολονικαι είναι σεμνά), και σοβαραί' κα) νρςιμώτερον είναι νά περιπατί] τις κατ αυτούς, παρά νά χορεν-ΐ], οί- οά. ν άντοί.

4

νά το διδαχ&ϊ}" έηιςημονικώς δε ψάλλει μόνον ο τέ- λειος Μβαιχός (α).

§. 8. Τέλειος δε Μουσικός λέγεται , όποιος δύναται μεν να ψάλλη , προξένων η τέρψιν, ή Ο-λίψιν , η έν- ίϊουσιασμόν , η χαύνωβιν , η έξόρμησιν , η ί)άρσος , η δέος , η κανένα από τα, λοιπά, α τίνα δύνανται να. κινώσι την ψυχήν εϊς κανένα πά&ος. Λύναται δε να, μελιζγ], γινώϋκων ακριβώς τα περί το μέλος συμβαί- νοντα/ τβτέζιν όσα &εωρ&νται τριγύρω εϊς το μέλος, φ&ογγονς , διαστήματα , τόνπς , ήχους, σνςήματα , ρυθμούς, αρμονίαν , λέξιν , καϊ τα λοιπά.

§. 9. διαιρείται δε ή Μουσική εις Θεωρητικήν καϊ εϊς ΙΤρακτικήν. Καϊ Θεωρητική μεν ιΐναι ή γνώρισις της νλης της Μουσικής" δηλαδή το να γνωρίση τις τάς διαφοράς σχέσεις τΐί τε βαρέος προς το οξύ [δι ών γνωρίζεται το ποσόν του μέλβς ) , καϊ του ταχέος προς το βραδύ , μετά τον τρόπβ της εξαγωγής των φθόγγων (δϊ ών γνωρίζεται το ποιόν του μέλους )' και ή γνώρισις της δυνάμεως , η τις δίδοται εϊς τους χαρακτήρας δια να γράφηται το μέλος (β).

κ) Ό δ* Βάκχειος λέγει" Μουσικός ΐζιν, ο είδώς τα κατά τάς μελωδίας συμβαίνοντα. Ή&ελον δε οι παλαιοί, να είναι ο Μουσικός, φιλόσοφος, κα\ ποιητής, και από τους αν- θρώπους της πρώτης τάξεως" διότι η Μουσική αιτών έ- πρεπε νά είναι ικανή νά κινΐ] την ψυχην τον άκροατοΰ εις τοιαύτα πάθη, οία εζητει η χρεία των καιρών" ηγβν έ- πρεπε νά δύναται ,, νίιον 'ψυχάς πλάττειν τε καϊ ρν&μίζίΐν " ε/α ιό ευσχημον. ,, ΙΊλβτ.

β) Ο Πορφυριος άφηκεν άλλην διαιρεσιν τηζ Μουσικΐ^ , λί- γων, ότι διαιρείται εις την 'Ρυ&μιχήν, δια τάς κινήσεις του χορον' εις την Μετρικην , διά τάς καταλήξεις κα) τον αριθμόν" εις την Όργανικην , διά την χρησιν ιών όργάνω) ' εις την Ποιητιχην , διά την αρμονίαν και το με'τρον τον ζί'/ων' εις την Ύηοκριτικην , διά τάς ϋι-ιεις ι ων μίμωι' και εις τι)ν Ιάρμονιχην , διά τό άσμα.

Λνναται δε τινάς νά όιαιρϊ; την Μουσική ν, έϊς Φυσική ν

§. ίο. Πρακτική δε είναι ή δύναμις η τις βάλλει τάς αρχάς της Θεωρίας εις πράξιν" ήγουν το να δύναται τις να μεταχειρίζηται την εγνωαμένην νλην τη Μαοϊ- κής , ψάλλων 3 και δια των χαράκι ήρων γράφων άυτην.

§. 11. ' Υποδιαιρείται δε η μεν Θεωρητική εις την γνώριοιν της σχέσεως των φθόγγων, καϊ τον μέτρου των διαςημάτων , περιλαμβάνουσα και την εξιν των χαρακτήρων , δι ων γράφονται" και εις την κατανόη- σιν του χρόνου , ος τις εξοδευεται είς το μέλος, πε- ριλαμβάνουσα καϊ αύτη τα αυτά. 7£1ν την μεν πρώτην ώνόμαζον οι αρχαίοι Άρμονικην" διότι διδάσκει , εϊς τϊ συνίσταται ?) Αρμονία, άνορύττουσα τα θεμέλια άντης, καϊ άποκαλύπτουσα τους τρόπους , καθ* ους οι φθόγ- γοι διατιθεσ.σι το ους άρεστώς" την δε δευτέραν , Ψυθμικήν διότι εκλαμβάνει τους φθόγγους , άφορώ- σα είς τον χρόνον , καϊ περιέχουσα την εκθεσιν ιών ποδών καϊ ειδών των ρυθμών , διατρανοι τα μακρά

και εις Μιμ-ητικην". Κα) η μεν Φυσική περιορίζεται εϊς μό- νην την φυσιν των φθόγγων, και δεν αποβλέπει εις τα νοήματα, είτε προ'ξενεΐ εις την ψυχην καμμίαν εντΰπωσιν' όμως δίδει αισ&ηματα μάλλον η ήττον ευάρεσια. Τοιαύ- τη εστίν η μουσική της ψαλικοδίας, ήγουν των ασμάτων, των νμνων , των ωδών, καϊ όλων εκείνων, οσά δηλαδή όεν είναι άλλο, παρά μόνον συνάψεις φ&όγγων εμμελών" και εν γένει πάσα Μουσική μελωδική. ιΗ δε ΒΊιμητικη , δια λυγισμάτων ζωηρών, εντόνων, και, δια να ειπώ, ομιλούν- των, έκτίθ-ησιν ολα τα πά&η' ζωγραφίζει ολας τάς εί/.ό- νας' δίδει ολα τα υποκείμενα" διδάσκει ολην την φνϋιν με τάς σοφάς αυτής εκμιμνσεις' καϊ φέρει εις την καρδίαν τβ άν&ρώπου άισ&ήματα , α τίνα δύνανται να τον ταράτ- τωσιν.

Ο δε*Λριστείδης διαίρει το πάν της ΊΜβσικης είς Θεωρητι- κον , καϊ εις Πρακτικό ν' υποδιαιρεί δε το μεν Θεωρητικον εις φνσικον, και εις τεχνικόν. Κα) τε) μεν φυσικον δεικνύει μέρη δυο, το άρι&μητικον, και το ομώνυμον τώ γένει, ο και περί των όντων διαλέγεται" τβ δε τεχνικού μέρη ι οία" άρμονικον, ρν&μικον , και μετρικόν. Το δε Πρακτικόν τέ-

και βραχέα , και βραδέα καϊ ταχέα μέρη του χρόνου.

§. 12. Ή δε Πρακτική, εις την Μελοποάαν ε\ς την οποίαν αναφέρεται δχι μόνον ή χρήοις διαφόρων με- λών 3 αλλά και το ποιεϊν ιό ια μέλη , τοις άκροατάΐς άρέοκοντα' και είς την 'Ρυ&μοποιΐαν 3 η τις δίδει την χρησιν των κανόνων του εφαρμόζειν τα μέτρα των χρόνων και τους (>υ&μούς επί των φ&όγγων της με- λωδίας 3 ίνα το τέλειον μέλος άπαρτιο&ΐ].

§. 13. Γένη μεν της Μουσικής παρέδοσαν εϊς η- μάς οι ^Αρχαίοι τρία. Λιατονικόν 3 Χρωματικόν} και Έναρμόνιον. 'Ω,ν το μεν /ίιατονικόν είναι το φυσικώ- τερον3 ττρεσβύτερον , και έυκολώτερον' το δε Χρωμα- τικόν 3 τε/νικώτερον 3 δεύτερον } 3&ώ δυοκολώτερον' το δε3Εναρμόνιον , άκριβέοτερον , εσχατον , και δυ- οκολώτατον (α). Συστήματα δε τρία. Λιατιασών } Τροχό ν , και Τριφωνίαν.

μνεται εις χρηςικον των προειρημενων , και εις το τοντων εξαγγελτικόν. Και τΰ μεν χρηστικά μέρη , ΒΙελοποΐία ,'Ρυϊλ- μοποοϊ'ια , Ποίησις' τον 0£ εξαγγελτικ.5 /Οργανικοί• . οιδικόν, και' Υποκριτικόν.

Ό< Ευρωπαίοι σηνηΟίζονσι να διαιρώσι την ΤΜονσικην απλούστατα εις ΊΜελιοδίαν και είς Λρμονίαν. Και μελιο- όίαν μεν λέγουσι το μέλος όπερ •ψάλλεται απο ίνα μόνον ανϋ-ρωπυν' 1.<4ρμονίαν δε το μέλος όπερ ψάλλεται άπο πολ- λούς άνίλρώπβς , οι οποίοι δεν κρατ&σι το αυτό "Ισον, άλ- λα άλλος μεν βαρντεοον , άλλος όέ οξύτεροι•, και άλλος ετ ι όξντερον.'Ο δε ρυ&μός λογίζεται κατ α ντους οχολη ιιςπε- ριωρισμένη , εϊς το ποιεΐν ενα κλάόον της Μουσικής μερι- κώτερον, «) ΪΙάν γαρ το λαμβανόμενον μέλος των είς το αρμοσμένοι• , ήτοι όιάτονόν έστιν, η εναρμόνιον. Πρώτον μεν βν και πρεσβύτατον αυτών (λετέον το Λιάτονον' πρώτον τε αντον η τδ ανθρώπου φύσις προτνγ/άνει' δεύτερον δε , το Χρω- ματικόν' τρίτον δε κα) ανώτατοι•, το Έναρμόνιον' τελευ- ταία) γαρ άντώ και μόλις μετά πολλπ πόνου σννεΟί-ίΤαι η άισβησις. Αρισταξ. άρμον. ατοιχ. ά.

Ύατων των τριών γενών φνσιχώτερον μεν εστί το Λια- τονον' πάοι γάρ και τοις μπαδεΰτοι; παντάπασι μελι•>ό>,ι ό>

Κ ΕΦ Α Α Α Ι Ο Ν 0.

Περί του κατά τό μέλος ποσοϋ' ήτοι Ίίερϊ φθόγγων §. 14.

Τ,

ό ποσόν υπέρ θεωρείται εις το μέλος , είναι η Ά- νάβασις , η Κατάβααις , και ή. Ίσότης. ΕΙς το Αιατο- νικόν λοιπόν γένος κατά τό Αιαπασών σύστημα, ΛΑ- νάβασις μεν είναι σειρά φθόγγων , ψαλλομένων δια τών^ε'ξης συλλαβών κατά ταύτην την τάξιν , οίον ,

πα , βον , γα , δι , κε , ζω , νη , Πα.

§. 15. Κατάβασις δε είναι σειρά φθόγγων, ψαλλο- μενων κατά την εναντ'ιαν της αναβάσεως τάξιν , οίον,

Πα , νη , ζω , κε , δι , γα , βου , πα.

% ί6. Ή μεν'Ανάβασις λέγεται και άνοδος, καϊ έπίτασις 3 και όξύτης' η δε Κατάβασις λέγεται καϊ κάθοδος , και άνεσις , καϊ βαρύτης' αύτη δέ ή σειρά των φθόγγων λέγεται Κλίμα'ξ.

% Π . *Ισότης δε λέγεται σειρά φθόγγων, βαλλο- μένων διά της άντης συλλαβής, μήτε οξννομένων , μήτε βαρννομένων' οίον,

παπαπα , η διδιδι , η ζωζωζω.

έστι' τεχνικώτατον δε , τοΧρώμα' παρά γάρ μόνοις μελωδεΐεαι τοις πεπαιδενμενοις' άκριβέοτερον δε τό ^Εναρμονιον' παρά. γάρ τοις επιψανεστάτοις εν Μουσική τετν/ηκε παραδοχης' τοις δε πολλοίς εστίν αδύνατον. Αριστείδης, ίο.

8

5• 18. "Ινα δε και αχεδιάσωμεν παραδειγματικός εν είδει κλίμακος την σειράν των φ&όγγων , των οξυ- νομενων καϊ βαρυνομενων > προκείσΰω το έξης διά- γραμμα" το όποιον αρχόμενοι ψάλλειν , λεγομεν πα' απ αυτοΰ δε ερχόμε&α εις τον βου' από δε τοϋ βου, εϊς τον γα' από δε τον γα εϊς τόν δι' από δε του δι είς τον κε' από δε τοϋ κε εϊς τόν ζω' από δε τοϋ ζω εϊς τόν νη' καΐ από του νη εις τόν Πα. Καί πάλιν από τοϋ Πα έπιστρεφομεν εϊς τόν νη' καϊ από τοϋ νη εϊς τόν ζω' καϊ οϋτω κα&εξής εως να φ&άαωμεν είς τόν πρώτον πα.

Ή /ίιατονικη Κλίμαξ κατά το διαπασών Σύστημα } εν \\ διδάσκονται οι αρ- χάριοι τό ποοόν της μελωδίας.

Πα

νη ζω

^ι \
	12
ν'
??
Ζ'	7
%
	9
κ
1
Λ	12
Λ
ΐ	12
??
	7
β
•><
77 0

- δι

γα β Η

§. 19. Λια να %ράλλτ\ δε την κλίμακα ταύτην δ αρχάριος ορθώς , πρέπει να την διδαχθι} από Μουσι- κό ν Ελληνα' διότι δ αλλοεθνής Μουσικός προφέρει τους φθόγγους διαφόρως δια την εθνικήν του συνή- &ειαν , μη μεταχειρι'ζό μένος τα διαστήματα των τό- νων καθ* ημάς.

§. 20. Της μεν πα συλλαβής το στοιχεΐον α, ση- μαίνει, οτι δ πα είναι πρώτος φθόγγος της Κλίμα- κος' της δε βου συλλαβής τό στοιχεΐον β σημαίνει , οτι δ βου είναι δεύτερος φθόγγος της Κλίμακος' και τα λοιπά αναλόγως.

%. 21. Οι δε 3Ευρωπα7οι παριστώσι την εαυτών κλίμακα 3 την οποίαν όνομαζουσι και Γάμμα , διάτων έζης συλλαβών ,

λα, σι , ουτ , ρε, μι, φα, σολ, Λα'

και άρχονται φάλλειν αυτήν άπδ τη ουτ , προφέρον- τες άλλους μεν φθόγγους δμοίως με ημάς, και άλλους διαφόρως (α). α()θεν εϊ μεν ύποτεθϊ] , οτι δ πα α- ναλογεί τω λα . δ μεν βου αναλογήσει τω σι' και τα έξης δμοίως. Είδε νποτεθΐ] , οτι δ πα άΐ'αλογέϊ τω ρε , δ μεν βου αναλογήσει τω μι' οι δε λοιποί, τοις λοιπόΐς κα-

α) Την διαφοράν των φ&όγγων Ιν τω Τρίτιο Βιβλίω ααφηνίζο- μεν. Τάς δε επτά σνλλαβάς των φθόγγων ϊλαβεν ο Γονϊ άιιό της άκροστιχίδος ενός νμνϋ , αναφερομένου εις τον ΠρόδρομονΤωάνν?]ν. Μετεχειρίσϊτη δε άντάς εν τϊ] Μ.8- αικΊ] κατά το ακό έτος από Χριατοΰ' τοντέστι 268 ετη μετά τον δαμασκηνοί• Τωάννην' μολονότι λέγουσιν , οτι ο Γονϊ μετεχειρίσθη μόνον τάς ε"ξ ουλλαβάς' η δ£ εβδόμη προσετέθη ύστερον. ΙΑπεδε'χ&ησαν δε αϊτό κοινώς όλοι οι Μβσικόι των Ευρωπαίων, και διαφόρους προσθήκας Ιπι τό κρεΐττον ποιηααντες , τό μεταχειρίζονται εως της σι - μερον.

10

θ-εξης. Ιΐιθιχνωτέρα δε φαίνεται η πρώτη ύπό&εαιςάπο

τά όργανα, και από την πολλην χρησιν.

§. 22. "Οταν ζητηθη άνάβασις ύπερ τε)ς επτά φθό- γγ&5 ) τότε ιράλλομεν καΐ άλλους αν ιόν τ ας φ&όγγονς , παριστωμένους όμως δια των αυτών συλλαβών λέ- γοντες τον μίν δγδοον φθόγγον Πα' τον δε εννατον, Βου' καΐ τους λοιπούς καθεξής" Γα , Αι , Κε . . . .

§. 23. "Οταν ζητηθΐ] κατάβασις νπίρ τους επτά φθόγγους , τότε ψάλλομεν και άλλης κατιόντας φθόγ- γους, παριστωμένους όμως δια τών αυτών συλλαβών λέγοντες τον μεν ογδοον επί το βαρύ φθόγγον πα' τον δε εννατον νη' και τους λοιπούς καθεξής , Ζω , κε, δι, γα , βου , πα.

§. 24. Συνεχής μεν λέγεται η άνάβασις κατ ί) κα- τάβασις , όταν ή σειρά τών φθόγγων συγκροτηιαι από φθόγγους οΊ τίνες διαδέχονται αλλήλους αμέσως" ως παβου γαδι' η πανηζωκε.

§. 2 5. 'Ϋπερβατη δε λέγεται η άνάβααις , καϊ ηκα- τάβασις , όταν η σειρά τών φθόγγων συγκροτϊμαι από φθόγγους , οι τίνες διαδέχονται αλλήλους εμμέ- σως μεν, όμως οι ενμέσω φθόγγοι σιωπώνται' ως πα δι νη' η δι βου ζω.

§. 20. Η μεν νπερβατη άνάβασις και κατάβασις είναι πολνειδής' ή δε συνεχής είναι μονοειδής. "Οθεν όταν δοθώσι δύο φθόγγοι κατά το συνεχές, το πο- σόν της αποστάσεως των είναι 1" όταν όμως δοθώσι κατά το ύπερβατόν , το ποσόν της αποστάσεως των είναι και 2 , και 3 ,, 4 , και τά λοιπά. Λογαριάζεται λοιπόν το ποσόν της νπερβατης αναβάσεως καϊ κα- ταβάσεως διά της Κλίμακος ουτως' όταν δοθώσι δύο φθόγγοι οι πα δι, και ζητείται το ποσόν της άποστά- (ίεώς των, Οεωρονμεν είς την Κλίμακα , ποσονς φθόγ- γους ό δι απομακρύνεται τον πα, και εύρίσκονιαι τρεις" πα, βου γα δι" άρα το πα δι .ιοσόν είναι τρία" ούτω και ιό πα Ζω ποσόν είναι πέντε" και τά λοιπά

11

ανάλογος εξετάζονται" μόνον ο φ&όγγος , από τον οποί- ον μετρώνται οι άλλοι , δενλαμβάνεται εις το μέτρημα.

ΚΕΦΑΛΑ ΙΟΝ Γ.

Περί χαρακτήρων των φθόγγων §. 27.

Ο

ι χαρακτήρες , οι τίνες παριοτώσι τους φθόγγους του γραφομένου μέλους , ήγουν δι ων γράφεται το ποσόν της μελωδίας, είναι δέκα' γράφονται δε και ονομάζονται ούτως.

"Ισον	^-—	0
"Ολίγον		α)
Πεταστή	^3	.{
Κεντήματα	6*	α ( "Ανιόντες
Κέντημα	%	Α
Υψηλή	ϊ	δ Ι
Απόστροφος	-^	α \ Αατίυνιε.
'Υπορροή "Ελαφρό ν	έ
Χαμηλή	V*-	δ)

§. 28. Αιαιροϋνται δε εϊς'Ανιόντας 3 εϊς Κατιόντος, χαΧ εϊς Ούδέτερον. Και Ουδέτερος μεν είναι είς , τό

12

"ίΰον' ^Ανιόντες δε πέντε" τό ""Ολίγον , ή ΓΓεταατή , τα Κεντήματα 3 το Κέντημα, καί η Υψηλή. Κατιόν- τες δε , τέσσαρες" ή "Απόστροφος 9 ή Ύπορυοή , το Έ- λαφρόν ' , και η Χαμηλή.

§. 2 9. "Έ'ξαγγέλλονσι δε τους φ&όγγους οΐ χαρακτή- ρες, αφ εαυτών μεν αορίστως" επειδή κάθε χαρά- κτήρ νπέρχεται κάθε εν α φθόγγον' από δε τον η- γουμένου , ώρισμένως' καθώς γίνεται φ α νερό ν από τά ακόλουθα.

§. 3 0. Το ' Ίσον οντε άνάβασιν , ου τ ε κατάβασιν φανερόνει , άλλα Ισότητα" καϊ τοϋτο δηλόϊ το μηδέν όπερ κείται έμπροσθεν τον" εξαγγέλλει δε τον φθόγ- γον τον ηγουμένου.

§. 31. Τό μί-ν 3 Ολίγον , ή Πεταστή καϊ τά Κεντή- ματα, φανερόνουσι τον από του ηγουμένου πρώτον ανιόντα φθόγγον' ή δε Απόστροφος , τον από του ηγουμένου πρώτον κατιόντα φθόγγον' καϊ τοϋτο δη- λοϊ το α, όπερ κείται εμπροσ&έν των.

§. 3 2. Ή 'Υπορροή φανερόνει δύο συνεχείς φθόγ- γους κατιόντας από τον ηγονμένον' καϊ τοϋτο δηλοϊ το 2 , όπερ κείται έμπροσθεν της.

§. 33. Το μεν Κέντημα φανερόνει τον δεύτερον νπερβατώς ανιόντα φθόγγον' το δε 3£λαφρόν τον δεύτερον νπερβατώς κατιόντα φθόγγον από τοϋ ήγ&- μένον' καϊ τδτο δήλοι το προκείμενον β.

§. 3 4. Ή μεν Υψηλή φανερόνει τον τέταρτον νπερ- βατώς ανιόντα φθόγγον' ή δε Χαμηλή , τον τέταρτον νπερβατώς κατιόντα φθόγγον' καϊ τοϋτο δηλοϊ τό προκείμενον δ.

§. 3 5. Γράφοντες λοιπόν την μελωδίαν , δια μι ν πάσης της Ισότητος μεταχειριζόμεθα τό "Ισον" δια δε πάσης της σννεχονς αναβάσεως , ιό * Ολίγον , τά Κεν- τήματα, καϊ την Πεταστήν' δια δε πάσης της σννε- χοϋς καταβάσεως , την \ίπόστροφον, καϊ την Ύπυρ- ροην.

Ιό ί/3.

§. 3 Β. 7/ ί)νν ίηερβατή άνάβασις και κατάβασις , επειδή γίνεται κατά πολλούς τρόπους, γράφεται με τους αυτούς μεν χαρακτήρας , όμως οχι πλέον άπλοϋς, άλλα συνθέτους" διότι ή σύν&εΰις δύναται να άνξάνη το πόσοι/ των χαρακτήρων κατά την χρείαν ώριόμε- νως.

Κ Ε Φ Α Α Α Ι Ο Ν Α.

Περί Ουν&εσεως των Χαρακτήρων.

§. 37.

ύνθεσις των Χαρακτήρων είναι, το να συμπλε- κωΐ'ται άυτόι αναμεταξύ των ευαρμόστως , ώστε να. παριστώσιν ώρισμενως τά διάφορα ποσά των φθό- γγων ( §. 2 6. ). Αιότι κα&ώς οι γραμματικοί δια- φυρως συντιθεντες τά γράμματα , ποιοϋσι τάς συλ- λαβάς' ούτω και οι μουσικοί ποικιλοτρόπως μεν > ό- μως ώρισμενως συντάσσοντες τους χαρακτήρας , ποι- οϋσι τάς συνθέσεις, δϊ ων εντελώς χαρακτηρίζεται το γραφόμενον μέλος.

§. 3 8. Από τους δέκα χαρακτήρας άλλοι μεν δύ- νανται νά γράφωνται άσυνθετως , ήγουν μόνοι τβς, και άλλοι οχι. Καϊ άσυνθετως μεν δύνανται νά στε- κωνται , το Ασον , το ^Ολίγον , η ΙΊεταστν , ή Από- στροφος , και η Χαμηλή" οί δε λοιποί χαρακτήρες άδυνατοϋσι μεν νά γράφωνται μόνοι τους' συντιθέ- μενοι δε με άλλους, άυ'ξάνουσι την ποσότητάτων , κατά την οποίαν &εσιν λάχωσιν' οίον το Κέντημα σνντιθεμενον με το Λ Ολίγον , εϊμεν κείται έμπροσθεν

14

άυτοΰ βτω Ι , φανερόνει τον δεύτερον υπερβα-

τον ανιόνττα φθόγγον' ιϊδε οϋτω * ™»/ τηί.την

§. 3 9. Το "Ολίγον και η Πεταστη υποτάσσονται άπό όλους τους χαρακτήρας , πλην των Κεντημάτων" δ δε ύποτασσόμενος χαρακτήρ χάνει την ποσότητα τον , καϊ λογαριάζεται ή ποσότης του ύποτάξαντος' οίον , όταν ή Υψηλή τε&γι επί του "Ολίγου ούτως

<Γ , η ποοότης του "Ολίγου χάνεται , και λογαριά- ζεται η ποοότης της Υψηλής.

§. 40. 7ο "Ελαφρόν , όταν υπόταξη την 'Λπόβτρη- (ρον ούτω -ι>ζΓ^ , προφέρει τους δύο φθόγγους συ- νεχώς, καϊ υποτίθεται εϊς τον πρώτον Γοργόν' και χάνει την δύναμιν του να καταβαίνη υπερβατώς.

§. 41. Το "Ολίγον και η Πεταστή υποτάσσονται υπό μεν του Κεντήματος και της Υψηλής εν τοιαύ- ττ) χτέσει'

β β δ δ

υπό δε του "Ίσου καϊ τών κατιόντων χαρακτήρων ν ποτάσσονται , όταν τι&ώνται έπάνω&εν αυτών «το

α

• Ι '

9 9

β \β

(Τ

§. 42. 7ο*οζ; σοι και Πίνας, οπού δεικνύεται πώς η σύν&εσις αυξάνει το ποσόν τών χαρακτήρων άπό του ενός εως τών δεκαπέντε. ΙΊ'νωσκε δε, ότι τα μεν γράμματα φανερόνουσι το ύ.ιερβατόν' οι δε α- ριθμοί, το συνεχές.

^•1

ο α

Μ

ιι Ι

Ι^ΙιίιιίπιΛίιώ

^3 VI ^_» <^»

ο | α Λ «,

«/»

^ / ,.<«

/

Κ~3 Ι Α_3

« Ι <

ο>

»2

^

Ι

17

/(Τ ιε

— Ι

2 [2 Ι /? | 2

« α

* 11 2 α

2 2 Ι

7

->*

$->

V*-

^0^>

<— 0ί|ν^

γ ' 7 33

&

4

ο 4 ' ί

£

ν*,

• ι. }*- ?^ 5*-

£

7 Ι ί

>

ι <

Ι /

α | //

3 ι

/;/

κ

Ρ /*

κ;

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ν β. Πε^ί Παραλλαγής τον Λιατονικον Πνονς.

% 43.

Π

Παραλλαγή είναι, το να εφαρμόζωμεν τάς συλλα- βάς των τρ&όγγων επάνω έϊς τους εγκεχαραγ μένους χαρακτήρας , ώστε βλέποντες τους συντε&ει μένους χαρακτήρας , να ψάλλωμεν τους φΟόγγους' ϊν&α ό- σον οι πολυσύλλαβοι φθόγγοι απομακρύνονται του μέλους , άλλο τόσον οι μονοσύλλαβοι έγγίζουσιν αυ- τού, /ίιότι όταν μάίτη τινάς νά προφέρη παραλλακ- τικώς το μουσικον πόνημα ορθώς, αρκεί ν άλλαξα τάς συλλαβάς των φ&όγγων , λέγων τάς συλλαβάς των λέξεων, και ψάλλει αυτό κατά μέλος.

% 44. Λα την πραξιν της Παραλλαγής γίνωσκ.ί, οτι προ πάντων εν παντϊ μέλει κείται μαρτυρία, η οποία δεικνύει, ποίος γίνεται αρχή, δια νά προσδιο- ρισΟώσιν οι έξης φθόγγοι της μελωδίας, οι' τίνες δια των χαρακτήρων παριστώνται. Μετά δε τι)ν μαρτν- ρίαν κείνται οι χαρακτήρες τών φθόγγων , οϊ τίνες δη- λοΰσιν η Ισότητα, η οξύτητα, η βαρύτητα" και ταύ- τας τάς δύο, η συνεχείς, η νπερβατάς' ο, τι και αν δηλώσι, παρατήρησον το ποσόν, όπερ ε'χουσιν υί χαρακτήρες η άφ εαυτών , η από της συνδέσεως, και είπε τον ανήκοντα φθόγγον' ας φανερωθη τού- το και με πραξιν έπι τό συνεχές πρώτον (α).

§. 45. Εις την Παραλλαγήν του Αιατονικοϋ γένπς

κείται μαρτυρία ι ' , η τις δείχνει, οτι δ πα φθόγ-

α) Περί Μαφτνριών δμιλονμεν ηλατντίρον Ιν τοις Ι'μπροσχΓίΐ:

17

γος γίνεται άρχή' και επειδή υ προκείμενος χαρακτήρ δ?]λοΐ ισότητα πρόφερε τον πα φθόγγον επιτον^Ίϋϋ' έπειτα επϊτών δυο "Αποστρόφων εφάρμοσον τβς δυο κατιόντας φθόγγους νη ζω' μετέπειτα επί των τριών 'Ολίγων εφάρμοσον τους τρεϊς άνιόντας φθόγγους, νη πα βου' και πάλιν επί των δυο ^Αποστρόφων, τους δύο κατιόντας φθόγγους , πα νη' καϊ καθεξής ούτω ποιείς, εως να φθάσ?]ς εϊς τον εσχατον φθόγγον πα.

ΚΗ κατά το συνεχές Παραλλαγή του Λιατονικοϋ Γένους.

π

Πα νη ζυι νη πα βου πα νη πα βου γα βου

πα βου γα δι γα ββ γα δι κε δι γα β α

γα δι κε ζω | κε δι γα δι κε ζω νη ζω

κε δι κε ζω νη πα νη ζω κε δι κε ζω

νη ζω κε δι | γα δι κε ζω

κε δι γα βου

γα

δι

γα β 8 πα βου

γα δι γα βα

πα νη πα βου

γα ββ πα νη

ζω νη πα ^

§. 46. 3Επι δε το υπερβατόν , ειπών το "ίσον πα, δια το Κέντημα λέγεις γα, καϊ δια ττν 3Απόστροφον βου' και πάλιν δια το Κέντημα δι , καϊ δια τήν'Απο-

3

18

ατροφον γα' χαϊ τά λοιπά αναλόγως κατά τά ποσά, α τίνα συμπίπτουύι , παρατηρείς καί ποιείς εως τέλπς. Ή κατά το ύπερβατόν Παραλλαγή τον Λιατονι- κοϋ Γένους.

Τί ^^^^ ^^^^ ^^^^ ^^^^ ^^^β ^Η ^

Πα γα ββ δι γα κε δι ζω κε νΐ] ζω πα πα ά <—* ^_> Γ^ *ν^ €Γ** ^3 <-ν ,^-> €~^ ^^Γ*^ *-

ζω νη κε ζω δι κε γα δι ββ γα πα πα

δι βου κε γα ζω δι νη κε πα πα π' 3 β

1

κε ζω γα δι πα πα κε βου ζω γα

β 3 π

νη δι πα πα δι νη γα ζω βου κε

π' ϊ

^^%1^^1^^1—^ ί ν*

πα πα ζω βου νη γα πα πα γα

νη βου ζω πα πα ν η βου πα πα βου

νη πα πα πα πα πα

§. 47. Εϊτε γοϋν τον δεύτερον φ&όγγον δεικνύει των χαρακτήρων η ούν&εοις , εϊτε τον τρίτον , εϊτε τον τέταρτον , και τά λοιπά , πρέπει νά εύρε&η δ φυοικός

19

εκείνος φθόγγος } καί αυτός μόνον να προφερΘή ν- περβατώς" χρειάζεται όμως είς την προφοράν των ύπερβατών φθόγγων μεγάλη προσοχή, και αρκετή γύμνασις' διότι πρέπει ν απόκτηση δ μαθητής την ε'ξιν και των δυο τούτων" του να ήξεύρη δηλαδή ποι- ος είναι δ τέταρτος, ή δ πέμπτος και οί λοιποί άπδ του δοθέντος φ&όγγου' και του να δύναται να προ- φέρη εύκολους αυτόν ευρεθέντα" δίδει δε ταύτα καί τα δύο ή συνεχής γύμνασις , και πολυχρόνιος τριβή.

§. 48. Οί διδάσκαλοι γυμνάζουσι τους μαθητάς τήν ΙΊαραλλαγήν με τό να γράφωσιν υπό τους χαρα- κτήρας τάς συλλαβάς των φθόγγων και επειδή γίνε- ται τοϋτο δια τήν εύκολίαν , και όχι δια τήν τελείαν μάθησιν } πρέπει να εξαλείφωσι τάς σνλλαβάς των φ&όγγων , και να άφίνωσι μόνους τους χαρακτήρας , δια να συνηθίσωσιν οί μαθητάι εϊς τό να βλέπωσι τους χαρακτήρας , καί να προφέρωσι τους φ&όγγβς.

§. 49. Κάθε μέλος τό όποιον δο&ή εϊς τον μαθη- τήν δια να τό διδαχθή , πρώτον πρέπει να μάθη να τό -ψάλλη παραλλαγή ασφαλώς" καί ύστερον αντί τών συλλαβών τών φθόγγων } να λέγη τάς συλλαβάς των λέξεων του μέλους.

ΚΕΦ Α Λ Α Ι Ο Ν ΣΤ.

Περί διαστημάτων.

$. 50.

^ιάστημα είναι εκείνο τό οποίον περιέχεται από δύο φ&όγγονς ανόμοιους κατά τήν οξύτητα καί βαρύτη-

20

τα (α)' ]\γονν ϊν τοις φ λόγγοι ς δι κε , ευρίσκεται μεν όξντης , όταν ψάλλωνται δι κε' ευρίσκεται δε βαρύ- της » όταν ψάλλωνται κε δι' ταύτας έπϊ μιας χορδής ή πείρα δίδωβιν από τα διάφορα μηκη' διότι το μέ- ρος της χορδής , το οποίον πατείται επί της Πανδου- ρίδος (β) δια να ηχήοη τον δι , είναι επιμηκεστερον εκείνου, άς ον πατείται δια να ήχήση τον κε' ώστε εάν από τον επιμηκεστερον μέρους της χορδής , ο 9 εν εκπίπτει 6 δι , φανταστής οτι αφαιρείται το ελαττον μέρος αυτής , ο&εν εκπίπτει ό κε , το λείψανον εσται το διάστημα των δύο φ&όγγων δι κε.

§. 51. 3Εν τή σννεχεϊ σειρά των οκτώ φθόγγων τήςΛιατονικής Κλίμακος

πα βου γα δι κε ζω νη Πα, δ ιακρίνονσιν οί μουσικοί διαστήματα έπτά' πα βου , βου γα ,γα δι, δι *ε , κε ζω , 'ξω νη , νη Πα' τά οποία

α) Του Ενκλείδου είναι αυτός ο ορισμός" ο δε *Λριστό'ξενος «- τως ορίζει το διάστημα" Λιάστημά εστί το νπο δυο φθόγ- γων ώρισμενον , μη την αυτήν τάσιν εχόντων. Ό ίί Α- ριστείδης, οντω' διάστημα εστί μέγεθος φωνής, νπο δυοΐν φ&όγγων περιγεγραμμενον. Γ0 δε Φιλόσοφος Γαυδέντιος, οντω' διάστημα εστί το νπο δΰο φθόγγων περιεχόμενον.

β) Άπο τα μελωδικά όργανα εκείνο το οποίον φαίνεται ευκο- λώτερον εις δίδα'ξιν, και το όποιον ευρίσκεται σαφεστερον δια την γνώρισιν των τόνων, ημίτονων, και απλώς όλων των διαστημάτων, είναι η Πανδονρίς' ονομάζεται δε καΐ Πανδοϋρα, και φάνδουρος' καθ7 ημάς δε Ταμπουρά, η ταμπονρ. "Εχουσα δε δύο μέρη, την σκάφην , και τον ζυ~ γόν επι τδ ζνγοϋ δίδει να δεσμώνται οι τόνοι, και τά ημί- τονα* είναι δέ Τρίχορδον , και η μεν πρώτη χορδή βομβεΐ τον δι' η δε δευτέρα τον νπ αυτόν γα" κα) η τρίτη τον νπ αυτόν πα' αί δε χορδαί άθίκτως νπερίστανται , τοις κο- λάφοις τεινόμεναι και άνιεμεναι' και με τους δακτύλους της αριστεράς χειρός πατούμεναι επι τών δεσμών τών τό- νο)ν , και με τους της δεξιάς πληττόμεναι μέ πληκτρον , ίχπε'μπονσιν όλον ς τους φθόγγους.

21

καθ•* ημάς μεν ονομάζονται Όλα τόνοι' κατά δε τβς αρχαίας "Ελληνας , τα μεν πέντε ώνομάζοντο τόνοι' τα δε δύο, ζω νη , βον γα , λείμματα' κατά δε τους Ευρωπαίους , τά μεν δύο, κε ζω, βου γα, ονομάζον- ται ημίτονα" τά δε λοιπά πέντε τόνοι.

§. 52. €0 Τόνος σημαίνει δύο' τον τόπον της χορ- δής , όθεν εκπίπτει δ φθόγγος" και εν από τά επτά διαστήματα της διατονικης κλίμακος' και επί μεν της πρώτης σημασίας ορίζεται από τον Εύκλείδην βτω' τόνος εστί τόπος τις της φωνής άπλατης , δεκτικός συστήματος" επί δε της δευτέρας σημασίας διακρίνεται από ημάς τριχώς' τόνος μείζων , τόνος ελάσσων , καϊ τόνος ελάχιστος.

§. 53. Ό μείζων τόνος έχει λόγον προς μεν τον ελάσσονα τόνον , οντά 12 προς τά. 9* προς δε τον ελάχιστον , ον τά 1 2 προς τά 7' άρα και 6 ελάσσων τόνος έχει λόγον προς μεν τον μείζονα τόνον , ον τά 9 προς τά 12" προς δέ τον ελάχιστον, ον τά 9 προς τά 7" επομένως καϊ δ ελάχιστος τόνος έχει λόγον προς μεν τον μείζονα τόνον , ον τά 7 προς τά 12* προς δε τον ελάσσονα, ον τά 7 προς τά 9" ώστε αν ύποτεθη Ότι το διάστημα τοϋ μείζονος τόνου είναι ϊσον με 12 γραμμάς , το διάστημα τοϋ μεν ελάσσονος τόνου ευ- ρίσκεται ϊσον με 9 γραμμάς, τοϋ δε ελαχίστου τόνου ευρίσκεται ϊσον με 7 γραμμάς.

§. 54. *Λπό τά διαστήματα της Λιατονικης Κλίμα- κος

πα βου γα δι κε ζω νη Πα , το μεν πα βου είναι τόνος έλάσσων' το δε βου γα , τόνος ελάχιστος , το δε γα δι τόνος μείζων" το δε δι κε , τόνος μείζων* το δε κε ζω τόνος ελάσσων" το δε ζω νη, τόνος ελάχιστος" και το νη Πα τόνος μείζων. "Αρα μείζονες μεν τόνοι είναι τρεις" γα δι , δι κε , νη Πα' ελάσσονες δε , δύο' πα βου , κε ζω' καϊ δύο ελά- χιστοι" βον γα , ζω νη.

99

Κ ΕΦ Α Α Α Ι Ο Ν Ζ'.

Περί Συμφωνίας. §. 5 5.

Σ

***υμχρωνία εσύ κατά τον Εύκλειδην , πτώσις κατά το αυτό και κρασις δύο φθόγγων , διαφερόντων οξύ- τητι και βαρύτητι. Ληλαδή Συμφωνία είναι , το να πίπτωσιν είς τον ίδιον καιρόν δύο φθόγγοι, και μο- λονότι είναι 6 ένας οξύτερος τον άλλου, να. γίνηται ενωσις αυτών ήγουν προσβάλλοντες εϊς τ?)ν άκοι)ν , να διακρίνηται μεν δ ένας από τον άλλον , να προξε- νώοιν όμως εϊς αυτήν εν αίσθημα εύπαράδεκτον εν ταύτω και εύάρεοτον την συνηχησιν , ήγουν.

§. 5 6. 3 Εξετάζοντες οι Μουσικοί το αποτέλεσμα δύο φθόγγων, οϊ τίνες πίπτουσιν εϊς τον Ιδιον καιρόν , διακρίνουσι τον ουνδιασμόν αυτών τετραχώς (α)' 'Ο- μόφωνον , Σύμφωνον , Παράφωνον , και Λιάφωνον . Και ομόφωνοι μεν λέγονται δύο , φθόγγοι , οϊ τίνες μήτε κατά τήν οξύτητα, μήτε κατά την βαρύτητα, δια- φερουσιν αλλήλων, άμα προφερόμενοι' οίον, παπα. Σύμφωνοι δε λέγονται δύο φθόγγοι, οϊ τίνες προφέρονται μεν εϊς τον ϊδιον καιρόν , το δε μέλος τβ βαρύτερου είναι το αντό με το του όξυτερου' καϊ το μέλος του οξύτερου είναι το αυτό με το του βαρύτε- ρου" όταν δηλαδή εν τ\\ προφορά δύο φθόγγων πα- ρεμφαίνε,ιται κράσις τρόπον τινά κία ένότης αύ-

«) Εις αρα φθόγγος σημφανίάν ου ποίΐΐ. Συμφωνία» όε «ίσι κατά τ.δν Άριστόξενον τέσσαρες" η ίιαηααάρων , νη γα' η Ίιαηήτί, νη (V η ΛιοριασίοΡ, >>, Νη' χ«/ παν οι/ι- φωνον διάστημα προστι&έμενον τη άιαηάσΐύν*

23

των (α)' οίον , πα Πα. Λιάφωνοι δε λέγονται δύο φθόγγοι, οίτινες προφέρονται μεν εϊς τον ϊδιον καιρόν , το δε μέλος τον βάρνζέρου δεν φαίνεται το αυτό με το τον όξντέρον" ούτε τό μέλος τον όξντέρον , το αυ- τό με το τδ βαρντέρον" όταν δηλαδή δεν εμφα'ινωσι καμμ'ιαν κρασιν προς αλλήλους , αμα προφερόμενοι' οίον , πα βου.

Παράφωνοι δε λέγονται δύο φθόγγοι , οι τίνες είναι μέσον συμφώνου και διαψωνου' εν δε τί] κρούαει

Ρ φαινόμενοι σύμφωνοι" οίον ' νη βου.

§. 5 7. *Εχ τον αποτελέσματος τον συνδιασμοϋ των φθόγγων , γνωρίζονται εϊς ήμας την σήμερον συμ- φων'ιαι τέσσαρες

ή Λισπριών , βου δι. \ 9

ή Λιατεσσάρων νη γα. 2 8

ή Λ ι απέ ντε , ν η δι. 40

και ή Λιαπασών , ν η Ν η. {β) 6 δ.

α) Ούτω μεν λέγει Γανδεντιος Ό φιλόσοφος" υ δε Πυ&αγορι- ριχός Νικόμαχος λέγει υύτως' "να ωοιν οι φθόγγοι συμ- 'φωνοι, δει αυτούς συγκρουσ&εντας , εν τι είδος άποτελεΐν φ&όγγον τΐβ άκοΤ], οντε της ό'ξντητος υπερβάλλουσας, και εαυτην παρεμφαινονσης, οντε της βαρύτητος' άλλ' οιονεί κράσεως τοιαύτης γενομένης, ως των κεκραμένων μη επι- κρατεΐν Πάτερου ΐτάτερον, μηδέ την εαυτού δύναμιν πα- ρεμφαίνειν, η υπερβάλλουσαν την &ατέρου της &ατε'ρου , η ελλείπονσαν της Πάτερου" εάν γαρ η ακοή τοϊ βαρεος μάλ- λον Ιν τγι συγκρούσει ποιΐ] την άντίληψιν, ι\ πάλιν τον ο- ξέος, άσΰμφωνόν εστί το τοιούτον.

Έν δε ταϊς συμφωνίαις καν ομον κρούονται (αϊ χορδάι), καν εναλά'ξ, ήδεως προσίεται την συνήχησα ή *ΛισΒ ησις. Πλούταρχος.

β) Η Άιατριών δεν ετάττετο νπδ των παλαιών εις την ταξιν των συμφωνιών" περί δε τών λοιπών συμφίονιών εδιδον λόγους δι άρι&μών τους έξης, καΰώς αναφέρει ο Γαυδέν- τιος.

21

§. 58. Έμπεδοϋιται δε αύται αϊ τέσσαρες ονμφω- νίαι επϊ της έξης πείρας. α()ταν κρουσθή παχεία χο- ρδή τετραχόρδου τινός οργάνου , μήκος έχοντος Ίκα- νόν , ακούεται ο Βόμβος (β) , ή ογδόη αυτού και άλλοι οξύτατοι φθόγγοι εντοιαύτ\\ διαδοχή

γα Γα ν η Γα κε Ν η β ου .

*'Λν οι τοιούτοι φθόγγοι διακρίνωνται επί της παχείας και επιμήκους χορδής , υπάρχουσιν άρα και επί πάσης άλλης χορδής , και δια την συμφωνίαν γί- νονται ανεπαίσθητοι.

Λόγοι δέ είσιν εν άρώμοΐς 'ενρημένοι των συμφωνιών, και δοκιμασθέντες ακριβώς πάντα τρόπον , της μεν δια τεσσάρων, επίτριτος' ον έχει τα 24 προς τα ι%' της δε δια πέντε, ημιόλιος' 'όν ε'χει τα 24 προς τα 16" της δε δια- πασών, διπλάσιος" ον έχει τα. 24 προς τα 12* .της δε ^ια- πασώντε άμα και διά τεσσάρων , διπλασιεπιδίμοιρος' ον ε'χει τα 24 προς τα 9* και της μεν /Ιιαπασών και δια πέντε τριπλάσιος" ον έχει τα 24 προς τα »' της δε δις διαπασών, τετραπλάσιος" ον έχει τα 24 προς τα ο* την δε άρχην της τούτων ευρέσεως Πν&αγοραν ιστορονσι λαβείν.

Βϊαιουηλ δε ο Βρνένννος αναφέρει τοιαντα' Όσοι μεν των φθόγγων θεωρούνται εν λόγιο διπλααίονι και τετοα- πλασίονι , οντοι καλούνται γενικώς μεν 2νμφώνοιψ ειδικώς δε, ίίντίφωνοι. Όσοι δε πάλιν εν ημιολίω και τριπλάσιοι, οντοι γενικώς μεν Σύμφωνοι" εϊδικώς δε, Παράφωνοι. "Οσοι δε εν έπιτρίτω και διπλασιεπιδιτρίτω , ούτοι γενικώς άμα και ειδικώς, Σύμφωνοι. β) Βόμβος κατά τον Σοϋί'δαν λέγεται ο ήχος τών μελισσών" ώ- νομάσ&η δε κα) ο φθόγγος Βόμβος δια το βαρύ" λέγεται κα) βομβοειδές μέλος, το έν βαρε'σι </ ϋάγγοις περαινόμενον' Ό δε Γερασηνος Νικόμαχος πιιράγ;ι και βομβνκέστερον. ,, Εφ* εκάτερον άκρον του _]ισδΐ('.Ί«,αι~η• δνοέμπτωτος γί- ,, νεται η φωνή, εις μεν κοκνιαμόν κατά το νητοειδες' εις ,, δε βηχιΊ'.ν κατά τό βομβνκέστερον τών ν/ι αυτών,,. Όρα και ( §. 09. )

25

Κ ΕΦ Α Α ΑΙ Ο Ν Η'.

Περί του Αιαπασών συστήματος. §. 5 9.

~*ύστημα κατά τον Εύκλειδην είναι εκείνο , όπερ περιέχεται από διαστήματα περισσότερα από το IV. Είναι δε συστήματα τρία' 3Οκτάχορδον , Πεντάχορ- δον , και Τετράχορδον. Και το μεν'Οκτάχορδον ,τό οποίον λέγεται καϊ Αιαπασών, περιέχει διαστήματα επτά, καθ1 ημάς μεν όντα τόνοι' κατά δέ τους αρχαίους "Ελληνας, τά μεν πέντε, τόνοι, τα δε δύο, λείμματα. Περιορίζονται δε τά επτά διαστήματα από φθόγγους οκτώ ,

πα βου γα δι κε ζω νη Πα.

% 60. "Οταν διπλασιασθώσι τά επτά διαστήματα του διαπασών , πα βου γα δι κε ζω νη Πα Βου Γα Αι Κε Ζω Νη Πα , τά μεν πρώτα επτά διαστήματα είναι του Αιαπασών συστήματος" τά δε δεύτερα , τχ Αισδιαπασών όθεν και εάν τριπλασιασθώσι , τά τρί- τα διαστήματα λέγονται του Τρισδιαπασών.

§. 61. Ό Πα είναι τέλος μεν του Αιαπασών' άρχι δε του Αισδιαπασών , είς το οποίον επέχει τον τόπον, 'όν ειχεν ο πα εις το Αιαπασών διά καταμέτρησιν τβ πα βου διαστήματος. Ζητείται δε δ Πα εις το Αια- πασών διά καταμέτρησιν του νη Πα διαστήματος.

§. 62. Αιά την συμφωνίαν τών φθόγγων του Αια- πασών, την οποίαν εχουσι με τους φθόγγους τον Αισδιαπασών , και Τρισδιαπασών , και ετι διά ττ,ν ομοιότητα τών διαστημάτων , διά τών αυτών συλλα- βών παριστώμεν τους φθόγγους και του Αιαπασών ,

2(5

και τον Λιβΰιαπασών 3 και τον Τρισδιαπασών , και καθεξής. Και υ μίγ πρώτος φθόγγος τον ^ιαπασών, σνμφωνεΐ τω πρώτω φθόγγω τον ^ισδιαπασών , καί τον Τρισδιαπασών ο δι δεύτερος, τω δεντέρω' καί δ τρίτος τω τρίτο), και καθεξής.

§. 63. Τα διαστήματα των φθόγγων τον διαπα- σών ε'χονσι λόγον προς άλληλα , οίος έξεφράσθη (§. 51 ,καΐ 53.). "Οθεν δεσμοννται οι τόνοι τον Λιά- παοών σνστήματος επι τον κανόνος , η επί της παν- δονρίδος τούτον την τρόπον (α).

Επειδή άιρονσι τήν χορδήν νπαγώγια δύο , το μεν επι τον ζνγον , το δε επί της σκάφης, εν εκε'ι- νω μεν γράψαι τον Αι , και εν τούτω το Ο' και δίελε είς εννέα μέρη το διάστημα Λι Ο , καϊ ποίηιχα τον δεσμόν επι τον πρώτον μέρονς τον από τον άι} καϊ γράψαι τον κε.

Είτα δίελε εϊς δώδεκα μέρη το διάστημα το α- πό τον κε εως του Ο , και ποιήσας τον δεσμόν ομοίως, γράψαι τον ζω.

"Επειτα δίελε εϊς τέσσαρα το ^ι Ο διάστημα, κα, ποιήσας τον δεσμόν επί τον πρώτον μέρονς ιυν ά.ιυ τον ^ι , γράψαι τον νη (β).

α) Ο Ευκλείδης λέγει Κανογα το όργανον, Όπερ την σήμερον ονομαζομεν μονάχο ρόον. Τοντο Όλον ητο μία χορδή τετα- μένη επι σανίόος , της οποίας το μήκος δινρεΐτο ουτιος , ώστε να δεικνίχονται ενκυλιος Όλα τα διαστήματα.

Κλαύδιος Ό Πτολεμαίος και Βίανονηλ 6 Βρνένννος ομι- λονσι πλατντατα περί της κατατομής τον Κανόνος και της διαιρέσεως αντον δια τα τρία γένη και των ειδών αίτιον.

β) Τα διαστήματα , δικέ, κε ζω , ζώνη, Ότι εχονσι λόγον τοι- ούτον, ιι, 9, 7, δεικνίεται έντενίτεν ως δι κε : κε ζω:: ^ : ι1-! > 'ί}'οι"' Λ•" -ϊ V. "λλ" μψ '°ς ,ν : 12 : : -3γ : 7.> ° ίοτι , 4 : 12 . 3 6 : : 3 : 3 6 χ , αρα 4 . 3 6 / = 1 2 . 36.3. αρα χ = 9. "Οι αν Όλη η χορδή υποτείτΐ} α, τ<ο μεν _// αναλογεί ι<•

27

]\Ιε τ έπειτα δίελε είς εννέα μέρη το ν η Οδιάτημα3 καϊ ποιήσας τον δεσμόν ομοίως, γράψε τον πα.

"Υστερον δίελε εϊς δώδεκα μέρη το πα Ο διάστη- μα , καϊ ποιησας ομοίως τον δεσμόν , γράψε τον ββ.

Τέλος πάντων δίελε εις δύο μέρη το Λ ι Ο διά- στημα , καϊ ποιησας τον δεσμόν καϊ γράψας τον δι , δίελε εϊς οκτώ το διάστημα δι Λι , καϊ ποιήσας τον δεσμόν , γράψε τον γα' καϊ οϋτως έχεις τους τόνους τον διαπασών δεδεμένους επϊ της πανδουρίδος.

§. 64. Τον δε ίισδιαπασών τα διαστήματα των τόνων δεσμοννται επϊ τον κανόνος , τή άποληψει των ημίσεων διαστημάτων των τόνων του Λιαπασών' οίον 6 τόνος δι κε τον ίισδιαπασών ζητεί διάστημα ϊσον με το ήμισυ τον τόνου Λι κε τδ Λιαπασών' πάλιν δ τόνος κε ζω του /ίισδιαπασών ζητεί διάστημα ϊσον με το ήμισυ του τόνου κε ζω τ« διαπασών ωσαύ- τως καϊ οί λοιποί τόνοι. Τβ δε Τρισδιαπασών τα διαστήματα των τόνων δεσμοϋνται τη άποληψει των ημίσεων διαστημάτων των τόνων τ« <5^£ Λιαπασών' καϊ του τετράκις διαπασών , αναλόγως.

§. 6 5. Οί λόγοι οί προς την ολην χορδην εχουσι τα διάφορα μήκη αυτής της χορδής, ένθα γίνονται οί δεσμοί των τόνων , καϊ ό&εν εκπίπτει κά&ε φθό- γγος , δϊ άρι&μών οϋτως εκφράζονται.

-§--£ κλάσμα, ηγονν το 1. τω όί κι, το *-±., ήγουν το -* . τω όε ζω, το }λ καϊ τω νη , το -£-. άρα και τω όιαστη- ματι ζώνη, το τ£τ. δι§τι + — ^ = -1^ — -Λν — τ-στ• ο&εν ώς όι κε: ζώνη : : -ι : ^-^^-, άλλα μην ως -^ Ι 12:: τί -5- ; / . άρα \χ = \ | ;-; = \' ώστε χ =3 γ\ =*

28

Σκάφη	«^* κε ζω νη πα βου γα δι. -»^^ δι γα βυν πα νη ζω	Χί	ζ/,
| ι	Ζυγός. | | | | | Ι	Ι	ι
	^-"~ 4 -V- ** * * **	*	'35 4

ΚΕΦ Α Λ ΑΙΟ Ν Θ'.

Περί του Τροχού. §. 66.

τ

■■■ ο $« Πεντάχορδον , το οποίον λέγεται και Τρο- χός, περιέχει διαστήματα τέσσαρα, τα οποία καίτ' ύ- μας μεν είναι τόνοι' κατά δε τους αρχαίους έλληνας , τα μεν τρία ήσαν τόνοι' και το εν λεΐμμα. Περιο- ρίζονται δε τα τέσσαρα διαστήματα, ταύτα από φθό- γγους πέντε.

πα βου γα δι Πα, κα&3 ήμας' κατά δε τους αρ- χαίους

τε τα τη τω Τε .

Οι δε Εκκλησιαστικοί μουσικοί παρίστων τα τέσ- σαρα ταύτα διαστήματα εν μεν άναβάσει δια των τεσσάρων λέξεων , α??α\ες , \*εα\ες , ?α?α, άγια (α)'

«) Π(ρί μίν των πολυσυλλάβων φϋυγγων πληροφουμί&α άχρι-

29

\ν δε καταβάσει δια των έξης , αϊ τίνες είναι σχεδόν υμοιαι , αα\^ες , \εχεα\ες , αΐ,εα^ες , \εαγιε. Αύται δε αϊ οκτώ λέξεις λέγονται φθόγγοι τον Τροχον.

§. 67. Τροχον λεγονσιν οι 3 Εκκλησιαστικοί μουσι- κοί μίαν μεΟοδον , με την οποίαν άναβαίνονσι καϊ καταβαίνονσι διατονικώς τα διαστήματα τον Πεντα- χόρδον 3 δια των είρημενων οκτώ λέξεων , η πολνσν- λλάβων ψ&όγγων (α).

% 68. Κατασκεναζεται δε δ Τροχός, αν εν τω τνχοντι κνκλω τέσσαρες διάμετροι τεμνωσιν άλλήλας'

και έπι το πέρας μιας αυτών γραφή δ «|• και Ιπϊ το της

βίος άπο τι) ν παραλλαγην Ιωάννου μάίστορος τον Κον- κουζέλη' περί δέ των τι τα τη τω φ&όγγων ομιλεί πλατν- τα ο ΙΑριστείδης' εν&α δεικνύει και τι)ν έκλογην των φω- νηέντων, ε α η Ο), και την προτιμησιν του τ , άπο Όλα τα συμφωνά.

Παράγεται δέ το μεν «??«^ίς άπο του άνα ανες , τ 8- τε'στιν ανα'ξ άφες' το δέ \^εα\ιες, άπο του ναι άνες' το δέ ^αφα, άπο τοϋ ανα άνα" το δέ άγια, άπο του άγιε' το δέ Όλον όντως έχον , ανα'ξ αφες, ναι αφ ες ανα'ξ ανα'ξ άγιε, έυ/η εστί προς θεον αναφερομένη.

Κωνσταντίνος ο Πορφυρογέννητος λέγει, Ότι το μέν?α?α σημαίνει &εε&εέ' το δέ άγια, σωσον δη' ποιεί δέ και μίαν λεξιν εκ των δύο σύν&ετον , νανάϊα.

Οι ^Άραβες εχονσι δια φθόγγους τάς έξης λέξεις, τα?ι?ι', τα?ί?ι, βακυα, τα2ι2ί, τα^ι^ϊ, ταγί?ι, βακυα' αϊ Όποίαι εχονσι πολλην ομοιότητα με τους εδικούς μας φθόγγους' Ό&εν η εκείνοι παρηγαγον τους φ&όγγονς των άπο τους ε- δικούς μας, η ημείς άπο τους εδικούς των.

α, °0 Τροχός περί ου ο λόγος, ενρίσκεται γεγραμμένος εις Όλα τα παλαιά Άναστασιματάρια' επειδή προ πάντων οϋτως έδιδάσκετο εις τους αρχαρίους μα&ητάς, καϊ δι αυτόν έ- μάν&ανον την άνάβασιν και κατάβασιν των φ&όγγων, καϊ κατ αύτον έγίνοντο τα περισσότερα μέλη της εκκλησιαστι- κής μουσικής, καϊ άπ αυτού διωρίσ&ησαν καϊ οι οκτώ ή- χοι της Εκκλησίας.

80

επομένης, δ ^~»-' και επϊ το της ακολούθου , δ £?'

ί και επί το της τετάρτης , δ 1\' και επιιτα επι τα άπ' εναντίας άκρα της μεν πρώτης γραφή δ §\' της δε δευτέρας, δ '<\' της δε τρίτης, δ ν"τος• χαι της τε- τάρτης, δ £3.

ί	_
9^	^^ν
ο Ι ^^
ι Ι - > ^ 1 /
ν κ'	^

/

'Λ

7(5ού $>) πώς; γράφεται και το μέλος τούτων των φ&ογγων. Λ V. ν

^ ??α ^€5 ί) Ιβ α \,ες •£$ ?α

?α ??

α γι α Α Α α \εςό^> \ε χε α^εςΧ^ςΛ

- ,,^, -, ^ ^ — <«;

1« α\ες'<\\ε α γι ε Λ Α ?^« [ί? ^

Μ

§. 6 9. Ψαλλομεν δε τούτους τους φθόγγους κατά

ί τον Τροχόν , αρχόμενοι από τον ψ, καϊ προφέροντες αύτ.ο,ν αΦ^α^ες , με το μέλος το οποίον παριϋτώοιν οΐ χαρσχτηρές του' είτα έλθόντες επί τον ~έΖ%9' προφε- ρομεν αυτόν \ιεα[ες εμμελώς' έπειτα ελθόντες εις τον ?? , προφερομεν αυτόν ?α?α εμμελα)ς' μετέπειτα έλ-

ϋόντες επί τον $\ , προφερομεν αυτόν άγια έμμελώς' καϊ οτραφέντες εις το άλλο πέρας , εύρόντες τον ^>, προφερομεν αυτόν άαί.ες με τό μέλος του" μεταβάν- τ ες δε ίίί,' τον *Η*~τοζ , προφερομεν αυτόν \εχεα\ες με το μέλος του" μεταβάντες δε εϊς τον ~*\, προ- φερομεν αυτόν α^εα^ες με το μέλος του' καταντήσαν- τες δε καϊ είς τον ί\. προφερομεν αυτόν [εαγιε με τό μέλος του' καϊ εντεύθεν οτραφέντες είς τό άλλο

ί πέρας, εύρόντες τον "Ί , προφερομεν αυτόν (>??αΙιες' ώς προείριμαι.

Έν τγι παραλλαγή παριστώμεν τους μονοσυλλάβους φθόγ- γους δι ενός χαρακτηρος , και είς χαρακτηρ εξαγγέλλει ίνα φ&ογγον' ομο)ς εϊς τους πολυσυλλάβους φθόγγους δεν θεω- ρείται μία ό'ξυτης , η μία βαρυτης, δια να παράγηται έκα- στος από μίαν πτώσιν φο)νης κατά τον όρισμόν (§. 3. ), «λλά πολλαι' όθεν ούτε με έια χαρακτήρα γράφονται, άλλα με πολλούς. Λιά τούτο οι μονοσύλλαβοι φθόγγοι εφάνησαν χρι;σιμώτεροι παρά οι πολυσύλλαβοι είς τους αρχαρίους" οι οποίοι πρέπει να τους διδάσκονται και νά τους μανθά- νωσιν ούτως, ώστε νά τους εντυπόνωσιν είς την φαντα- αίαν ώς άσειστον θεμέλιον. Καϊ άφ ου εγγυμνασθώσιν είς αυτούς αρκετά, τότε νά διδάσκονται και τους πολυσυλλά- βου ς' οι οποίοι τους χρησιμέυουσι και είς άλλα πολλά, περ) ών ε'ξης λέγομεν, και είς τό νά όιατηρωσι την προ- φοράν των μονοσυλλάβων ελληνικνν, (ίνα μι) σνμφύρηται δηλαδή τη των Ευρωπαίων προφορά* διότι αν δεθΐ] η προ- φορά των ημετέρων μονοσυλλάβων φθόγγων με τψ των πολυσυλλάβων , γίνεται μονιμωτέρα.

32

§. 7 0. ΊΛλ'£ οΰτω τεσσάρας μεν φθόγγους ψάλλο- μεν ανιόντος" τεσσάρας δε κατιόντας. Είδε θελομεν να άναβαίνωμεν καϊ περισσότερον , ελθόντες εις τον

,ϊ\ , ου στρεφόμεθα εϊς τον ;^> , άλ£ εϊς τόν'<\, καϊ οϋτω προχωροϋμεν. Ει δε θελομεν να καταβαίνω- μεν καϊ περιοαότερον \, φθάσαντες επί τόν$\, ου στρεφό-

μέθα ύς τον £| , αλλ* είς τον §[>•' "'•ν~ι ούτω προχωρ&μεν. Είδε θελομεν να άναβαίνωμεν η να καταβαίνω μεν όλι- γώτερον των τεοϋάρων φθόγγων , οπού και αν εύρι- σκώμεθα, στρεφόμεθα, εϊς το απ εναντίας πέρας. §. 71. *Λνιεναι μεν &ελων εν τα Τροχω από ί μεν του ί\> η του ^ ελεύσομαι εις τον £^~' από δε του γ^ζ ι} του 3/"τ0? > &£ τογ ??" νπ° $έ του ?2

- ȣ

η του ^>> *1ς τον ^γ και από του $\ η του $\,άς

ί '~ ' ^ \ ',"'

τον % Κατιεναι δε &έλων εν τω Τροχω , από μεν

ί.

τ« ?'? η τ# ^]Ρ ελεύσομαι είς τον %Γτος• από δε του ]\

£ ■

η του /\ , εϊς τον ϋ^>' από δε του ^ η του <\ , εις

τον /γ καϊ από του ^Γ V τ°ν ^<Γτ°ζ, εις τον %

§. 7 2. Τΐς άραγε τούτων των οκτώ φθόγγων τον Τροχού έχει τα πρωτεία ; τις δε τα δεντερεΐα, χρε- ωστών να λαμβάνΐ] την αρχήν από του πρώτου ; εν γίνει μεν , ούδείς' επειδή κανένας από αυτούς δεν αννίοταται άνευ διαστήματος 3 το όποιον προϋποτί- 3ησιν άλλον φθόγγον , ή τόνον' εν μέρει δε, πάντες" επειδή κάθ* ένας από αυτούς πρέπει να γίνηται καϊ πρώτος, καϊ δεύτερος , καϊ τα λοιπά κατάτήν χρείαν.

§. 73* €0 μεν πα εν άνα βάσει μεν λέγεται α??α- ^«5* εν καταβάσει δε, σ\εα)Λες' ό δε βου εν αναβάσει μεν , \^εα\ες' εν καταβάσει δε, ^ί«1^ϊ' <5 (Τί γα εν

33

ν.ναβάοει μεν ΫαΫα' εν καταβάοει δε , αα\ες' ο δε δι εν άναβάϋει μεν , αγια' εν καταβάοει δε, Ι^εαγιε' και τα ?>οιπά ώς φαίνονται εν τούτω τψ πινάκι.

τα	φα	ϊ-Α> Ι 1ί«1.«£ Ι		Ζω	Ζ
τε	μι	ί Ι 3) Ι α^άκ,ες	ά\βθί&9	Ί	**Ι 1
τω	Ι ?«		άγια	ί ε άγιε	Λ	Λ	Δ Α
τη	οντ	??	ϊανα	αα\ες	ο^>"	^Οί
τα	οι	Ζ4*	{εα\).ες	1*«££<*5		βον	9<
τε	λα	ί	αηα{ες	«1ί^1ιί?	^	πα	7Γ 1
τω σολ	ί	άγια	Χιεαγιε	<Α	νη
τη φα			ααΐες	ο^"	ζω

§. 74. Ό ^««ν α^α^ες αναβαίνει μείζονα τύνον' δ δε \,εα\^ες είναι οξύτερος τον α^ία^ες ελάσσονα τύνον' ό δε ?αγα είναι οξύτερος του ΙεαΙχες ελάχιστον το- νον και δ άγια είναι οξύτερος τον ?«?« τόνον μεί- ζονα. Λεσμοννται λοιπόν οί τόνοι τον Τροχον τον- τον τον τρόπον επί τον Κανόνος 3 η επί της ΙΤανδον- ρίδος.

3Επειδη αιρονοι την χορδην νπαγωγια δύο, το μεν επί τον ζνγον } το δεεπϊ της σκάφης, εν εκείνω μεν

γράψε τον {\, και εν τούτω το Ο' καϊ δίελε εϊς

31

εννέα μέρη τό διάστημα «/% Ο , και ποίησε τόν δε- σμόν επί τον πρώτον μέρους τον από τον {\, και

γράψε τόν \

Είτα δίελε είς δώδεκα μέρη το ^ Ο διάστημα , και ποιησας τον δεσμόν ομοίως , γράψε τον ~ΐΓξ•

^Επειτα δίελε ε! ς τέσσαρα μέρη το </\ Ο διά- στημα, ήγουν οίον το μήκος της χορδής } και ποιη- σας τόν δεσμόν ομοίως , γράψε τόν ??.

Μετέπειτα δίελε εϊς τρία μέρη το αϊτό ό\ Ο διά- στημα, και ποιησας τόν δεσμόν ομοίως , γράψε τόν

4\ και όντως έχεις τους τόνους τον Τροχον δεδεμέ- νους επί της Πανδουρίδος.

§. 7 5. Ει δ ε θέλεις να εχης δεδεμένους επί της Πανδονρίδος τους τόνους και τον δεντέρον πεντα-

χορδου , κσ.ί τον τρίτον , ύποτιθείς τόν -β. 3 4\ , επα- ναλαμβάνεις τα έιρημένα' και ούτω καθεξής.

§. 7 6. Οι λόγοι, οϊ τίνες προς την ολην χορδην εχονσι τα διάφορα μήκη αύτης της χορδής , ένθα γί- νονται οι δεσμοί των τόνων κατά τόν Τροχόν , δϊ αριθμών όντως εκφράζονται'

ι 4 α- $ -%-

35 Κ ΕΦ Α Λ Α Ι Ο Ν ϊ.

Περί τίνων Ιδιωμάτων των φθόγγων του Τροχού. §. 77.

^-*Ρ τοίς τεασαρσι διαστήμασι των φθόγγων ,

Ι ί

\ %ος ?"? ^ ί|,

£ £ £ θεωρούνται τόνοι μείζονες μεν δύο^ οι ?? Α , Α ^'

ελάσσων δε , εϊς , 6 ^ 'Ητος- %αΙ ελάχιστος , εις , ο %τος ??. "Οθεν εϊμεν προβληθ^ να καταβώμεν ενα μείζο-

να τόνον η δυο, ψάλλομεν τους τρεις φθόγγους *) £ £

Α ?2ί α??α\ες, \εαγιε , αα\ες' και 6 μεν Α δεικνύει τον ενα μείζονα τόνον' δ δε ?? } τους δύο. Είδε προ- ταθί] να καταβώμεν δύο τόνους 3 μείζονα και ελά-

χιστον , ψάλλομεν τους τρεις φθόγγους Α ?? *^τος > άγια , αα^ες , [εχεα^ες' και ο μεν $2 δεικνύει τον μεί- ζονα τόνον' δ δε %τος } τον ελάχιστον. 3Ειδε προ- ταθΐ\ να καταβώμεν τρε"ίς τόνους , μείζονα 3 ελάχιςον, και ελάσσονα , ιράλλοιιεν τους τεσσάρας φθόγγους ,

ε\ : \ η

,^ ?? Ήτος ιά\} άγια , αα\ες , ΙεχεαΙες , αΙεα{ες' καϊ κατά τα ανωτέρω λύεται το ζητούμενον' αυτά δε ταύ- τα θεωρούνται μεν καϊ εν άναβάσει , αλλ1 αντιστρό- φως.

§. 78. "Οταν προβάλλωσι να άναβώμεν ενα τόνον

£ £ μείζονα, ψάλλομεν τους άγια, α^ϊα\ες , -£\ §, δυο

φθόγγους, καϊ δ *| δεικνύει τον μείζονα τόνον. Ει

36

(5* προβάλλωσι να άναβώμεν τρεις , η τεσσάρας τόνβς

, ί ί « μειζονας εξής , ψαλλομεν τους 0Γ\ § ούτως"

άγια, αΙΊά^ες, αΤίά^ες 9 αϊϊα\ες , α??α«ες"

οπού το μεν πρώτον α^Έα^ες υποτίθεται άγια δια το

δεύτερον το δε δεύτερον ομοίως δια το τρίτον καϊ

ούτω καθεξής" ώστε δυνάμεθα να άναβαίνωμεν ούτω

τόνους μείζονας τόσους, όσοι ζητηθώσιν.

§. 7 9. "Οταν από του δοθέντος τόνου προβάλλωσι

να άναβώμεν δύο τόνους, μείζονα και ελάσσονα, ύ-

ποθεντες τον δοθέντα άγια, ψάλλομεν τους α\ "<{ ^ς~

τρεις φθόγγους , καϊ 6 μεν ^ δώσει τον μείζονα" ο δε ~ϊΕ3ζ > τον ελάσσονα. "Οταν δε προβάλλωσι να άνα- βώμεν ενα τόνον ελάσσονα , τότε νποθεντες τον δο- θέντα α??α^ες , ψάλλομεν τόνΚχ κατά το μέλος του, καϊ λύεται το ζητούμενον. Είδε προβάλλουσι να άναβώμεν δύο η τρεις τόνους έλάσσονας έξης , ψάλ-

ί λομεν τους β( 31" οΰτως'

α??α\>ες , Ι^εα^ες , \*εα«ες , ί,εα^ες' οπού το μεν πρώτον Ιιεαίχ,ες υποτίθεται α??α^ες δια το δεύτερον ήγουν ή μεν \*ε συλλαβή καταβαίνει μείζονα τόνον ύ δε α ,

μείζονα" και ή Ι^ες , ελάσσονα" και το δεύτερον Ιεα-

1»«5 υποτίθεται αϊΐα^ες δια το τρίτον" και ούτω κα- &εξής' ώστε δυνάμεθα να άναβαίνωμεν κοα τόσους έλάσσονας τόνους , όσοι ζητηθώσιν.

§. 80. "Οταν από του δοθέντος τόνου ζητήται να άναβώμεν τόνους τρεις, μείζονα, ελάσσονα, καϊ έλα-

ί ί γιστον , ψάλλομεν τους ϊ\ '% Τ~ζ ν? τεσσάρας φθό- γγους , και λύυμεν το ζητούμενον. "Οταν δε ζητηθή μόνον τόνος ελάχιστος, εν μεν άνσ.βάσει νποθεΊ'τες τον δοθέντα ^τ , ψάλλομεν τον ?? κατά το μέλο^ τον"

37

εν δε καταβάσει , ύποθεντες τον δοθέντα ?? , ψάλ- λομεν τον Ί'Γτος κατά το μέλος του , και όντως ά- ποδείκννται δ ελάχιστος τόνος. "Οταν δε ζητηθΐ} να άναβώμεν δυο η τρεϊς ελαχίστους τόνους έξης , ιρά- λλομεν τους 2Γ7 & οϋτω' Ιεα{ες , ?α?α, ?α?α,?α- ?α' οπον δ μεν πρώτος ?α?α υποτίθεται [εα\ες δια τον δεύτερον" και δ δεύτερος, δια τον τρίτον.

3Εν δε τω Τροχώ θεωρούνται τέσσαρα διαστή- ματα ( §. 66. ), όταν αυτά διπλασιασθώσιν , η τρι- πλασιασθώσιν οΰτω ,

ί ί ί ί ί. ί ί

δ μεν πρώτος ^ δεν παριστά διάστημα δια τον έαν- τόντου από προϋπάρχοντος βαρύτερου φθόγγου" γί- νεται όμως παραστατικός διαστήματος δια τον 3Γ^"

ό (5β δεύτερος ^ είναι τέλος μεν του πρώτου Πεν- ταχόρδου' άρχι) δε του δευτέρου" παριστά δε και διάστημα δια μεν τον εαυτόν του από του ηγαμε-

ί' νου ίΓγ δια δε τον £^ν } αφ εαυτού του' τούτον δε £■ ν.:• ; ^ '-■ €» ; :■ Ι ■ - »

τον δευτέρου ^ τα Ιδιώματα έχει και δ τρίτος ~<\ , και

ί ό τέταρτος '§.

§. 81. Λιά την δια πέντε συμφωνίαν ( % 5 7. ), και δια την ομοιότητα των διαστημάτων των πεν- ταχόρδων } δια τών αυτών λέξεων παριστώμεν τους φθόγγους τών πενταχόρδων , οσα και αν είναι" και δ μεν πρώτος φθόγγος του πρώτου πενταχόρ- δου , συμφωνεί τω πρώτα) φθόγγω του δευτέρου, καϊ τρίτου, και τετάρτου Πενταχόρδου' δ δε εκείνα δεύτερος , τω τούτων δεντερω και καθεξής" υΐστε εν μεν τω διαπασών σ ν στη μάτι , τω πρώτω φθόγγω αναφωνεί δ όγδοος, και δ πεντεκαιδεκατος (§. 62.).

38

εν (Τέ τω Τροχω , τψ πρώτο) (/Οόγγο) συμφωνεί 6 πέμπτος, και δ εννατος , καί οι λοιποί αναλόγως.

%. §2. "Οταν είναι Μέση 6 '<\ , τότε Προσλαμβα- νόμενος ε'σται κατά μεν τον Τροχό ν δ [?χεα\ες, μαρ- τυρούμενος δια του £^ ' κατά δε το Λιαπασών , δ

£ Γ/

κε μαρτυρούμενος διά τον '^' ό&εν εις φ&όγγος λαμ-

ί βάνει δύο μαρτυρίας „•• ?• %*Εχ των δύο λοιπόν σν- νέστησαν μίαν την &\' καί την μεταχειρίζονται , ό- ταν καταβαίνωσιν από του /\, ύποτι&εμενου ?? , ήγουν ως από του ?α?α.

ί %. 83. "Οταν είναι Μέση δ ύ\, τότε Προσλαμβα- νόμενος ε'σται κατά μεν τον Τροχόν δ αΐ,εα^ες , μαρ- τυρούμενος διά του '^' κατά δε το Λιαπασών , δ δι,

μαρτυρούμενος διά του £\' Ό&εν και εκ τούτων των δύο συνέστησαν την μαρτυρίαν <Ι\ ' και την μετά-

\'3 ' / \ χειρίζονται ώς καί την άνίοτερυν όταν δηλαδή κα- ταβαίνωσιν από του ν\ώς από του ??' διά νάδείξΐ] η <Λ) μέλος τον Ιεαγιε.

§. 84. "Οταν είναι Προσλαμβανόμενος δ 'Γ\,τότε Μέση ε'σται κατά μεν τον Τροχόν δ ?α?α , μαρτυ- ρούμενος διά τον Τ2' κατά δε τό Λιαπασών , δ Νη. Λύο λοιπόν φ&όγγοι δ γα καί δ Νη μαρτυροννται διά- της ??* ο&εν εϊς διάκρισιν δ μεν γα μαρτνρεΐ-

ί ται διά της ??' ό (5« Νη , διά της ϊ"ν.

§. 85. "Οταν είναι Προσλαμβανόμενος δ <\, τότε Μέση εσται κατά μεν τον Τροχόν δ αγια' κατά δε τό Λιαπασών , δ Πα' ο&εν ε}ς διάκρισιν της μαρ ινρίας τον δι, από της του Πα, δ μεν δι μαρτν-

31)

ί Λ

ρείται δια της <ϊ\' υ δε Πα, διά της οίΥ ώστε συμ- ποσούνται πάσαι αϊ μαρτυρίαι του Αιατονικοϋ Γέ- νους, δώδεκα,

λ & &^ 4 3 Ήν* ν λ ~<\ ^ & 'λ

Λ κε ζω νη πα βου γα ΑιΚε Ζω Νη Πα.

§. 86. αΟταν το μέλος καταβαίντ] εως τοϋ<ί\, καϊ ί

άναβαίνη εως του Λ> καϊ δεν ύπερβαίνη ταϋτατά υρ/α , ούδεν διαφέρει να λαμβάνη την παραλλαγην η κατά τον Τροχό ν η κατά το Αιαπασών σύστημα.

"Οταν δε καταβαίνη υπέρ τον '$\ , η άνυβαίνη ύπερ

ι

τον (ί\ , τότε ^πρέπει να γίνηται διάκρισις.

λ λ Αιότι εν τόίς α&όγγοις '{\ ^τ ^7 1 > άμ& γίνεται η παραλλαγή κατά τον Τροχον , το μεν πρώ- τον διάστημα είναι τόνος μείζων' το δε δεύτερον, ελάχιστος" καϊ το τρίτον, ελάσσων' είδε γίνηται κα- τά το διαπασών σύστημα, μαρτυρούμενον ούτω &\ ΊϊΞΖ 9τ> Λ» το ¥*ν πρώτον διάστημα είναι τόνος

ελάχιστος" το δε δεύτερον, ελάσσων' καϊ το τρίτον, μείζων, ^ιά τοίτο είπαν καϊ Βαρυν , τον ^ί τ°ν Τροχού.

ΚΕΦΑΛΑ ΙΟΝ ΙΑ'.

Περί Τριψωνίας. §. 87. 6 δε Τετράχορδον , το οποίον λέγεται και Τρι-

Τ

40

φωνία {α), περιέχει διαστήματα τρία , τα οποία καθΊ ημάς μεν είναι τόνοι , κατά δε τους αρχαίους "Ελ- ληνας , τα μεν δύο ήσαν τόνοι' και το εν, λεϊμμα. Περιορίζονται δε ταύτα τα τρία διαστήματα άπδ φθόγγους τέσσαρας'

νΐ] πα βου Νη

^ (| ν~τος 22. §. 88. Έψάλλετο δε ή Τριφωνία εν μεν άναβάσει οϋτω' ^εαγιε , α2?α\ες , Ι,εαΙ,ες , ?ο?α, α2?α\1ες , [εα- Ιες , 2α?α> α??αΙες' και ούτω καθεξής επαναλαμ- βάνονσα τάς αυτάς λέξεις, και αφήνουσα το άγια: εν δε καταβάσει ταύταις ταΐς λέξεσι των φθόγγων, ?α?α Ιί,εχεαΐ,,ες , αΐ,εαί,ες , Ιιεαγιε , Ιεχεα^ες , αΐ^εαίες, «εαγιε , και ούτω καθεξής έπαναλαμβάνουσα τε)ς αυ- τούς φθόγγους, και αφήνουσα το αα\*.ες' ώστε ένας φθόγγος, οςτις παριστά μείζονα τόνον εϊς τον Τρο- χόν , αφήνεται είς την Τριφωνίαν και εν άναβάσει και εν καταβάσει. /Ιιά τοντο δύναται να εϊπη τινάς οτι λείπει εν μεν άναβάσει δ α2?α\^ες' εν δε κατα- βάσει , δ Ιιεαγιε.

§. 8 9. Κατιούσα Τριφωνία του μεν ?? είναι δ $\' τοϋ δε Ή^ος 9 <$ τγ^« οχι δ βαρύς' του δε ε\, δ 9ο,

Ι

και τον $\> δ <ί\. ανιούσα δε Τριφωνία τον μεν Α

Ι 0| Ι Ι

είναι δ Τ)' τοϋ δε <\, δ \\' και οντω καθεξής.

§. 90. 3Εν τούτω τω συστήματι σομφωνονσι τω μεν πρώτω φθόγγω , δ τέταρτος, δ έβδομος, δ δέ- κατος, και δ τρισκαιδέκατος' τω δε δεντέρω , δ όγ- δοος , δ ενδέκατος , και δ τεσσαρεσκαιδέκατος' τω δε τρίτιο, δ έκτος, δ εννατος , δ δωδέκατος, και δ πεντεκαιδέκατος.

α) Το μεν ^Οκτά/ορδον σύστημα λίγονσιν οι ^Εκκλησιαστικοί μουσικοί Έπταφωιίαν' το όί Πϊιτάχορδον , Τίτραψιονίαν κ<λΐ Ύρογόν' το ϋ\ Τίτράχορδον , ΊΓριφωνίοίν.

41

§. 91. Όταν σννάχρωμεν το Πεντάχορδον με το Τετράχορδον όντως, ώστε 6 έσχατος φ&όγγος τον Πενταχόρδον να είναι αρχή τον Τετράχορδον , πα- ράγω μεν το Λιαπασών σύστημα"

Γ- ί ί ί ί ί

η *Η_τος ?'? ,/λ,, 1*ΖΓ ■*?* %•£^ $9 πα βον γα δι, κε ζω νη , Κε Ζω Νη.

ΊΈνθα 6 μεν πέμπτος φθόγγος σημφωνεί τω όγδόω' δ δε έκτος, τω εννάτω' καΐ υ έβδομος, τω δεκάτω κατά την Τριφωνίαν. Ι4λ£ επειδή οι κε ζω νη φθό- γγοι σνμφωνοϋσι τοΤς πα βον γα κατά τον Τροχόν' άρα και οι Κε Ζω Νη , σνμφωνοϋσι τοις πα βον γα' όθεν σννίσταται το διαπασών , όντως έχον, ί ί • ι

(\ \τος ?> ^ , ^ ψξ ?? (\ 37" *"* πα βον γα δι , κε ζω νη Πα Ββ Γα. Των δ* αυτών γινομένων και εν καταβάσει , εξομεν τά έξης,

ί ί ν

4 Α ?? \τος9 <{ ύ<\ £ρ, <| Λ ^τ.

κε δι γα βον , πα νη ζω , Πα Νη Ζω.

%. 92. Ταντα πάντα εξηκριβώθησαν άπόΊωάννην

τον Πλονσιαδηνόν , καϊ διότι ηνρεν αντά σνμβά-

λλοντα εϊς πολλά μέρη της Μονσικης , σνν έστησε μίαν

μεθοδον διδακτικήν τούτων , την οποίαν ώνόμασε

Τροχον 3Ιωάννον τον Πλονσιαδηνον" και από αντήν

πηγάζει η πολύχρηστος αντη σειρά των φθόγγων,

ούτω μαρτνρον μένων ,

γ- ί ί ί

Λ Α, ^τ, ^ «ι νοί η ;\, ι\ ^ **.,

ί] δι κε ζω νη πα βον γα Λ ι Κε Ζω Νη

λ ί ■-- ::

<\ έΤ « 'ί\ %

Πα Βον Γα δι κε.

ΉΕνθα με τά τον \εαγιε εν ρίσκο μεν εν καταβάσει \ε-

4 *

42

χεα\ες καί οχι αα{ες' διότι δ ^~>. δεν είναι βαρύ** καί μετά τον ?α?α ευρίσκομεν εν άναβάσει αϊϊα^ες καί οχι άγια. Σΰγγειται δε ολη αύτη η σειρά των φ&όγγών εκ Τριφωνίας μεν από του Λ\ μέχρι του

Λ' εκ Τροχού δε άπδ τοϋ ϊ\ μέχρι του {\' καϊ πά-

Λ , *

λιν εκ Τριφοίνίας μεν από του ^ μέχρι του <\' εκ

Τροχού δε από τ« <\ μέχρι τ« °\.

§. 93. Έν τοϊς φ&όγγοις της Τριφωνίας , Λ &

$τος ?ν, θεωρούνται διαστήματα τρία ' μείζων τό- νος, ελάσσων τόνος, ελάχιστος τόνος. Λεσμούνται λοιπόν οί τόνοι της Τριφωνίας επί του Κανόνος, η επί της ΙΤανδβρίδος τούτον τον τρόπον.

Έπί μεν τού ζυγού της Πανδονρίδος , οπού κείται το υπαγωγών, γράψε τον «Λ,* και επί της σκάφης αυτής , οπού κείται το άλλο νπαγώγιον γρά- ψε το Ο' και δίελε είς εννέα μερί] τό διάστημα ή Ο, καϊ ποίησε τον δεσμόν έπι τού πρώτου μερονς τού από τού <ί\ , και γράψε τον '<\.

"Επειτα δίελε εϊς δώδεκα μέρη τυ διάστημα '°|

ι- Ο., και ποιησας τον δεσμόν ομοίως , γράψε τον ^τος. Μετέπειτα δίελε εϊς τέσσαρα μέρη όλον τυ μή- κος της χορδής από τού £\ μέχρι τβ Ο , καϊ ποιη- σας τον δεσμόν ομοίως, γράψε τον ν?• και όντως έχεις τους τόνους της Τριψωνίας δεδεμενους επί της Πανδονρίδος.

§. 94. "Αν Οε'λης να δέσης επί της Πανδουρίδος τε)ς τόνους καί τού δευτέρου καί τού τρίτου Τετρα- χόρδου , νποτιθεϊς τον ΤΙ, |^ , επαναλαμβάνεις τα είρημένα.

§. 95. Οι λόγοι, οϊ τίνες προς την ολην χορδην εχουσι τα διάφορα μήκη αν τ ης της χορδής, εν 3α

43

γίνονται οί δεσμοί των τόνων κατά την Ύριφωνιαν, δι αριθμών όντως εκφράζονται.

1 +■ .«--• *

«\ <( "λτο? ??• §. 96. "Ενα και τον αυτόν λόγον φαίνεται οτι ε- χονσι και τα τρία συστήματα δια τους τόνους των το δε αίτιον είναι τοϋτο. Το διαπασών σύστημα σύγκειται από Ύριφωνίαν καϊ από Τροχόν (§. 91 .)• Λοιπόν οτε μεν το διαπασών συν άρχεται με την Ύρι- φωνίαν , τότε τα διαστήματα των τόνων αντβ έξι- σοϋνται με τα διαστήματα ταύτης, εως εκεί οπού αύτη φ&άνει' οίον,

νη πα β ου γα δι κε ζω Μη

νη πα βου Νη' "Οτε δε σννάρχεταϊ με τον Τροχόν , τότε τα διαστή- ματα των τόνων τούτων των δύο συστημάτων συ- νεξισοϋνται , εως εκεί οπού φθάνει ο Τροχός" οίον,

πα βου γα δι κε ζω νη Πα ,

πα βου γα δι Πα . Επειδή δΐ καϊη Τριφωνία δεν είναι άλλο , παρά Τρο- χός ελλειπής κατά μείζονα τόνον (§.88.), αρα και τά τρία συστήματα εχουσι τον αυτόν λόγον προς τα διαστήματα των τόνων.

§. 9 7. "Ενα και τον αυτόν φ&όγγον , ή προς τβς λοιπούς σχεσις , δύναται νά άποδεικνύη καϊ όξντε- ρον καϊ βαρύτερον εκείνων οίον , εν τοις φ&όγγοις

ϊ) 2Ξ7 ?? Α > °- μίν ί &ναι βαρύτερος των «^; ??

ίί\' ό δε 7^ είναι βαρύτερος μεν των ?"? και ϊ\ ,

~" .4 οξύτερος δε του \ ό δε ?? είναι βαρύτερος μεν τβ

ί , χ Ι ί

$\ , οξύτερος δε των ^ καϊ &££' ό δε ^ είναι οξύ- τερος πάντων.

44

§. 98. 'Ένα και τον αυτόν φ&όγγον , ή άλλαγτ τον συστήματος , δύναται νά άποδεικνύη καϊ όξύτερον και βαρύτερον έαντβ' οίον , εν τοϊς φ&όγγοις <{ «Α, -ττ^ , εϊ μεν κάτεισί τις κατά τον Τροχόν , εύρε&ήσεται δ ^Ξ βαρύς' εΐ δε κατά το διαπασών σύστημα, εύρε9ή~ οεται δ ;■££ οξύς" ου ή διαφορά είναι ήμίτονον.

ί β. : Ούτω και εν τοις φ&όγγοις , ^~ ?? Λ ^ 3 ** ιών αναβαίνει τινάς κατά τον Τροχδν , ευρίσκεται το διά- στημα ^ £\ μείζων τόνος' εϊ δε αναβαίνει κατά το

διαπασών, εύρίοκεται το διάστημα $\ ^ τόνος ελάσσων. §. 99. *Η φωνή , ήτις εκπίπτει άπδ Οτόματος η άπδ χορδής, χωρίς νά προοδιοριΰ&ώοιν άλλοι τόνοι επί το οξύ, λέγεται Βόμβος. Ούτος δύναται νά ε- π:εχη τόπον εκάστου φ&όγγου δποιουδηποτβν συστη- ματος' οίον, εν τω Τετραχόρδω αυστήματι εϊ μεν δε&ή επί τβ κανόνος διάατημα μείζονος τόνου , είτ α ελάσσονος, καϊ έπειτα ελαχίστου , είναι φανερδν, οτι

Ι δ μεν Βόμβος έχει τόπον τβ φ&όγγου ί\' δ δε μετ

~ ί- αυτόν, του *\' δ δε μετά τβτον , του 3Τ * *α' °

λοιπός του ??. ΕΙ δε δε&ΐι διάστημα τόνου ελάσσο- νος, είτα ελαχίστου, καϊ ύστερον "μείζονος, δ μεν

Βόμβος έχει τόπον τβ <]' δ δε μετ' αυτόν φ&όγγος,

του ΤΓ^' ° ^ μετά τβτον, του 22' καϊ δ έσχατος,

του ιί\.

§. 100.. Οί φ&όγγοι λέγονται , άλλοι μεν Εμμε- λείς, άλλοι δε Πεζοί. Καϊ εμμελείς μ£ν λέγονται ε- κείνοι, τους όποιους μεταχειρίζονται οι ψάλλοντες,

45

και οί ενεργούντες τι δια των οργάνων πεζοί δε εκεί- νοι, τους οποίους μεταχειρίζονται οι ρήτορες, καϊ με τους οποίους ημείς λαλοϋμεν.

Κ ΕΦ Α Λ Α ΙΟΝ ΙΒ'.

Περί Μαρτυριών του Αιατονικοϋ Γένους. §. 101.

-**-* Μαρτυρίαι , κα&ώς γίνεται φανερόν και εκ των προλαβόντων (§.44, 45 3 46.) , εχουσι τόπον κλει- δός προς τους χαρακτήρας 3 δϊ ών γράφεται ή με- λωδία ' επειδή αύτοι υπερχονται κά&ε φ&όγγον 3 και δεν φανερόνουαιν εν έκάστω τόπω 3 τίνα μόνον των φθόγγων παριοτώοι. Αιά τοΰτο μεταχειριζόμεθα τάς μαρτυρίας 3 δια να άνοιχ&ή ή εναρ'ξις των φ&όγγων της μελωδίας" ήγβν δια να γνωρίζω μ εν , ποίος φθό- γγος γίνεται αρχή, από τον όποιον προσδιορίζονται οί φθόγγοι των χαρακτήρων του ποσοϋ της μελω- δίας.

§. 102. Αϊ μαρτυρίαι τί&ενται καϊ εν τη άρχήπά- Οης μελωδίας , και εν τω μέσω πολλαχοΰ 3 και εν τω τέλει ενίοτε. Λοιπόν εν μεν τη αρχή της μελω- δίας η μαρτυρία γράφεται 3 ϊνα από τον φ&όγγον τον οποίον αύτη φανερόνει 3 διορίζονται οι φ&όγγοι των επομένων χαρακτήρων οίον , εν τη άρχη της πα-

π ραλλαγής γράφεται η ζ| > η τις φανερόνει τον φθό- γγον πα' και εκ ταύτης γνωρίζεται 3 οτι το μεν Ίσον φθεγγεται πα' ή δε ^Απόστροφος 3 νη' και η άλλη 3 ' Ιπόστροφος 3 ζω' καϊ τα λοιπά.

46

§. 103. 3Εν δε τω μέσο) της μελωδίας ν μαρτυ- ρία γράφεται και δια την λαλη&εϊσαν αϊτίαν , καϊ ετι προς πίςωσιν ασφαλείας" διότι όταν δ ψάλλων απάντηση μαρτυρίαν , αν εϋρη τον φ&όγγον του ε- σχάτου χαρακτήρος τον αυτόν με τον φ&όγγον της μαρτυρίας , πιστυυται οτι καϊ αυτός ασφαλώς έψα- λε, και δ γράψας όρ&ώς εγραψεν' εϊ δε μη, εβφα- λεν η αυτός δ ψάλλων, η δ γράψας' οίον , εν τω μέσω το μέλας Κύριε εκέκρα'ξα τ« Πρώτα ήχου κεί- ται ν μαρτυρία ??* εάν ούν δ ψάλλων φ&ε'γγηται τον παρ αυτήν χαρακτήρα γα , δρ&ώς εχει' είδε μύ, αφάλλει' αυτό δε τούτο ποιεί ή μαρτυρία, και όταν γράφηται εν τω τέλει.

§. 104. 'Επειδη φαίνεται, οτι τα πρώτα μέλη της ψαλμωδίας είναι τέσσαρα , τέσσαρες είναι και αί αρκτικοί Μαρτυρίαι

Λ, ^ \,??' .

από τάς δποίας παράγονται ολαι α'ι λοιπαϊ κατά τβ- τον τον τρόπον.

§. 105. 3Εκ μεν της ([\ γίνεται η μαρτυρία πρώ- τον μεν του \εαγιε , ην οι μεν παλαιοί εγραφον ου-

λ ν

τω πϊ\,η<ΐ\' ημείς δε, ούτω ί\' δϊ ης παριστώμεν μόνον τον νη φ&όγγον. "Επειτα τα άγια, ήτοι της τετραφωνίας τον , δηλαδή της πέμπτης επι το όξύ'

ην οι μεν παλαιοί εγραφον ούτω Λ* ημείς δε, ατω

Α* ^ ης παριστώμεν τον δι φ&όγγον. Είτα τηςεν-

π νάτης επι το οξύ, ην γράφομεν μεν ί\ ' παριστώ- μεν δε τον Πα φ&όγγον. " Επειτα ι ης δωδέκατης

Δ'

επι το οξύ, ην γράφομεν μεν α\ , παριστώμεν δε τον Μ φϋόγγον. Έπειτα της επι τυ βαρύ τετάρτης

47

τ« νη , ην γράφομεν μεν ύ\, παριστώμεν δε τον δι

φθογγον. Και τέλος της επί το βαρύ ογδόης του νη , ην γράφομεν Ί\.

ν §. 106. Έκ δε της ^ γίνεται πρώτον μεν η τον

λ α^εα^ες, ην οί μεν παλαιοί εγραφον οντω π^} ύ \

π ημείς δε, οντω <\' δΐ ης παριστώμεν μόνον τον πα φ&όγγον. Είτα η. τον α7?α^ες , ήτοι της πέμπτης αυτόν επί το δξν' ην οί μεν παλαιοί εγραφον ίίτω

%ί ημείς δε, <}' δΐ ης παριστώμεν τον κε φΒόγγον.

π ^Επειτα τ της ογδόης επί το οξν, ην γράφομεν <\ , καί παριοτώμεν τον Πα. ^Επειτα η της δωδέκατης

κ' επί το οξν' ην γράφομεν *\, και παριστώμεν τον κε. Μετέπειτα ή της τετάρτης επί το βαρν , ην γράφο- μεν ^ καϊ παριστώμεν τον κε. Και τέλος η της δ-

κ ' γδόης επί το βαρν , η γράφεται μεν ^, παριστά δε

π

τον πα φ&όγγον.

$. 107. 3Εκ δε της Ή γίνεται πρώτον μεν ή του Ιεχεα^ες, ην οι μεν παλαιοί εγραφον ϊ&ος, ηαεΐς δε

5ν, δΐ ης παριστώμεν μόνον τον βον φθόγγον. ^Ε- πειτα η τον \,εα\ες 3 ήτοι της πέμπης αύτον επί το

οξν , ην οί μεν παλαιοί εγραφον ~£Ζξ 9 ημείς δε %, δϊ ης παριστώμεν τον φθόγγον ζω. Μετέπειτα η της

ϋ

ογδόης επί το δξν } ην γράφομεν Ή, **&*> παριστώ- μεν τον Βου. "Υστερον η της δωδέκατης επί το οξύ.

48

ην γράφομεν \ , και παριστώμεν τον Ζω. Και πά- λιν ή της τετάρτης επί το βαρύ, ην γράφομεν %^> καϊ παριστώμεν τον ζω. Και αύθις η της ογδόης επί το βαρύ , ην γράφομεν *^ } και παριατώμεν τον

β βον. Και τέλος ή της ενδέκατης επί το βαρν γρα- φομένης μεν ε^" , παριοτώσης δε τον ζω' διότι ή ο^^ μη ποιούσα ϊδιον μέλος , συμπεριλαμβάνεται τϊ}\. §. 108. 3Εκ δε της 22 γίνεται πρώτον μεν ή του ? α? α , ην οι μεν παλαιοί εγραφον η - ", 22' ημείς δε

Γ 2?, δΐ ής παριστώ μεν μόνον τον γα φ&όγγον. Είτα η της

ν

πέμπτης αύτοϋ επί το οξύ, ην γράφομεν ??, δϊ ής

παριστώμεν τον Νη. Είτα η της ογδόης επί το οξύ,

, .Γ'

ην γράφομεν ?? , καϊ παριστώμεν τον Γα. Καϊ τέ- λος ή της ογδόης αύτοϋ έπι το βαρύ, η γράφεται7?,

και παριστά τον γα.

§• 109. Εις το αυτό Λιατονικόν γένος τα διάφο- ρα συστήματα ποιοΰσι και τάς μαρτυρίας διαφόρβς'

π

οίον, δ επί το οξύ όγδοος φθόγγος της ^, μαρτυ-

π ρεΧται δια της ^, όταν το μέλος γίνηται κατά το δια- πασών σύσημα. α0ταν όμως γίνηται κατά τον Τρο-

π

χδν , μαρτνρέΐται υ αυτός δια της <ί\" διότι ή μεν

<\ ζητεί άνάβασιν τόνου ελάσσονος" ή δε ΐ\ ζητεί ά- νάβασιν τόνου μείζονος" το αυτό νοδμεν και δια

§. 110. Είς το αυτό Λιατονικόν γένος ετι και αί φ&οραί παραλλάττχσι τάς μαρτυρίας" οίον , οταντε-

49

Θΐΐ ή φ&ορά του ?α?α επί του δι , η μαρτυρία τού-

Δ του τον ορνογγου γίνεται ούτω ί1' ως τόσον το μεν μέλος μαρτυρεΐται πάντοτε με μίαν από τάς τεσσά- ρας άρκτικάς μαρτυρίας" το δε σύμφωνον γράμμα, των επτά συλλαβών των φθόγγων του διαπασών, δεικνύει την από τδ Ίΰον άπόστασιν' οίον , της μαρ-

τυρίας ν?, το μεν ?? δεικνύει, οτι το μέλος είναι ?α?α' το δε Δ > οτι το διάστημα είναι ή πέμπτη τ« νη φθόγγου.

§. 111. Ή μελωδία λέγεται Κητοειδής μεν, οτε κατέχει τον τόπον των οξέων φθόγγων Ύπατοειδης δε, οτε κατέχει τον τόπον των βαρέων φθόγγων και Μεσοειδής , οτε κατέχει τον μεταξύ τούτων καϊ εκείνων τόπον. "Οθεν καϊ αϊ μαρτυρίαι λέγονται, αλλαι μεν της νητοειδοϋς μελωδίας" αλλαι δε, της νπατοειδοϋς' καϊ αλλαι, της μεσοειδονς. Ίδούσοικαϊ δύο πίνακες , περιέχοντες τάς μαρτυρίας.

ογδοαι επί το βαρύ,

τεταρται επί το βαρύ,

δωδεκαται £πί το οξύ , ογδοαι επί το οξύ,

πεμπται επϊ το οξύ,

Γ	6	1 π	Λ ν
	Ζ	κ
	ζ"	κ	.'Λ
Γ	β'	π Ί	/ V
ι V		κ.	Δ
Γ ??	6	π	ν
??	->< |

πρωται ,

άρκτικαί.

5

50

ι		Ζω |	*Η
/		-/.ε |	κ 9
/ β		Λ	Δ'
ι 3 «3		γα	Γ' 9?
	βον	β' %
Λ	πα	π
\%&	72	νη	ν 22
	31	Ζω	^
'/*'	\	χε	κ
/ °>	Ά	δι	Λ
/ -Ι Ι- Ο ο*• ϋ \ Ν *£-	??	γα	Ι Γ 72
	βου	Ι β ι ^
1	| πα	Ι π Ι «ι
Α	| νη	Ι ν ι η
\^	<=ν>•	ζω
	9η	'/.ε	κ
/ "-Λ	9	Α	Ι -Λ Ι ^
/ .14 8 Κ		γα	22
	ι β°υ	Ι ^ Ι β
		| πα	Ι «! 7Γ
	Ι νΎ\	! Λ ν
		\ Ζω	ρ?

51

^

ΒΙΒΛΙΟΥ ΛΕΥΤΕΡΟΥ ΚΕΦΑΑΑΙΟΝ Α'.

Περϊ της εν τ/7 Μελωδία ποιότητος. §. 112.

Ε

{ϊ μεν εξετάζετο παρά των μουσικών ή μελωδία μόνον κατά το οξύ καϊ βαρύ , κατεγίνετο ή έρευνα αυτών είς το ποΰόν της μελωδίας μόνον (α)" επειδή όμως εξετάζεται καϊ κατά το ταχύ και βραδύ , καϊ κατά το δυνατόν καϊ αδύνατον , καϊ κατά το μέγα καϊ μικρόν , καϊ κατά το λέϊον καϊ τραχύ , καϊ κατ άλλα πολλά, (διότι όταν εμπεΰη είς τον πέριξ άερα πλήγμα η πνεύμα πολύ 3 και πλήξη αυτόν κατά πο- λλά μέρη , αποτελείται φωνή 3 μεγάλη" καϊ όταν ο- λίγον 3 μικρά' καϊ όταν όμαλόν ,λεΐα' καϊ όταν αν ώ- μαλον τραχεία" καϊ όταν έλευ&ερως , δυνατή" καϊ όταν εμπόδιο μενως } αδύνατος (β) . ) διά ταϋτα ή παρατήρηΰις αυτών εφ&ασε καϊ εϊς το ποιόν 3 όπερ θεωρείται εϊς τήν μελωδίαν' το όποιον αφορών εϊς αυτά τά πά&η , α τίνα γίνονται εϊς τον άερα 3 γνω- ρίζεται είς ημάς από τον χρόνον , καϊ από τον τρό- πον της εξαγωγής τών φθόγγων.

α) ^ΕοΐΥ.ίν η κατά το οξν και βαρύ των φθόγγων διαφορά, ποσότητος ίίδος ιϊναίτι. Κλαύδιος Πτολΐμαΐος. Κιφ.Γ', 7« β) "Ορα τον Γίρααηνον Νικόμαχοι•, Βιβλ. Α' , 8.

52

§. 113. Ό χιόνος καί δ τρόπος της εξαγωγής των φθόγγων είναι εκείνα α τίνα δύνανται να εξηγήσωσι την ποιότητα του μέλους. Λιότι όταν οι φθόγγοι οί τίνες παραστήνονται μέτούς χαρακτήρας , δεν είναι δεμένοι με τον προσδιορισμόν των χρόνων, δμοιά- ζουσι με τάς συλλαβάς των γραμματικών , αί δποϊαι, όταν δεν διορισθώσιν εϊς λέξεις , δεν δύνανται να, παραστήσωσι νόημα. Λοιπόν 6 χρόνος δένει τους φθό- γγους, και τους φέρει εϊς κατάστασιν λέξεων. €0 δε τρόπος της εξαγωγής των φθόγγων ξεχωρίζει τάς λέξεις την μίαν από την άλλην , δια να εξαγγέλλϊ\ κάθε μία το ϊδιόν της νόημα" διότι καθώς το , οτι γράφω' ο,τι γράφω' οτοι γράφω' ο τη γράφω" ώ τϊ γράφω; ώ τύ , γράφω" έχει μεν την αυτήν φωνην' όμως δ τρόπος της προφοράς δια την υποδιαστολής, η δια την περισπωμένη ν , ή δΐ άλλο τι ποιεί την διάκρισιν' οϋτω καί τάς λέξεις των φθόγγων ,ηγ Ην τάς θέσεις δ τρόπος της εξαγωγής αυτών ξεχωρίζει αύτάς.

$. 114. Χρόνος είναι, κατά τους φιλοσόφους, κα- ταμέτρησις της κινήσεως του κινουμένου. *Εν ω λοι- πόν άπαγγέλεται το μέλος, ας κινήται η δ πους, η ή χειρ του μουσικού προς τά άνω καί προς τά κά- τω, κρούονσα το γόνυ' και μετρούμενη ή κίνησις της χειρός, αποδίδει τον χρόνον" διότι δ καιρός ος τις έξοδεύεται από την μίαν κροΰσιν εως εϊς την άλλην, λογαριάζεται ένας χρόνος.

§. 115. "Εκαστος χαρακτήρ, οςτις φανερόνει ενα φθόγγον, έξοδεύει ενα χρόνον' η δε ^Υπο^ροή , ήτις έξοδεύει δύο συνεχείς φθόγγους , έξοδεύει δύο χρό- νους, καϊ λαμβάνει πάλιν έκαστος φθόγγος αυτής ανά χρόνον ίνα.

53

Β

ΚΕΦΑΛΑ ΙΟΝ Β'.

ΓΓερϊ Υποστάσεων. §. 116.

'ραχύς μεν φθόγγος λέγεται εκείνος , ος τις εξο- δενει χρόνον ενα' μακρός δε , ος τις εξοδεύει χρόνος πολλούς. Επειδή δε πολλάκις ένας φ&όγγος &έλει να. έξοδεύη πολλούς χρόνους , καϊ πάλιν ένας χρόνος ζητεί πολλούς φθόγγους , έχρειάσθησαν σημεία τινά, δια να προσδιορίζωσιν αυτά, γραφόμενα τα τοιαύ- τα σημεία κάτωθεν των χαρακτήρων των φθόγγων, η άνωθεν. Αυτά λοιπόν τα σημεία ώνομάσθησαν Υποστάσεις.

§. 117. Αρα Ύπόστασις είναι σημεΐον μουσικόνά- φωνον , γράφον την ποιότητα του μέλους , καϊ γρα- φόμενον υπό τους χαρακτήρας των φ&όγγων , ηγβν υφισταμένη τοις χαρακτηρσι , καν μν εγχυηρϊΐ υφι- σταμένη. Σημεΐον δηλαδή, το οποίον μεταχειρίζονται οι μουσικοί, οχι δια να παραστήνωσι φθόγγβς, άλ- λα δια νά είδοποιώσι καϊ να τελειοποιώσι τάς συν- δέσεις των χαρακτήρων των φθόγγων , ώστε νά εί- ναι ίκαναϊ νά γράφωσι το μέλος, καθώς η ποιότης απαιτεί.

§. 118. Από τάς υποστάσεις άλλαι μεν είναι εγχρο- νοι' άλλαι δε , άχρονοι" καϊ αϊ μεν άχρονοι , είναι τροπικαί' δηλαδή γράφουσι τον τρόπον της έξαγω- αϊ δε εγχρονοι είναι τέσσαρες ,

γης	των	φθόγγων
αϊ ι	Ιξης'
		Απλή	•
		Κλάσμα	<^>
		Γοργόν	Γ
		Αργό ν	"Ί

§. 119. Ή Απλή γράφεται μεν ούτω • , δύναται δι χρόνον ε'να' καϊ όταν χρειασθώσι δύο χρόνοι, γίνεται Λιπλή-•,καί όταν τρεις, Τριπλή•", και όταν τέσ- σαρες Τετραπλή • • • • , και όταν πέντε, Πενταπλή ,

και όταν εξ, ΐΕξαπλή "Οθεν εις οποίον χαρακ- τήρα υπογράφεται ή *Λπλή , ο φθόγγος τούτου εξο- δεύει δύο χρόνους, ενα μεν δια τον χαρακτήρα, ενα δε δια τήν^Απλήν' υπογράφεται δε υπό τήνΎποροοην Ι , και προξενεί την χρονοτριβών είς τον δεύτερον της φθόγγον' και υπό την *Λπόστροφον εκείνην , ε\ς την οποίαν δύναταινά έπιγράφηται Ιοργόνϊ - -,-^ και

υπό το \4ντικενωμα —τ-^* • ΕΙς οποίον δε χαρακ- τήρα υπογράφεται ή Αιπλή , δ φθόγγος τούτου έ- 'ξοδεύει χρόνους τρεις. Υπογράφεται δε εϊς ολβς τβς χαρακτήρας , πλην των Κεντημάτων , διότι αυτά δεν εξοδεύονσι περιαοότερον από τον Ινα χρόνον. ΕΙς οποίον δε χαρακτήρα υπογράφονται η Τριπλή , η Τε- τραπλή , ή Πενταπλή ,καϊή^Εξαπλή , 6 φθόγγος τβ - του εξοδεύει τα ανάλογα" υπογράφονται δε , οπού και ή Λιπλή. "Οταν δε γράφηται εξω των χαρακτήρων με μίαν Βαρεϊαν ,η μεν Απλή, οιωπάται χρόνος είς' η δε /ίιπλή, οιωπώνται χρόνοι δύο' ή δε Τριπλή, οιωπώνται τρεις χρόνοι, και τα λοιπά.

§. 120. Τό Κλάσμα γράφεται μεν βτω ** , δύνα- ται δε χρόνον ενα' τίθεται δε εϊς όλους τους χαρα- κτήρας , πλην της ΚΥπο{)()θής και των Κεντημάτων. Λιότι η μεν Ύπο$()θή δέχεται την Άπλήν άντι του Κλάσματος" τα δε Κεντήματα δεν χρονοτριβοϋσιν ώς ιϊρηται άνωτερω' δ δε φθόγγος τοϋ χαρακτήρος, ος τις έχει τό Κλάσμα, εξοδεύει δύο χρόνους, και εν τη χρονοτριβή κυματίζεται τρόπον τινά η φωνή.

§. 12 1. Τό Γοργόν γράφεται μεν βτω γ- , δύνα- ται δε ήμισυν χρόνον ντως. "Οταν χρειάζηται να έ- ξοδεύωσιν ενα χρόνον δύο φθόγγοι, τότε τίθεται

όύ

Γοργόν εϊς τόν δεύτερον χαρακτήρα, ώς\ ~*^."Οταν

δε χρειάζεται να εξοδεύωσιν ενα χρόνον τρεΊς φθό- γγοι , τότε γίνεται Λίγοργον , και τίθεται πάλιν εις τον δεύτερον χαρακτήρα, ως _^ γ-1"* . "Οταν δε χρει- άζεται νά εξοδεύωσιν ενα χρόνον τέσσαρες φθόγγοι, τότε γίνεται Τρίγοργον , και τίθεται πάλιν εις τον δεύτερον χαρακτήρα , ως *-*~* ' και ούτω κα&εξής.

§. 122. Το μεν Γοργόν διακρίνεται τριχώς' ήμι- συ , δλόκληρον , και ήμιόλιον. Λιά νά φανερωθή τν- το } ας ύποτεθή 4 ο χρόνος τον οποίον εξοδεύουσιν οι δύο φθόγγοι , το όποιον φανερώνουσιν ούτοι οι δύο χαρακτήρες «■ — τ~ . "Οταν μεν ζητήται νά ε- ξοδεύη το ^Ολίγον τκ 3 , και το "Ισον το 1 , τότε

τί&εται έπι του * Ολίγον το ^ , * ^ ^^^ . "Οταν δε

ζητήται νά εξοδεύη το * Ολίγον τά 2 , και το "Ισον τά 2 , τότε τί&εται επι τον 3Ολίγον το Ι" , £ .

Και όταν ζητήται νά εξοδεύη το Όλίγον το 1 , και το Ίσον τά 3 , τότε τί&εται επι τον ^Ολίγον το '*~ , . *" . Λέγεται δε το μεν πρώτον , Ημίγοργον,

το ^ ' το δε δεύτερον Γοργόν, το Γ" κοα το τρίτον Τριημίγοργον , το ,Γ* .

§. 123. Το δε Λ ίγοργον διακρίνεται τετραχώς. "Ο- ταν μεν δ πρώτος φ&όγγος εξοδεύη τον ημισνν χρό- νον , και οι άλλοι δύο τον ημισνν , ήγβν δ τρίτος και δ τέταρτος ανά τεταρτημόριον, γράφεται τόΛίγοργονκΊω #^'~Γ" Μ| • Όταν δε δ πρώτος φθόγγος έξοδεύη τεταρ- τημόριον τον ενός χρόνον, καΐ δ δεύτερος ημισνν χρόνον ) και δ τρίτος τεταρτημόριον , γράφεται ίίτω

γ1" . "Οταν δε δ πρώτος φθόγγος και δ δεύτερος

εξοδεύωσιν ανά εν τεταρτημόριον , και δ τρίτος τόν ημισνν , γράφεται ούτω ^γ*' . "Οταν δε οι τρε7ς

φθόγγοι τόν ενα χρόνον εξοδεύωσιν εξίσου , ήγουν

56

λαμβάνοντες κάθε ένας από εν τριτημόριον τ# ενός χρόνου, τότε γράφεται έμπροσθεν του Λιγόργου δ 3 αριθμός ούτω ->Ι-Γ?^Ι ' δηλοϊ δε 3 οτι δ χρόνος

διαιρείται εις τρία , και δχι είς τέσσαρα.

§. 12 4. 7ο ο*£ Τρίγοργον , επειδή ύποτίθησι τον χρόνον διαιρβμενον εις τέσσαρα } και επομένως κάθε φθόγγος εξοδεύει τεταρτημόριον του ένδς χρόνχ, δεν επιδέχεται τοιαύτας διακρίσεις. ΕΙς δε το Τετράγορ- γον , και Πεντάγοργον εϊ τύχοι , ή ταχύτης δεν επι- τρέπει νά γίνωνται τοιαϋται διακρίσεις.

§. 125. ΉΛρα το Γοργδν δίδει μεν εϊς τον φθό- γγον του χαρακτηρος , εϊς τον οποίον τίθεται 3 την εϊρημένην δύναμιν' υστερεί δε τον ηγούμενον φθό- γγον κατά τον χρόνον } όταν μεν αυτό είναι Ημί- γοργον } εν τεταρτημόριον όταν είναι Γοργόν , δύο τεταρτημόρια" όταν δε είναι Τριημίγοργον , τρία τε- ταρτημόρια" όταν δε είναι Λίγοργον , τοιούτον μεν γ1*, δύο τεταρτημόρια" τοιούτον δε γ*~ } η τοιούτον %Λ~ } τρία τεταρτημόρια" καϊ τοιδτον ρ"Γ" 3 , δύο τρι- τημόρια.

§. 126. 7ο \4ργόν γράφεται μεν ούτω -*, δύνα- ται δε χρόνον ενα. Τίθεται δε το *Λργόν έπι τ«Ό- λίγου } ω υφίστανται Κεντήματα , ούτω ~ι ' και

θέλει νά εξοδεύωσι χρόνον ενα τα Κεντήματα μαζή με τ ο* Ολίγον , καΙαύτότό'Αργόν άλλον ενα χρόνον' ώστε συνυπονοείται και Γοργόν , διότι οι δύο χα- ρακτήρες εξοδενουσιν ενα χρόνον. διπλασιάζεται δε τό *Λργδν , ούτω γραφόμενον -*>., όταν χρειασθώσι τρεις χρόνοι" τριπλασιάζεται δε, γραφόμενον ούτως ~\, όταν χρειασθώσι τέσσαρες χρόνοι.

§. 127. "Οταν ένας χαρακτήρ εχτ] και Γοργόν και 'Λπλην , ώς Ι - . Σ^ , πρώτον ενεργεί τό Γοργόν,

καϊ ύστερον ή '/ίπλή. Τουτέστιν επειδή αίπή // θέσις

ζητεί δύο χρόνους, άρα γίνονται και δυο κρούσεις. Εις την πρώτην λοιπόν κρίσιν περνεται δ φθόγγος του "Ισβ εξοδεύων τον ημιουν χρόνον' δ δε φθόγγος της ^Αποστρόφου εξοδενει τον λοιπόν ημιουν χρόνον, εως να γίνη και η) δευτέρα κροϋαις' εις δε την δευ- τεραν κροΰσιν δ φθόγγος της αύτης ^Αποστρόφου κρατείται , εως να εξοδενθη και δ άλλος χρόνος, τον δποϊον ζι^εϊ η ΊΑπλη. Το Ιίδιον γίνεται και όταν δ χαρακτηρ εχη /ίίγοργον καΐ Αιπλην ούτω

διότι εις μεν τον πρώτον χρόνον εξοδενονται οι τρεις φθόγγοι, και εις τους άλλους δύο χρόνους της δι- πλής κρατείται η φωνή του δευτέρου φθόγγου της Ύπορροης.

§. 128. 3Εν οσω φυλάττεται η αυτή αγωγή τον χρόνον εϊς το μέλος, δεν ζητείται κανένα σημεΐον , δια να προσδιορίζη αυτην' όταν δε μεταβάλληται α- πό μεν του βραδεος εις το ταχύ, σημαίνεται ούτω

χ' το δποϊον θέλει να διπλασιάζηται η ταχύτης' άπυ

<Τ« του ταχεος εϊς το βραδύ, σημαίνεται βτω, χ' το δποϊον δηλοϊ , ότι διπλασιάζεται η βραδύτης.

Κ ΕΦ Α Α Α Ι Ο Ν Γ.

Περί των άχρονων Υποστάσεων. §. 129.

Α;

^«(5* άχρονοι Υποστάσεις , δΐ ών χρόνος μεν δεν γράφεται , αλλά δ τρόπος της Ι'ξαγωγης των φθό- γγων, και δια τούτο λέγονται και Τροπικαι , είναι επτά"

58

/; Βαρεία το Όμαλόν το Άντικένωμα το ψηφιστόν το "Ετερον 6 Σταυρός +

και το Ένδύφωνον ^-©^ .

§. 13 0. ΓΌπου δε γράφεται μία από τάς επτά υ- ποστάσεις, διακρίνεται τ ρύπος απαγγελίας τοιδτος , οίον περιγράφομεν. τΗ μεν Βαρεία λοιπόν χτέλει να προφερηται μετά βάρους ό φθόγγος του εμπροσθέν- της κειμένου χαρακτηρος' ώστε να διακρίνηται η ζωη- ρότης τ« τόσον από τον ήγούμενον , όσον και από τον επόμενον' υπογράφεται δε πάντων των χαρακ- τήρων 3 πλην των Κεντημάτων.

§. 131. Το δε Όμαλόν &έλει να προξενηται ίνας κυματισμός της φωνής εν τω λαρύγγι με καποιαν οξύτητα του φθόγγου του χαρακτηρος , εις τον όποι- ον υπογράφεται" υπογράφεται δε πάντων των χα- ρακτήρων , πλην των Κεντημάτων, της Πεταστης και της Ύπορόοής.

%. 13 2. Ίο δε Αντικένωμα υποτιθέμενον τω 30- λίγω με κατιόντα χαρακτήρα έμπροσθεν , θέλει να προφερηται η φωνή με πέταγμα. Οταν δε κάτωθεν τ« Αντικενώματος τεθη Απλή Γ» _, η Αιπλη . • * , η Τριπλή '.ΤΓ» με κατιόντα χαρακτήρα έμπροσθεν , η φωνή προφέρεται κρεμάμενη τρόπον τινά και ά- χωρίστως. Τίθεται δε το Αντικένωμα , υπό πάντας μεν τους χαρακτήρας , πλην των Κεντημάτων" έμπρο- σθεν δε πάντων, πλην της 'Υπο§(ϊθ7)8.

§. 13 3. Το δε Ψηφιστόν θέλει να δίδωται δύναμίς

59

τις και ζωηρότης είς τους φθόγγους των χαρακτή- ρων εϊς τους οποίους υπογράφεται" τί&εται δε υπό το ^'ίαον καϊ υπό τους άνιόντας χαρακτήρας , πλην των Κεντημάτων , εμπροο&εν όμως κατιόντων χα- ρακτήρων.

§. 134. Το δε "Ετερον συνδέει χαρακτήρας άνιον- τας μετά κατιόντων η Ί'Ιο~ον με ^Ίσον , ως *~^^Ζ~~> ή 3 Ολίγον με "ίσον , ώς ι^^Γ*) η Άπόστροφον , "Έλαφρόν , και Χαμηλήν με Ί'ίσον , ώς "~*,' ~* Γ^^— ν*-<^— • προφέρονται δε λείως πως καϊ ά-

δυνάτως οι φθόγγοι συνδεδεμένοι.

§.13 5. 'Ο δε Σταυρός χτελει να διακόπτψαι ή φωνή του φθόγγου του χαρακτήρας , εμπροσάεν τ# οποίου κεΐται, δια να λαμβάνηται ή φωνή του επο- μένου χαρακτήρος με νέον πνεύμα.

§. 13 6. Τό δε Ένδόφωνον ΰε'λει να προφερηται εκ τής ρινός ό φ&όγγος του χαρακτήρος, εϊς τον ό- ποιον υπογράφεται. Καϊ όταν τύχη και χρονικόν ση- μεϊον εϊς τον χαρακτήρα , δαπανάται ό χρόνος ομοί- ως" δηλαδή εξερχόμενης εν τη χρονοτριβή ττις φω- νής εκ τής ρινός' ώς 1 "^-^ .

Οι παλαιοί μετεχειρίζοντο και άλλας υποστάσεις άχρονους, αί όπόιαι δεν παρίστων τρόπον εξαγωγής φ&όγγων , αλλά μέλος όλόκληρον' περί ών εν τω περί μελοποιΐας λεγομεν.

-♦Κ»«4ΒΒΙ^-

60

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ν Α.

Περί διαφοράς εκδοχής των φθόγγων τών ' Χαρακτήρων.

§.137.

Ο

*-*ι αρχαίοι Εκκλησιαστικοί Μουσικοί με περιεργο- τερον όμμα ένιδόντες είς την έκδοχήν των φθόγγων, ήρον αυτήν πλατυνομενην εϊς πολλούς τρόπου*. "Ο&εν έκριναν εϋλογον , δια πολλών χαρακτήρων να παρι- στώσι τα μέλη αυτών, καθ' όσους δηλαδή καϊ τρό- πους εκδοχής έδυνη&ησαν να άνακαλύψωσι' διότι άλλεως , καθώς εφρόνει και Γαβριήλ δ ^Ιερομόναχος, περίφημος συγγραφεύς της εκκλησιαστικής μουσικής , οι έξης επτά χαρακτήρες , το "ίσον , το ^Ολίγον , το Κέντημα, η Υψηλή, η Απόστροφος , το Έλαφρόν , και ή Χαμηλή, ήσαν ικανοί να παραστήσωσι κάθε ποσόν της μελωδίας. 3Επλήθυναν λοιπόν τους χα- ρακτήρας, δια να γράφωσι δΐ αυτών και τίνα ποιό- τητα τής μελωδίας. Άρα εϊς τους χαρακτήρας , δι ών γράφεται το ποσόν τής μελωδίας , διακρίνεται δια- φορά παρσίματος ιών φθόγγων διότι άλλεως περ- νεται δ φθόγγος του * Ολίγου , παραδείγματος χάριν , καϊ άλλεως δ τών Κεντημάτ ιην .

%. 13 8. Ίο μεν * Ολίγον &έλει να άναβαίνη ή φω- νή κεχωρισμενως. "Οπεί λοιπόν ζητείται συνεχής άνά- βασις φθόγγων πολλών ανά τόνον ενα , επιδεχομέ- νων συλλαβάς , δια μόνου του Όλίγου παρισκ}ται γραφομενη. "Οταν δε το ^ Ολίγον ν ποτάσσηται υπό τεΊ "/σου, καϊ υπό τών κατιόντων χαρακτήρων , δ φθό- γγος αύτου προφέρεται 'ζωηροτερως.

§. 139. ι/ΐ δε ΓΙεταστή θέλει να αναβιβάζω μεν τήν φωνήν δλίγω περισσότερον από την φυσικην δ-

61

ξύτητα τ& τυχόντος τόνου. Φυλάττει δε τούτο το Ι- δίωμα , και όταν ϋποτάβαηται υπό τοϋΊ'Ισου καϊνπό των κατιόντων χαρακτήρων" τίθεται δε εμπροσ&εν κατιόντος χαρακτήρος μόνη ούσα' μετά δε Κλάσμα- τος 3 πολλών.

§. 140. Τά δε Κεντήματα ϋέλονσι νά συνέχηται ή φωνή , καϊ νά μη χωρίζηται 6 φ&όγγος αυτών οϋτε από του ηγουμένου , οϋτε από τον επομένου. "Οταν δε γράφωνται άνω&εν η κάτω&εν τον "Όλίγκ δεν πιάνονοι ουλλαβήν σημαντικής λέξεως. "Εν&α αν τύχη Γοργόν , εννοείται δια τά Κεντήματα" η- γπν εν τη κρούσει προφέρεται ό φ&όγγος τον ^Ολίγου ,

καϊ οχι δ τών Κεντημάτων" ώς * ' , 1 1 ' ί)ν« τύχοι *Λργόν ούτω "* , πάλιν τά μεν Κεν- τήματα πέρνονται εϊς τον ημισνν χρόνον τον ή- γουμένον φ&όγγβ , καϊ εν τη κρούσει προφέρεται το 3 Ολίγον , δαπανών δύο χρόνονς. Το άνάλογον νοεί- ται και αν τύχη διπλούν άργόν,ή τριπλούν" καΙΉ- μίγοργον , η Τριημίγοργον.Ί'Ηξενρε δε, οτι τά Κεν- τήματα δεν τί&εντια κατ αρχάς } οϋτε μετά την Πε- ταστην , άλΐ εν μέσω τών λοιπών χαρακτήρων. Καϊ οτι αντί μεν Όλίγον Κεντήματα δεν τί&ενται' αν- τί δε Κεντηιιάτων * Ολίγον τί&εται , οπον προξενεΧται σύγχνσις' οίον , *** -, _^ (-^ν . 3£δώ τά Κεντήματα

με το νά συγχέωνται με το Κέντημα , δίδονσι τόπον

τω Όλίγω } διά νά γράφηται αυτή ή &έσις ούτω

1 „■■■■» -> ^ ^-ν^' ομοίως καϊ είς άλλας τοιαύτας

περιστάσεις.

%. 141. 7/ (Τέ "Απόστροφος , το Έλαφρόν , και ή Χαμηλή Οέλουσι νά καταβιβάζηται κεχωρισμένως ή φωνή, και πιάνουσι συλλαβάς. 'Υποτασσομένη δε ή *Λπόστρο:;ος υπό του 3Ελαφρου , προξενεί συνέχειαν,

62

είς τους δύο αύτοϋ φθόγγους , εννοουμένου Γοργία εν τω πρώτω αύτοϋ φ&όγγω , ός τις δεν πιάνει συλ- λαβην σημαντικής λέξεως" δ δε δεύτερος αυτού φίτό- γγος πιάνει συλλαβην , οςτις καϊ προφέρεται εν ττ} κρούσει.

§. 142. Ή δε τΥπορροι) &έλει να καταβαίνωσι συ- νεχώς και ένι πνεύματι οί δύο αύτης φ&όγγοι καϊ δ ηγούμενος" και αν τύχη Γοργδν , 'ΙΙμίγοργον , η Τριημίγοργον , εννοείται δια τον πρώτον της φ&ό- γγον' εν δε τη κρούσει τη δια τον χρόνον προφέρε- ται δ δεύτερος αύτης φ&όγγος. Ούτε δε δ πρώτος, οϋτε δ δεύτερος αύτης φ&όγγος πιάνουσι συλλαβην σημαντικής λέξεως. Αναλύεται δε -η ΐΥπο(κ)οη ούτω.

*_> ι ^ ;> -> -»

Γ" Γ

"Ηξευρε δε } οτι κατ αρχάς Ύπορυοή δεν τί&εται , άλλα έπεται είς ήγούμενον χαρακτήρα , κα3ώς καϊ τα Κεντήματα" δύναται δε να επηται εϊς όλους τε)ς χαρακτήρας , πλην τών Κεντημάτων" εις δε το'Ολί- γον , καϊ εις την Πεταστήν καϊ επιγράφεται ,οτε καϊ τα υποτάσσει. Ούτε δε απόστροφοι δύο τίθενται άντϊ Ύπορυοής , οϋτε 'Υποουοή άντϊ αποστρόφων, αν δεν εμποδίζη συλλαβή" διότι τότε πλέον αναλύεται η Ύπορροή εϊς αποστρόφους δύο , καϊ τί&εταιτό Γορ γόν εις την πρώτην *Λπόστροφον.

§. 143. Το δε Κέντημα καϊ ή Υψηλή δεν εχου- σιν Ιδίαν ποιότητα , άλλα λαμβάνονσι την ποιότητα του ^Ολίγου καϊ της Πετ αστής , είς τα δπόΐα καϊ ά- κουμβοϋσιν ώς εϊς σώματα. Το δε "Ισον μονοτρό- πως προφερόμενον , όταν ζητήται να λάβη διαφορε- τικήν ποιότητα, σημειοϋμεν αυτήν δια ιών υποστά- σεων.

63

ΚΕΦΑΛΑ10Ν Ε'. Περί 'Ρν&μοϋ. §. 144.

Ρ

■■■ υΟμικι) είναι επιστήμη της χρισεως των λεγομέ- νων περί ρυ&μών (α). 'Ρν&μός δε είναι σύστημα εκ χρόνων κατά τίνα τάξιν συγκείμενων. ΚαΙ χαρά- κτηρίζεται μεν 6 (>υ&μνς κατά το ταχύ και βραδύ" Θεωρ οϋνται δε είς αυτόν τέσσαρα. Θεσις , "'Λρσις , Ψόγος , και Ηρεμία. Και ϋεσις μεν είναι (ΐορά σώ- ματος επί τα κάτω' αρσις δε 3 φορά σώματος επί τα ανω' ψόγος δε, η του σώματος πληγή" και ηρεμία, ή στάσις αντΗ {β).

α) Την γοΐν ρυθμικην έτίμων οι παλαιοί "Ελληνες" και τα πε- ρί τάς κρουσματικάς δε διαλέκτους τότε ποικιλώτίρα ην" οι μεν γαρ νΰν φιλομαθείς, οι δε τότε (μλόρρυθμοι. Πλέ-

\νρ/ος. ^ φ

β) Τον ορισμον τούτον τον ρυθμού παρά τώ Ι4ριστείδ>] ειρι- σκόμενον , ϊλαβε λέγουσί τινίς , άπο τον Φαΐόρον. Κατά δε Λίόηαντον ρυθμός έστι , χρονών συνθεσις κατά άνα- λογι'αν τε και σνμμετρίαν προς εαυτούς θεωρουμένων. Κα- τά τά δε Βακχεΐον, χρόνου καταμέτρησις, κινήσεως γινο- μένης ποιας τίνος. Κατά δε Ι^ριστόξενον , χρόνος διηρη- μένος έ<ρ έκαστου των ρυθμίζεσθαι δυναμένου. Κατά δε Νικόμαχο)1 , χρίηων εύτακτος σννθεσις. Κατά δε Λίδν- μον , ποιας ιιωνης σχηματισμός. Κατά δε Σου'ί'δαν, τάξις εμμελής ακολούθου αρμονίας. Κατά δε Ίωάννην τον ΙΑ- λ.ε'ξανδρέα , χρόνου εκτασις έπι πλεΐον και ελαττον , και συμ- μετρία τούτων. Τριχώς δε θεωρουμένου του ρυθμού, (λέ- γεται γάρ έπι των ακίνητων σωμάτων, καθώς λέγομεν εν- ρυθμον ανδριάντα" και έπι πάντων των κινουμένων, καθώς λέγομεν, ευρνϋμως βαδίζειτις' και έπι φωνής., καθώς λέ- γομεν, ευρίϋμως ψάλλει τις.) περί του εσχάτου πρόκειται ημΐν λέγειν.

64

§. 145. Λοιπόν πράττεται μεν δ ρυ&μός , με το να γίνηται μεν χίνηϋΐς όποιαδηποτοϋν , καταμετρών- ται δε οι χρόνοι οί τίνες ε'ξοδεύονται είς αυτήν* ψυ- λάττειδέ αυτή διωρισμενην τάξιν. Οίον, ερρν&μως ο τυμπανιστής παίζει το τύμπανον , όταν αϊ επιτπ τύμπανου κρούσεις αύτοΰ φυλάττωσι τάξιν των χρό- νων διωρισμενην' καικαταμετρούμενος ό -χρόνος , τον όποιον εξοδενασιν αϊ κρούσεις αύτοΰ, με τα τέσσα- ρα ταύτα, %)εσιν , αρσιν , ψόφον 3 και ήρεμίαν, δια τον ενα ρυ9μόν , οσάκις ό ρυθ-μός επαναλαμβάνε- ται , ό χρόνος εκάστου ρυθ-μοϋ ευρίσκεται ϊσος καϊ όμοιος (α)' διότι θεωρείται ρυ&μός εϊς τους τυμπα-

"Έφευρεταϊ δε ρυ&μών είναι ο 1<4ρχίλοχος, Ό "'Όλυμπος , Ό Όρφενς} καϊ άλλοι. Λεγουσι δε την,εφέιρεβίν της ρυ&-

μοποιΐας σνγχρονον τΤ\ της ποιησεως' άλλοι δε λεγονσιν , Ότι προηγησατο ο ρυθμός της εποποιίας. /ίιότι παρατηρη- ααντες οι εποποιοϊ την ταχεΐαν και βραδεΐαν των ποδών θεσιν και αρσιν, άπο μεταφοράς τούτων εποίησαν τ ην τοι- άνδε των συλλαβών σν μπλοκ ην , ην παραλαμβάνομεν προς την των μέτρων γενεσιν' και όντως ώνυμασαν και αύτάς τάς σψ/ιπλοκάς Πόδας.

Τίνες τών παλαιών ώνόμαζον τον μεν ρν&μον , άρρεν' το δε μέλος, 3-ηλν. Επειδή το μεν μέλος είναι άνενε'ργη- τον και ασχημάτιστοι* , και επέχει λόγον νλης, δια την ε- πιτηδειότητα ην ε'χει εις το εναντίον" ο δε ρυ&μος πλάττει Εί αντί) τεταγμίνως' και επέχει λυγον ποιοΐντος προς

και κινεί

το ποιονμενον. α) Τα μουσικά όργανα, λνραι , αυλοί, φόρμιγγες, κα) οσα τοι- αύτα, είναι μελωδικά, επειδή διακρίνονται εις αυτά σθυ- γγοι κατά το οξύ και βαρύ' κιθάρα δε και κλαβεσεν , κα\ Όσα τοιαύτα, είναι αρμονικά, επειδή Ικπεμπουσι τους φθόγγχς καθ7 άρμονίαν' τύμπανα δε , καϊ τεμπελίκια, καϊ τε'αια, καϊ Όσα τοιαύτα, είναι ρν&μικα.

Πώς δε Ό ήχος, Όςτις εύχαίνει άπο τά ρυθμικά όργα- να, αρέσκει τν\ άκοΤ\ , ά(ΐοΰ ούτε οξύνεται οντε βαρύνε- ται; οχι δι άλλο λεγουσιν, είμη διότι ε'χει αριθμόν γν(ό- ριμον , καϊ τεταγμένο ν , καϊ κινεί διά τον αισθητήρια την ημετέραν ψνχην με μίαν τάξιν ώρισμε'ι 'ην καϊ καταλαμβα-

65

νιστας , εις τους κροτουντας ταις χερσι , και εις τους χορευτάς' διότι όταν η ταχεία και βραδεία θεσις και αρσις των ποδών πράττηται κατάτινα ταξιν , η «V χωσι λόγον προς άλλ-ηλας , ρυθμός γίνεται. 3Εν ρυθ- μώ γίνεται , λεγουσι , και η κροϋσις των χαλκεων , όταν καταβιβάζωσι τάς σφύρας εύτάκτως κτνπώσας εις τον ακμών α.

§. 146. Νοείται δε ο ρυθμός με αισθητήρια τρία' με την όψιν μεν, καθώς εις τον χορόν' με* την ά- κοην δε, καθώς εϊς το μελος' και με την αφην , κα- θώς εις τους σφυγμούς των αρτηριών. Ό της Μα- οϊκής όμως ρυθμός νοείται με δύο, με την όψιν και με την άκοην. ^Ρυθμίζονται δε εν τη Μουσική , κι- νησις σώματος , μελωδία, και λεξις. Μέρη δε ρυθ- μικής είναι πεντε' το περί χρόνων , το περί γενών ποδικών , το περί αγωγής τών ρυθμών , το περί με- ταβολών , καϊ το περί ρυθμοποιίας. ΓΎλη δε του ρυθ- μού είναι οι χρόνοι, καθώς και ύλη της μελωδίας είναι οι φθόγγοι" δια τοϋτο από τών χρόνων αρ- χόμεθα.

Κ ΕΦ Α Λ Α Ι Ο Ν ΣΤ',

Περί Χρόνων.

% 147.

'Ε,

Τάχιστος χρόνος ονομάζεται 6 ατομος ώς προς η- μάς, δ καϊ πρώτος αϊσθήσει καταληπτός , και άμε-

νομίνψ' (πειόή ίκτείνιται ο ρν&μος ('ως ϊκίΐ οπον είναι ΰννατον να χαταλαμβάντ] δια της άχοης ο νονς την ταξιν αντον τον ρν&μον.

6

(>Γ>

ρης νομιζόμενος' ελέγετο δε και βραχύς ύπδ των πα- λαιών καϊ εσημαίνετο τω ν. Σύνθετος δε χρόνος ο- νομάζεται, δ δυνάμενος διαιρέϊσθαι. Των δε συνθέ- των χρόνων άλλος μεν είναι διπλάσιος του ελαχίατβ, ος τις ελέγετο και μάκρος και εσημαίνετο τι] — , άλ- λος δε τριπλάσιος , και άλλος τετραπλάσιος" διότι δ ρυθμικός χρόνος προχωρεί εως τετράδος.

§. 148. *Λπό τους χρόνους άλλοι μεν ονομάζονται Στρογγυλοί , όσοι έπιτρέ/ουσι περισσότερον από το πρέ- πον άλλοι δε , Περιπλέω , (ίσοι ποιοϋσι την βραδύτητα περισσότερον δια μέσου φθόγγων συνθέτων. Συμπάν- των δε των χρόνων , άλλοι μεν , λέγονται Ί'Ερρυθμοι' άλλοι δε , "Αρρυθμοι" και άλλοι'Ρυθμοειδεϊς. Και εζ>- ρυθμοι μεν ονομάζονται , όσοι σωζουσι μίαν τάξιν προς αλλήλους εν τινι λόγω" άρρυθμοι δε , οι παντε- λώς άτακτοι" και ρυθμοειδέΐς , οι μεταξύ τάτων' οι τίνες δηλαδή μετέχουσιν εν μέρει μεν άπδ της τά- ξεως των ερρύθμων' εν μέρει δε, άπδ της ταραχής των άρρυθμων.

§. 149. Μετρούνται δε οι χρόνοι δια της θέσεως, και δια της άρσεως. Και όταν μεν δ ελάχιστος χρό- νος είναι εν τη θέσει, σημαίνεται το Ο" όταν δε εν τη άρσει , τω Ι' και δια μεν την θέσιν πληττομεν τδ δεξιό ν γόνυ με την δεξιάν χείρα" δια δε την άρ- αιν πληττομεν τδ αριστερδν γόνυ με την αριςεράν χεί- ρα (α). Προφέρομεν δε δια την γύμνασιν του ρυθ- μού εϊς τους αρχαρίους την μεν κροϋσιν της θέσεως , /ίου μ" την δε κροϋσιν της άρσεως, Τέκ (β).

α.) 3Ει Ι'στιι> ίίρσις, πώς πληττομεν το γόνν; 01 μέν παλαιό) ίγνμνάζοντο τονς ρνθ-μούς μέ άλλον τρόπον" ϊ;μ(Τς όμως ζητονντις το ίνκολον , άκολου&ονμεν τον τωρινύν τρόπον.

β) Όΰ•<ϋμανικαι, λί'ξίΐς είναι το ζΐονμ, και το Τίκ. Αι όί τοι- ανται προγοραι γίνονται, ('ως ου να γυμνασ&γι ο μα&ητής τον ρν&μον. "Επίΐτα οιωπώνται μεν αύται , λέγονται όε αϊ σνλλαβαι τον άσματος.

67

§. 150. Ό μεν ελάχιστος χρόνος έχει το σημεΐον αύτοϋ άστικτον , ως , 0 , 1 ' 6 δε διπλάσιος στίζεται

με την άπλήν , ως 0 , 1 • ό $6 τριπλάσιος στίζεται

με την διπλην , ως ο , 1 • καϊ δ τετραπλάσιος στί-

ζεται με τηγ τριπλην , ως 0 , 1 * και ούτω γίνεται φανερά ή μακρότης όποιονδηποτοϋν χρόνου.

§. 151. Λόγος δε είναι, δυο μεγεθών ανόμοιων η προς άλληλα σχέσις. Τρεις ονν λόγοι θεωρούνται εν τοϊς ρνθμικόΐς χρόνοις' όϊσος , δ διπλάσιος καϊ δ ημιό- λιος (γ). Και δ μεν εις χρόνος συγκρινόμενος προς εαυ- τόν, γεννά τον λόγον της Ισότητος' ως 0 1 . Έδώ ή θέ- σις συγκρινόμενη με την άρσιν , δείχνει Ισότητα τβ χρό- νου" οΐ δε δύο χρόνοι συγκρινόμενοι προς τον ενα, γεννώσι τον λόγον τον διπλάσιον' ως 0 ο 1 * εδώ αϊ δύο θέσεις συγκρινόμεναι με την άρσιν , φαίνον- ται οτι εχουσι τον διπλάαιον χρόνον' οΐ δε τρεϊς χρόνοι συγκρινόμενοι προς τους δύο, γεννώσι λόγον τον ημιόλιον' ως 0 0 0 11.

§. 152. Έν ω κρούονται η θέσις καϊηάρσις, θεω- ρείται ψόφος και ηρεμία" διότι αμα οτι γένη η κρβ- σις επί του τύμπανου , εκπίπτει δ ψόφος , καϊ διαρ- κεί εως να γένη καϊ δευτέρα κροϋσις' η δε διάρκεια του ψόφου πρέπει να γίνηται τόση, οσην δ χρόνος ζητεί. Προξενειται δε η διάρκεια από τηνστάσιντης χειρός, το όποιον είναι η ηρεμία. Προφέρομεν δε τον ψόφον με τα είρημένα , Λούμ , Τεκ' και συνε- 'ξισοϋται η προφορά τούτων κατά τον χρόνον με την

γ) Μ-ΐγέίτη εόώ εννοούνται τά χρονικά μήκη της αρσεωςκαϊ της &έσεως' οΘ-ιν συνίσταται και η άνομοιότης τον ίσον λόγβ. ΠροστιδΊασι δέτινες και τον Ιπίτριτον λόγον' Ης τις γίνε- ται, όταν σνγκρίνηται ο τρία προς τον τέσσαρα" ώς ο '.

§8

διωρισιιένην διάρκειαν του ψόφου. Ή δε ηρεμία προ- φοράν μεν δεν έχει , κρατεί δε την χείρα εις στά- σιν όσον χρόνον δ ψόφος ζητεί, εξω από ημισνν τ« ελαχίστου χρόνου 3 οτε άρχεται ή χειρ να αναβιβά- ζεται.

% 153. Ύνα δε φανερω&ώσιν αυτά και επί πα- ραδείγματος, ας γ'ινωνται αϊ κρούσεις τούτβτδ πο- δός 0 10. Έδώ η μεν δεξιά κρούει το γόνυ δια τον

μακρόν χρόνον της θέσεως 0 , και άρχεται δ ψόφος με την προφοράν του ^ούμ' και ή μεν δεξιά μένει είς ήρεμίαν , εως ου νά έξοδευ9ή δ διπλάσιος χρό- νος καί νά παύση δ ψόφος της θέσεως θ* ή δε α- ριστερά άρχεται νά άναβαίνη μετά την έξόδευσιν

του ημιολίου χρόνου της 0 _, διά νά κρούση εύ&ύς

εϊς την τελείωσιν του διπλασίου χρόνου της Ο 3 με το νά πέση είς το άριστερόν γόνυ, και νά δώση αρ- χήν είς τον ψόφον της άρσεως 1 . Και ηρεμεί μεν ή αριστερά, αναβιβάζεται δε η δεξιά διά νά πλήξη το δεξιόν γόνυ μετά την τελείωσιν του ενός χρόνα της 1 ' καταβιβασ&είσης δε και της δεξιάς, διά νά

κρούση τον ψόφον της ο Ο-έσεως , γίνεται ηρεμία.

§. 15 4. ΓΏστε οτε παράκεινται δύο σημεία όμοια καί Ισόχρονα, ή ηρεμία του πρώτου είναι όλιγωτερα

της του δευτέρου' ως 0 0 1 Χ.Αιότι εις μεν την πρώ- την &έσιν ζητείται άναβιβασμός της δεξιάς διά την κροϋσιν της δευτέρας &έσεως , οτε κα^ γίνεται παυ- Οίς της ηρεμίας" εϊς δε την δευτέραν &έσιν γίνεται ηρεμία και διά την δευτέραν Θέσιν και διά τάς δύο έπομενας άρσεις. Το ϊδιον δε γίνεται και εις τάς δύο άρσεις.

60

ΚΕΦΑΛΑΙΟ® Ζ'.

Περί Ποδών. §. 155.

Π

*-*-ονς είναι μέρος του όλου ρυ&μοϋ , με το οποίον

καταλαμβάνομεν τον όλον ρυ&μόν. Οϋτε δε εκ μο- νών δέσεων γίνεται πους , οϋτε εκ μόνων άρσεων, άλλα αυμπλεκόμεναι με τάς άρσεις αϊ 9έσεις , είτε μία με πολλάς , εϊτε πολλαΐ με μίαν } συνιστώσι τκς πόδας" ώστε μέρη ποδός είναι ή &έσις και ή άρσις' και γίνεται πους δίσημος μεν , ώς Ο 1 , η 1 Ο * τρί-

σημος δέ9 ώς Ο 1 1 3η Ο 1 , ξ 001,^ 01, // 1 1 0, η ί Ο' τετράσημος δε , ώς 0011, η 011, και τα λοιπά. Και ούτος μεν δ πους 0 1, λέγεται, οτι σύγ- κειται εκ &έσεως , και δισήμβ άρσεως" ούτος δε 1 ο, εκ τρισήμου άρσεως, και τετρασημου θέσεως (α).

%. 156. Γένη των ποδών είναι τρία' το Ί'ΐσον , το Αιπλάσιον , και το Ήμιόλιον. Και ϊσον μεν είναι το Αακτνλικόν , επειδή ή μία &έσις αύτβ είναι ϊση με

τάς δύο άρσεις" 0 11.

Λιπλάσιον δε είναι το Ίαμβικόν' επειδή ή &έσις

είναι διπλασία της άρσεως" 1 0 .

α) Καλίία&ω δι Πρώτος μιν των χρόνων ο υπό μηδενός των ρυθμιζόμενων δυνατός ων διαιρε&ψαι' Λίσημος δ(, ο δις τούτον καταμιτρούμενος' ΤρΙοημος δ(, ο τρίς' Ύετραση- μος δι ο τίτράκις. ΐΛριστό'ξίνος. φ. 280.

70

Ήμιόλιον δε είναι το Παιωνιχόν' επειδή αί δύο

&έσεις είναι ημιόλιαι της άρσεως" 0 0 1 (α).

§. 157. "Εν μεν τω άακτυλικω γένει πόδες (>υ&- μικοί είναι εξ"

Ο 1 Ιάπλδς προκελενσματικός (β). οοΐΐ Λιπλέίς προκελενσματικός , ός και βτω γίνε- ται, 110 0.

0 11 Ανάπαιστος από μείζονος (γ) .

110 Ανάπαιστος απ* ελάσσονος .

Ο 1 Σπονδεϊος απλούς .

ο 1 Σπονδεϊος διπλδς (δ).

§. 15 8. Έν δε τω *Ιαμβικω γένει πόδες ρν&μικοι είναι τέσσαρες.

1 Ο "Ιαμβος , η 0 1.

ο 1 Τροχαίος , ον δ Βάκχειος ονομάζει Χορεϊον . 1 Ο "Ιαμβος ορ&ιος (ε) .

„ α) Προστιθεασι τινές χα) το έπίτριτον γένος δια τον επίτρι- „ τον λόγον. "Εστί δέ και άλλα γένη, άπερ άλογα καλείται ,, ονχϊ τω μηδένα λόγον ε/ειν, άλλα τω μηδενι των προει- „ ρημένων λόγον οϊκείως ν/Ην. Κατά αριθμούς δέ μάλλον, „ η κατά έΐδη ρυθμικά σωζειν τάς αναλογίας. ,, ΪΑριςείδ.

β) ι0 Προκελευσματικος λέγεται και Πυρρίχιος" άνάπαλιν δε τέι- του κείται ο 'Ηγεμών πους, ίο.

γ) Οντος ονομάζεται και δάκτυλος, δια την των συλλαβών τα- 'ξιν , αναλογούσαν τοις μέρεσι τ5 δακτύλου. Ανάπαιστος <Γ ώνομάσθη , η δια το άνάπαλιν τετάγθαι' η δια το την φωνή ν διαθεΐν μεν τάς βραχείας , άναπαυεσθαι δε κατάντησαν ε- πί την μακράν.

δ) Οντος λέγεται και 2πονδεΐος μείζων" εστί δέ εκ τετρααημα θέσεως, και τετρασημου άρσεως.

ί) "Ορθιος ει'ρηται δια το σεμνον της νποκρίσεως και βάσεως" εστί δε εκ τετρασημου άρσεως, και όκτασημον θέσεως.

71

0 0 1 Τροχα7ος σημαντός (α) .

§. 159. Έν δε τω Παιωνικω γίνει, πόδες ξυΰμϊ- κοί είναι δύο'

οοι Πα ίων διάγνιος.

οι 0 0 1 Παίων επιβατός (β).

§. 160. Ό μεν έν ϊσω λόγω πβς , άρχεται μεν ά- πο διοήμβ ί 0 ί' γεμίζει δε ρν&μον εως εκκαιδεκά- οημον' διότι μεγαλητερονς ρνθμβς είς τοϋτο το γέ- νος δεν δυνάμε&α να διακρίνω μεν. 'Ο δε εν δίπλα-

αίω λόγω πους, άρχεται μεν άπότρισήμβ , \ ο ,γε- μίζει δε ρυ&μον εως όκτωκαιδεκάοημον. 'Ο ^« εν ήμιολίω λόγιο πους, άρχεται μεν από πενταθι\μου

0 0 1, γεμίζει δε ρν9μόν εως πεντεκαιεικοσάαημον.

α) Σημαντος δε ει'ρηται, οτι βραδύς ων τοις χρόνοις, επιτεχ- νηταΐς χρηται σημασίαις , παρακολουθήσεως "νίκα διπλασιά- ζων τάς &έσεις' εστί δε εχ δύο αίσιων τετρασημων , και εξ άρσεως τετρασημον.

β) ι0 Παίων λέγεται διάγνιος μεν , ηγαν δίγνιος, ήτοι διμερής, επειδή μεταχειρίζεται δνο μέρη &έσεις και άρσιν' τοντ ε- ατι &εσιν δίοημον, 9εσιν απλην , και αρσιν δίοημον. 3Επι- βατος δε, επειδι) μεταχειρίζεται τέσσαρα μέρη, &ε'σιν μα- κράν, αρσιν μακράν, θέσεις δύο μακράς, και αρσιν μακράν' και γίνεται από δνο άρσεις, και από δύο διαφόρους θέσεις. "Ολοι λοιπόν οι πόδες, εξ ων σύγκεινται οι ρυθμοί είναι δώδεκα. Οντοι δε οι ρυθμικοί πόδες ώνομάζοντο και ρυθ- μοί άπο τους παλαιούς, καθώς βλέπομεν είς τον Βακχεΐον κα) είς τον \4ριστείδην , ο ότιοιος και λε'γει' " Των ρυθ- „ μών οι μεν είσι σύνθετοι" οι δε, ασύνδετοι. ΐ4σννθετοι „ μεν οι ενϊ ποδιχώ γένει χρώμενοι,ώς οϊτετράσημοι' σύν- „ θετοί δε, οι εκ δύο γενών η και πλειόνων συνεστώτες, „ ώς οϊ δωδεκάσημοι' μικτοί δε, οι ποτέ μεν εις γρόνας , „ ποτέ όε είς ρυθμούς άναλνόμενοι. „

72

ΚΕΦ Α Λ ΑΙ Ο Ν Η'.

Περί Μέτρων. §. 161.

Ε,

ί μ μετρον μέλος λέγεται εκείνο, τ« οποίον οι χα- ρακτήρες της μελωδίας χωρίζονται μέ κατά κάβετον γραμμάς } περικλειύσας μελωδίαν τόσων χρόνων, ό- σους περιέχει το μετρον. Συγκροτδνται δε τα Μέτρα τ ο ντον τον τρόπον.

§. 162. Μία μεν &έσις , μία δε άρσις , αϊ τίνες μετρ&σι χρόνους δύο, συγκροτοϋσι το μετρον όπερ σημαίνεται δια τ« 2 . Κρύομεν δε είς τ&το το με- τρον άπαξ μεν το γόνυ, άπαξ δε τον αέρα. Ταυ- τίζεται δε τβτο το μετρον μέ τον Προκελευσματικόν πόδα' Ο 1 .

§. 163. Μία μεν &έσις , δύο δε άρσεις, αϊ τίνες μετρ&σι χρόνπς τρεις , συγκροτβσι το μετρον οπεφ σημαίνεται δια τβ 3 . Κρύο μεν δε είς τβτο το με- τρον , άπαξ μεν το γόνυ , δίς δε τον άέρα' Ο 1 1 * η άπαξ μεν το γόνυ βραχέως , άπαξ δε τον αέρα μακρώς , και τότε ταυτίζεται τ δτ ο το μετρον μέ τον

'ϊαμβον πόδα Ο 1 .

§. 164. Αύο μεν δέσεις, δύο δέ άρσεις, αϊ τίνες μετρβσι χρόνους τεσσάρας, συγκροτβσι το μετρον όπερ σημαίνεται δια τ# 4 . Κρύο μ εν δέ είς τοντο το μετρον, δις μεν το γόνυ, δίςδέ τον αέρα. Ταυ- τίζεται δέ τ«το το μετρον μέ τον διπλβν προκελευ- σματικόν πόδα' 0 0 11.

§. 16 5. Λύο μεν &έσεις , άρσεις δέ τρεις, μετρεί- σαι χρόνβς πέντε , συγκροτδσι το μετρον όπερ ση- μαίνεται δια τν 5. Κρύομεν δέ εις τύτο το μετρον,

73

<5^£ μεν το γόνν , τρις δε τον αέρα , προς δεξιά , προς αριστερά, καϊ προς τά άνω' είδε κρούομεν Θέσιν μακράν , θέσιν βεραχείαν , καν άροιν μακράν, ταυτίζε- ται τοντο το μ τρον με τον πόδα, όνομα'ζόμενον

Παίιον διάγυιος. 0 0 1.

§. 1β6. Λύο μεν Όέσεις , άρσεις δε τέσσαρες με^ τροϋσαι χρόνους εξ, σνγκροτοϋσι το μέτρον, όπερ σημαίνεται διά του 6. Κρούομεν δε είς τοΰτοτό με- τρον, δις μεν το γόνν , .τρις δε τον αέρα, προς δεξιά προς αριστερά , καϊ προς τά άνω μακρούς. Είναι προσέτι καϊ άλλα μέτρα εις την χρήσιν των Ευρωπαίων μ α- σικών , τά οποία ονομάζονται Συν&ετα' ταϋτα έπει^ δι) άχρηστοϋσι παρ ημΊν , σιωπώνται.

§. 167. "Οταν χωρί'ζυιμεν την μελωδίαν, άφον είναι γεγραμμένη εντελώς με τους χαρακτήρας της ποσότητος, και με τά σημεία της ποιότητος , με κα- νένα από τά εϊρημένα μέτρα , σύροντες τάς κατά κά- χτετον γραμμάς , πρέπει νά προσέχωμεν τά έξης.

§. 168. "Οσας δέσεις και άρσεις περιέχει το μέτρον, τόσων χρόνων μελωδίαν πρέπει νά γράφωσιν οι χα- ρακτήρες, οϊτινες εμπερικλείονται υπό των κατά κα- θ ετον γραμμών" οίον , εάν μεν το μέτρον π:εριεχΐ] θέσιν και άρσιν , αι κατά κά&ετον γραμμάι περικλεί- ονσι χαρακτήρας, γράφοντας μελωδίαν δύο χρονών. 3Εάν δε το μέτρον περιέχη θέσιν καϊ δύο άρσεις , αι κατά κά&ετον γραμμαι περικλείονσι χαρακτήρας , γρά- φοντας μελωδίαν τριών χρόνων και τά λοιπά.

§. 169. "Ενίοτε εκεί οπού πρέπει νά χωρισ&η το μέτρον διά της κατά κά&ετον γραμμής , τυχαίνει χα- ρακτηρ άτμητος διά την μακρότητα τ« φ&όγγχ τη" τότε άφηνομεν μεν αυτό το μέτρον άχωριστον , τέ- μνομεν δε το μετ αυτό. Καϊ επειδή γίνεται εν μέ- τρον οκτώ χρόνων , ήγουν δύο θέσεων και δύο άρ

Τ4

σεων , και πάλιν δύο θ έσειαν και δύο άρσεων , εγγρά- φεται τω μέτριο προς γνώρισιν ο 8 αριθμός. Λιά, τά αυτά δη καϊ ο 7, ό 6, και δ 5 , και δ 3 , καϊ ο 2. §. 170. "Εμφασις είναι το να άρχίζη και να τε- λειόνη β0®} Ι1* τ° μετρον το εμμελές μάκρος της συλλαβής της σημαντικής λέξεως' οίον, εϊς το Τάς έσπερινάς αι σύλλαβοι *ν, και 2ί > τη$ λέξεως Κύριε λαμβάνοναιν εμμελές μάκρος.

κ ν υ υ υ ρι ι ι ν

Τούτο το μάκρος είναι χρόνων τεσαάρων' εάν καϊ το μετρον , με το οποίον μετρώ το τροπάριον όλον, είναι χρόνων τεσσάρων, σώζω την εμφασιν' είδε μη, παραβλάπτω αύτην.

§. 171.7/ μελωδία των συλλαβών Μ καϊο^, διαρ- κούσα χρόνους οκτώ, περικλείεται από δύο μέτρα, τά δια του 4 σημειούμενα. Λοιπόν τδ μεν πρώτον, έχον την κατά κάθετον γρομμην προ τοϋ ολίγον, περικλείει τδ *Ολίγον , τά Κεντήματα , την Πεταστην, καϊ την 3Απόστροφον' μεθ3 ην κείται ή κατά κάθετον γραμμή• τδ δε δεύτερον περικλείει το Ή Ισον , τηνΎ- πορροήν , τδ * Ολίγον , και την *Λπόστροφον' μεθ' ην κείται πάλιν η κατά κάθετον γραμμή. ^Άρα τδ εμ- μελές μάκρος τών συλλαβών αρχίζει και παύει μα- ζί) με τό μετρον.

§. 172. "Οπου τύχοι εμμελές μάκρος συλλαβής , ε- κείθεν άρχίζομεν να χωρίζωμεν τά μέτρα , είτε τε- τράχρονον είναι , εϊτ,ε δίχρονον. Και αν προηγηται φ&όγγος τελικός, οςτις δύναται νά είναι και βρα- χύς, και δίχρονος, και τρίχρονος , διορίζεται δ χρό- νος τούτου του φθόγγου από την επομενην εμφασιν- Καθώς εις τδ αυτό τροπάριον κατά την λεξιν εύχάς,

75

η συλλαβή *«£ γίνεται τρίχρονος διά τάς έπομένας εμφάσεις των συλλαβών ™ καν £<.

Κ ΕΦ Α Λ Α Ι Ο Ν Θ'. Περί 'Ρυ&μων, §. 173.

Ε.

Ιρρυθμον μέλος λέγεται εκείνο , τον οποίου οι φθό- γγοι της μελωδίας φυλάττονϋι την αυτήν ταξιν } ην εχουσιν οι χρόνοι του ρυθμοϋ' δια. τοϋτο και χωρί- ζονται οι χαρακτήρες της μελωδίας με κατά κάθε- τον γραμμάς , περικλείουσας μέλος τόσων χρόνων , όσους περιέχει δ ρυθμός. "Εκαστος δε ρυθμός συντί- θεται από τους εϊρημένους πόδας' και συντίθεται η κατά συζυγίαν , η κατά περίοδον. Κατά μεν συζυ- γίαν, όταν είναι η σύνθεσίς τον από δυο πόδας α- πλούς κάί ανόμοιους" κατά δε περίοδον , όταν είναι ή σύνθεσίς του από πόδας περισσοτέρους και ανό- μοιους.

§. 174. 'Ρνθμοι λοιπόν κατά σνζνγίαν εϊςτό δακ- τνλικόν μεν γένος είναι δύο οι έξης.

0 10 1 Ιωνικός άπό μείζονος.

0 10 1 Ιωνικός απ3 ελάσσονος (α).

α) Τωνικος ώνομάσ&η όιά το τον ρν&μον ηορτικον, Ιψ ώ καϊ οι "Ιωνίς Ικωμόδη&ηααν. Και ο μϊν πρώτος σνντώπαι ίξ απλον οπονόίίου και προχίλινσματικον όισι,μον' ο ύ* όίν- τιρος, Ιναντίως. Τούτον τον ρν&μον ονόμαζα Β&χχιΐον, Βακχίΐος ο Γίρων' και λέγει οτι ονντίϋίται αφ ηγψόνος

καϊ σπονόίίου* οίοι

7ίϊ

§. 17 5. ΕΙς το Ιαμβικό ν δε γένος είναι πάλιν οι έξης δύο '

10 0 1 Βάκχειος άπό Ίαμβου.

οΐΐο Βάκχειος άπό Τροχαίου (α).

§. 176. Κατά δε περίοδον εϊς το Ί&μβικόν γένος είναι ρυ&μοϊ δώδεκα οι έξης.

ΐοοίοΐοΐ Τροχαίος από Ίαμβου.

(» 1 ΐοοίοΐ Τροχαίος άπό Βάκχειου.

οίοΐΐοοΐ Βάκχειος άπό Τροχαίου.

0 1010110 "Ιαμβος επίτριτος.

01101010 "ίαμβος άπό Τροχαίου.

10011010 "ίαμβος άπό Βάκχειου.

10 10 0 110 Βάκχειος άπό Ίαμβου.

10 10 10 0 1 Τροχαίος επίτριτος.

10 100101 ίίπλοϋς Βάκχειος άπό Ίαμβου.

οίοΐΐοΐο 'Λπλοϋς Βάκχειος άπό Τροχαίου.

οΐΐοΐοοΐ Μέσος "ίαμβος.

10 0 10 11ο Μέσος Τροχαίος (β).

«) Βάκχειοι ώνομάσίτησαν, άπο του Ότι αρμόζονσι τοις βακ- χείοις με'λεσιν' ών ο μεν έχει πρώτον μεν τονΊαμβον, $εν~ τερον δε τον ΤροχαΐΌν' ο δε, εναντίως.

β) Των Χατά περίοδον δώδεκα ρυ&μών, οι μεν τέσσαρες συνί- στανται εξ ενός ιάμβου και τριών τροχαίων' οι δε έξης τέσσαρες, εξ ενός τροχαίου και τριών Ιάμβων" οι δε λοιποί τέσσαρες εκ όνο ιάμβων.

77

§. 177. Με τι)ν μίξιν δε τούτων των γενών γι* νονται εϊδη (>υ&μών περισσότερα" οίον ,

10 0 0 1 Λόχμιος πρώτος.

100110111 Λόχμιος δεύτερος (α).

10 0 1

0 110

οιιοοΐ Προσοδιακος εκ τριών.

οιιοοίΐο Προσοδιακός εκ τεσσάρων (γ).

10 0 Ίαμβοειδης

[ Χορείοι άλογοι (δ). 11ο Τροχοειδής

0 1 0 1 '.

Προσοδιακοϊ δύο συζυγιών (β).

0 10 0]

μ) Βάκχειος ο Γέρων λε'γει, οτι συντίθεται ο Λόχμιος Ιξ \άμ-

βα ,και αναπαίστου ,καϊπαιανος τπκατάτψ βάσιν% ιοιιοοιιο.

Ό δε Παιάν συντίθεται εκ χορείου και ηγεμόνος' οι ίο.

*Εκτίθησιν ο αυτός και άλλον ρυθμόν , ον καλεί *Ενό- πλιον' και σύγκειται εξ Ιάμβου και ηγεμόνος και χοοείου

κα) Ιάμβον' ιοιοοιιο. "Αλλοι δε λεγουσιν, οτι σύγκειται ο Ενόπλως, 'όςτις ονομάζεται και Προσοδιακός υπό τίνων, εκ

σπονδείου καιπυρριχίον και τροχαίου και ιάμβον' οιοιοιιο.

β) Ούτοι οι δυο συντίθενται από των δύο Βάκχειων και Ιω- νικού του από μείζονος.

γ) Τούτων ό μεν συντίθεται εκ πυρρίχιου και ιάμβου και τρο- χαίου" ό δε, εξ αυτών των τριών και Ιάμβα προστιθέμενα.

<ί) 'Ο μεν ^Ιαμββειδης συνίσταται εκ μακράς άρσεως, και δύο βραχειών θέΌεων' και τον μεν ρυθμόν εοικε δακτύλω' τα δε της λέξεως μέρη κατά τον αριθμόν, ϊάμβω. "Εστί γαρ

ίαμβος, 10», ήγουν ίο. ό δε Τροχοειδής, εκ δύο βραγειών άρσεων, και μακράς θέσεως.

78

0 0 11111 Κρητικός (α).

οοΐΐ δάκτυλος κατά Βακχεΐον τον από Τροχαίου.

0 0 11 δάκτυλος κατά Βακχεΐον τον από Ίαμβου.

0 0 0 111 ^άκ τύλος κατά χορειον τον Ίαμβοειδη.

0 0 0 111 δάκτυλος κατά χορεϊον τον Τροχοειδη (β).

0 0 10 δάκτυλος από Ίαμβου (γ).

17 8. Οι μεν ούν ρυ&μοϊ , τους οποίους διέσωσεν εις ημάς δ Αριστείδης και 6 Βάκχειος 6 Γέρων , τό- σοι είναι. 01 δε Ό&ωμανοΙ εχουσι ρν&μούς τριάκον- τα δύο σχεδόν, από τους οποίους παρακαταλέγομεν δώδεκα τους απλούστερους καϊ εύχρηστοτέρους. Με- ταχειρίζονται δε καί έτερα δύο σημεία, τά 2 , 1 — . Καϊ το μεν 2 φανερόνει δύο χρόνους βραχείς, 9έ- σιν καϊ άρσιν' το δε 1 — , χρόνους βραχείς τεσσάρας" καϊ το μεν 2 προφέρεται τεκέ , και κρούει πρώτον

ίύ Ώνομάσ&η όντως άπο έθνους.

β) ' Ο μεν πρώτος δάχτυλος σννεστηκεν εχ τροχαίου θέσεως , καϊ ιάμβου άρσεως" ο δε δεύτερος, εναντίως' ο δε τρίτος δέχεται τον μεν έτερον χοριΐον εις θέσιν' τ»ν δε έτερον, ΐϊς άρσιν" καϊ ο τέταρτος, Ιναντίως.

γ) ι0 "Αριστείδης λίγα, οτι ο Κρητικός ρν&μος σύγκειται εκ τροχαίου θέσεως, και τροχαίου άρσεως , και Ιάμβου άρ- σεως" χαϊ επειδή φαίνεται το κείμενον εσφαλμένοι•, λε'γον &1σϊ δε και έτεροι ρνθμοϊ , τϋν αριθμόν εξ), χαι καταλέ- γον ρυθμούς πέντε, 6 Μεϊβώμιος διορθών αυτδ , γράψει ούτως"

Ό μεν Κρητικός ρν&μος σύγχειται εκ τροχαίου θέσεως,

καϊ τροχαίου άρσεως" οοιι. Ό δε δάκτυλος άπο ιάμβου ρνθμός σύγκειται εξ ιάμβου ζέσεως , καϊ ιάμβου άρσεως"

οοιι, Καϊ Ι'γινεν η εκθεσις τούτου του ρυθμού άπο τον Μί'ίβώμιον εκ της απαριθμήσεως του "Αριστείδου.

79

τδ γόνυ το δεξιδν , έπειτα το άριστερόν. Το δε 1 — προφέρεται τεεκ , καΐ κρούει πρώτον τη αριστερά το άριστερόν γόνυ , καϊ έπειτα άμφοτεραις άμφότερα' ώστε 2 2 δύνανται εν 1 — * άλλα το μεν 1 — περαί- νεται με ίνα ψόφον' τα δε δύο 2 2, με τέϋΟαρας ψόφους.

Ο

ΚΕΦΑΛΑ10Ν ϊ.

Παρακαταλογη των Ό&ω μανικών ρν&μών. §. 179.

ύσούλ λέγεται τουρκιστί δ ρν&μδς , "ΛαΧ αύτδς προ πάντων διδάσκεται είς τους αρχαρίους" τελειόνει δε κοντά εϊς αυτούς διπλην χρείαν. Καϊ μία μεν είναι, εκείνη ήτις χρησιμεύει καϊ είς ημάς' η δε άλλη εί- ναι, εκείνη ήτις οδηγεί αυτούς εϊς το να έν&υμών- ται τα μέλη , τα δποϊα διδάσκονται καϊ διδάσκονσιν. Επειδή οι Ό&ωμανοΙ μη μεταχειριζόμενοι χαρακτή- ρας είς το να γράφωσι τά μέλη , κρατοϋσιν αυτά εϊς την μνήμην δια τών ρυ&μών' τούτων λοιπόν τών ρυ&μών Ιδού παρακαταλεγονται δώδεκα, οι έξης.

Σοφιάν , 001 , η 02 .

Λουγεκ , 01101, ου το διπλβν , 00101—22.

Σεμαϊ , 0201, ου το ταχύ, 01101,

Τζεμπερ, 0200011101 — 22.

ΑεβρικεπΙρ , 0010120111001 — 22.

Περευσάν , 0101001001 — 22.

80

Μουχαμμεζ, 0201001201201 — 22 ;

Ψεμελ, 020220201101001 — 22.

Χαφιφ , 0110110201102001201201 — 22 .

Σακίλ, 020220201100101102001201201 — 22 .

Νίμσακίλ, 0202202011 — 22.

Νιμ δεβίρ, 0010001 — 22.

§. 180. Παρατηρούντες καί τήν σύνθεσιν των ο- θωμανικών ρυθμών, εύρίσκομεν οτι δ Σοφιάν είναι δ αύτδς με τον Παίωνα. Το δε Σεμαϊ σύγκειται

από Παίωνα, καί άπδ ΣπονδεΧον , 001, 01 * διότι

το 001 , είναι ταύτόν με το 0 2 κατά την κροϋοιν. Ούτω δε ϊσως δυνάμεθα να άναλύσωμεν είς πόδας και τους λοιπούς οθωμανικούς ρυθμούς , καϊ να στο- χασθώμεν οτι ευρίσκεται και είς αύτας λόγος τις.

§. 181. Νιμ Σακίλ ώνομάσθη ένας ρυθμός, επει- δή είναι μέρος του όλου ρυθμού Έακίλ. Ούτω λέ- γεται και νιμ χαφιφ, και νιμ δεβρι , δηλαδή ήμισυ χαφιφ , και ήμισυ δεβρι' τα όποια είναι μέρη των ολοκλήρων ρυθμών Χαφιφ , καί Λέβρι. ΊΆρα κατ αυτούς ή επιτομή μεγάλου ρυθμα συνιστά ρυθμόν μικρότερον. Συντιθεασι δε καίτινας ρυθμούς α μό- νον εξ ολοκλήρου καί ημίσεως, αλλά καί εκ δύο ο- λοκλήρων , καί εκ τριών , καί εκ τεσσάρων καί εκ πίΐ'τε.

§.182. €/Ζ εναρξις τ£ ρυθμβ συμπίπτει με τήν αρχήν της μελωδίας' ενίοτε όμως προηγείται ή εΐ'αρ- ξις τα ρυθμού , καί τότε ή μελωδία άρχεται από τα δευτέρου, ή τρίτα σημεία τα ρυθμού. "Έτι ή κατά- ληξις τα ρυθμα συμπίπτει με τήν κατάληξιν της με- λωδίας" ενίοτε όμως περί τάς μεσαίας καταλήξεις προηγείται ή κατάληξις του ρυθμού.

81

Ε,

ΚΕΦΑΛ ΑΙ Ο Ν ΙΑ.

Περί εμφάσεως ρυ&μικ^ς. §. 183.

Ιμφασις ρν&μικη είναι , το νά σνντρεχγ] κά&ε έ- νας ψόφος τ« ρν&μον με κά&ε ενα φ&όγγον της με- λωδίας" ηγβν το να δεχηται ενα ψόφον άρσεως η ΰέσεως τδ ()ν9μεί κά&ε ένας χαρακτηρ της μελωδίας. Αιά δε σαφηνειαν τούτον άς ρυ&μιθ9{ΐ με τον (ινθμον ,

0 0 0 111, ος τις ονομάζεται Αάκτνλος κατά χορείον τον Ιαμβοειδη , η μελωδία τβ Θείω καλυφθείς.

6 ήχος \.

°Ί ι ι ι ο 0 0 111

„^ "V. Α

Ο 001 1100 Ο 1

. 6

1 1

0 0 0 1 1 1

7

82

ι '

.6

ν

Ο 00111 00 011 1*Ν

όοο 1 110 ο ο

1 110

§. 184. ΑΙ κατά κά&ετον γραμμάι περικλείουσί χαρακτήρας της μελωδίας τόσους, όσους 6 ρυθμός ζητεί δια λογαριασμόν των χρόνων του. Λοιπόν ευ- θύς μετά την γραμμών κείται Όλίγον μαζή με Κέν- τημα , καϊ παρίσταται φθόγγος 6 Αι' αυτός ζητεί δυο χρόνους , καϊ συντρέχει με τόν' ψόφον του ο , ζητοΰντος δύο χρόνους" είτα κείνται δύο^Ίσα, παρι- στώ ντ α φθόγγους τους Λ ι Δ Ί , ζητοϋντας ανά χρό- νον ενα, και συντρέχοντας με τους ψόφους των 00, ζητούντων ανά χρόνον ενα. "Έπειτα κείνται Από- στροφος καϊ'Ίσον , παριστώντα φθόγγους τους Γα Γα, ζητοϋντας ανά χρόνον ενα , και συντρέχοντας με τβς ψόφους των 11, ζιμούντων ανά χρόνον ενα. Με- τέπειτα κείται Όλίγον, παριστών φθόγγον τον Λ ι , ζητοϋντα δύο χρόνους , και συντρέχοντα με τον ψό- φον τοϋ ί , ζι μου νιος χρόνους δύο' καϊ τελειόνει υ ρυθμός.

§. 185. "Οποιος χαρακτηρ έχει Γοργόν , η Λίγορ- γον , καϊ τά λοιπά, δένεται με τ οι- ηγονμενον φθό- γγον , καϊ λογίζεται ώς ένας φθόγγος , καϊ δύναται νά συντρέχη με ψόφον ζητοϋντα χρόνον ίνα" καϊ αν 6 ηγούμενος χαρακτηρ εχη καϊ κλάσμα, η διπλην , καϊ τά λοιπά, 6 φθόγγος τούτου μαζί] μΐ τυνφθό- γγον τοϋ χαρακτηρος , οςτις έχει το γοργόν, η δί- γοργον , παρεξετάζεται με τον ψόφον τοϋ σημείθ τα

83

ρυ&μοϋ. Λοιπόν ούτω λεγομεν , υτι κά&ε ένας ψόφος συντρέχει με κάκτε ενα φ&όγγον.

%. 186. *Λν τα τέλη των μελωδιών των άλλων στί- χων , δεν συγκαταληγωσι με τα τέλη των ρυ&μών , το τέλος όμως της μελωδίας του τελευταίου στίχου του τροπαρίβ πρέπει να αυγκαταληγη με το τέλος τβ ρυ&μοϋ. Λια τούτο αν οι πρώτοι τρεις στίχοι πε- ριεχωσι δεκάκις τον §υ9•μδν , οι τελευταίοι δύο πε- ριεχουσι τον αυτόν ρυ&μόν εξάκις , ήγουν τρις έκα- στος, χωρίς να περισεύη οϋτε τ« ρυ&μβ ή μελωδία τβ στίχου, ίίτε της μελωδίας αντοϋ, δ ρυ&μός.

%. 187. Εις την ρυ&μικην 6 χρόνος οςτις περνά χωρίς φθόγγου προς άναπλήρωσιν τ« ρυ&μοϋ Ρ (το οποίον γίνεται όταν δ ρν&μός περισενη της μελω- δίας περί τα μέσα- τβ τραπαρίου. ) ονομάζεται χρό<» νος Κενός" τβτον ημείς σημαίνομεν με την απλην 9 η διπλην , η τριπλην 9 κατά. το μάκρος το οποίον έ- χει. Ούτος δ Κενός χρόνος αν είναι ελάχιστος , λέγε- ται Λεϊμμα ρυ&μών' και αν είναι μακρός , ήγουν διπλάσιος τβ ελαχίστου 3 λέγεται Πρόσ&εσις.

§. 188. Έκεϊνα τα δπόια η πολυχρόνιος τριβή καϊ περιέργεια δύναται να προσδιορίση δια την Εμφα- σιν , είναι τα έξης. Ποία μελωδία ιδιάζει τω ό ,καΐ ποία τω Ί > η τω Ο 3 καϊ τω 1 ' καϊ ποία μεν με- λωδία ανήκει τωδε. τω ρυ&μω' ποία δε , τωδε. Και αν εϊς μίαν μελωδίαν άνήκωσι διάφοροι (>υ\}μοϊ η αν εϊς ενα ρυ&μόν άνηκωΰι διάφοροι μελωδίαι. Και ετι πο7ος μεν ρν&μός συνάρχεται με την μελωδίαν, ποίος δε ρυθμός προάρχεται της μελωδίας , και ποί- ος άρχεται μετά την εναρξιν ττις μελωδίας.

81

9!

ΚΕΦΑΛΑ ΙΟΝ ΙΒ'.

Περί τρόπων των ρυθμών. §. 189.

ρυ&μικη γνωρίζει τρόπους τρεις" Συσταλτικόν , Αιασταλτικόν , και Ήσυχαστικόν. Και συσταλικός μεν είναι εκείνος, δι « κινονμεν πάθη λυπηρά" διασταλ- τικός δε είναι εκείνος, δι ου έξεγείρομεν θνμόν' και ι)συχαστικός είναι εκείνος, δι β φερομεν την ψνχήν εις ήσυχίαν.

§. 190. 'Από τβς άπλοΰς ρυθμούς, όσοι μεν άρ- χονται από θέσεων , είναι κατά τον τρόπον ησυχα- Οτικοί' οοοι δε άρχονται άπο άρσεων , εχουσι τρό- πον διαςαλτικόν. Λιότι εκείνοι μεν φαίνεται ότι φε- ρουΰιν είς τον νπν καποιαν άνάπαυσιν' βτοι δε, τα- ραχην και άνηαυχίαν. Και χαριέοτερος μεν διαφαί- νεται 6 ήσυχαστικός τρόπος, όταν γίνηται από (ιυθ- μούς , τεταγμένους εν ϊσω λόγιο" ένθβσιαστικώτερος δε φαίνεται ό διασταλτικός τρόπος , όταν γίνηται από ρυθμούς, θεωρούμενους εν ήμιολίω λόγιο. Έτι όσοι ρυθμοί ποιβσι τάς άγωγάς βραδείας , είναι η- συχαστικοί' και όσοι ποιονσιν αύτάς ταχείας, είναι θερμοί και δραστήριοι («).

Ύώι> δε ρυθ-μών ησνχαίτεροι μεν, οΐ άπο ϊτέσιων προκατα- στέλλοντες την διάνοιαν' οι δέ άπο άρσεων τϊ] φωνή την κροΰσιν επιφέροντας , τετ αραγμένοι. Και οι μεν Όλοκληρας τους πόδας εν ταις περιόδοις έχοντες , ενφυέστεροι' οι δε καταληκτικούς, τουναντίον. Καϊ οι μεν βραχείς τους Κε- νούς έχοντες, αφελέστεροι και μικροπρεπεΐς' οϊ δ' επιμή- κεις, μι ό' αλοπρεπέστατοι. Και οι μεν εν ϊσω λόγω τεταγ- μένοι , δι ομαλότητα χαριέστεροι' οι εν επιμορίω , δια τουναντίον , κεκινημένοι. Μέσοι δε, οι ιν τω διπλασίονι , ανωμαλίας μεν δια τ ηι ανισότητα μετηλαι/ότες" υμαλότη-*

85

§. 191. Οι σύνθετοι ρυθμοί είναι κατά τον τρό- πον Λιασταλτικο'ϊ διότι είναι παθητικοί , και επιφε- ρουσιν εϊς την ψνχήν ταραχήν και ενόχλησιν , επει- δή ευρίσκονται άνισοι οι ρυθμοί ώς επί το πλείστον εκείνοι, από τους οποίους συντίθενται. Και παθη- τικώτεροι γίνονται οι σύνθετοι ρυθμοί, όταν συνι- στώνται από περισσοτέρους ρυθμούς διαφόρων γενών.

τος δε, διά το των ρυθμών άκίραιον , και τ« λόγου το ά- πηρτισμενον. *Ετι των Ιν Ι'σω λόγω, οι μϊν διά βραχειών γινόμενοι μόνον, τάχιστοι, και θερμότεροι, και κατεσταλ- με'νοι' οι δ" άναμΐξ, επίκοινοι. Είδε όιά μηκίστων χρόνων σνμβαίη , γίνεσθαι τους πόδας, πλείων η κατάστασις εμ- φαίνοιτ αν της διανοίας. Λιά τούτο τους μεν βραχείς εν ταΐς Πυρρίχαις χρησίμους ορώμεν' τους δ3 άναμϊξ , εν ταΐς μεσαις όρχησεσι' τους δε μηκίστους, εν τοις ιεροΐς ϋμνοις, οις εχρώντο παρεκτεταμενοις' την τε περί ταύτα διατριβην μίαν και ψιλοχωρίαν ενδεικνύμενοι' την τε αυτών διάνοιαν ϊσοτ-ητι κα\ μηκει των χρονών ες κοσμιότητα καθιστάντες' ως ταυτην οΰσαν υγείαν ψυχής.

Τους δ* εν ημιολίω λόγω θεωρούμενους, ενθουσιαστικω- τερους είναι συμβεβηκεν, ως ϊψην. Τούτων δ* ο επιβατος κεκίνηκε μάλλον, σννταράττων μεν τη διπλή θέσει την ψυχην, ες νψος δε τω μεγεθει της άρσεως τψ διάνοιαν άνε'ξεγείρων. Των δε εν διπλασίονι γινομένων σχίσει, οι μεν απλοί τροχαίοι και Ιαμβοι, τάχος τε επηραίνουσι , και εισι θερμοί και ορχηστικοί" οι δε όρθιοι και σημαντο) , διά το πλεονάζειν τοις μακροτάτοις ηχοις, προάγουσιν ες αξίωμα" και οι μεν απλοί των ρυθμών τοιοίδε.

0"γεμην σύνθετοι παθητικώτεροί εισι , τω τε κατά το πλείστον τους εξ ων συγκεινται ρυθμούς εν άνισότητι θεω- ρεΐσθαι, και πολύ το ταραχώδες επιβαίνοντες" και τω μη- δέ τον άρρυθμον , εξ ου συνεστάσι , τάς αυτάς εκάστοτε διατηρεΐν τάξεις. Αλλ* οτέ μεν άπο μακράς άρχεσθαι, ληγειν δε εις βραχεία ν' η εναντίως' και οτι μεν από θέ- σεως, 6τε δ1 ώς ετε'ρως την επιβολην της περιόδου' ποι- εΐσθαι. Πεπονθασι δε μάλλον οι διαπλειόνων ηδη συνεστώ- τες ρυθμών" πλεΐον γάρ εν αυτοΐς η ανωμαλία, ζίιο και τάς τ 3 σώματος κινήσεις ποικίλως επιφε'ροντες , ουκ ες ό- λίγην ταραχην την διάνοιαν εξάγουσιν. Αριστ. Βιβλ. Β',®1.

86

Αιότι ον σύνθετοι ρυθμοί οντινες μένβσιν ενς εν γέ- νος, κινούσι την ψυχήν όλιγώτερον. 'Εκέϊνοι όμως ©V τίνες μεταβάλλουσιν πς άλλα γένη , σύρουσι την ψυχήν βιαίως εϊς κάθε διαφοράν καν την άναγκά- ζονσι ν άκολπθη καϊ να όμοιόνηται με την ποικιλίαν. §. 192. 7/ αιέν ψαλμωδία, θεωρημένη κατά τον συσταλτικόν καν ήσυχαττικόν τρόπον, ώς επί το πλεί- στον ρυθμίζεται με ρνθμάς εν ϊσω μεν λόγω } μη- κίστους δε καν εκτεταμένους. Αν δε Πυρυίχαι , δη λαδή αν ένόπλιαι δρχήσεις θεωρούμεναι κατά τον διαύταλτικον τρόπον , ωσαύτως ρυθμίζονται με ρυθ- μούς εν ημιολίω μεν λόγω , μικρούς δε, τουτέστιν άπλείς. Αν δε μέσαι δρχήσεις , αν τίνες θεωρούνταν μεν κατά τον διααταλτικόν τρόπον, όμως εγείρουσι την ψυχήν οχι εις θυμόν , αλλ3 εις εφεσιν τον να κινη το αώμα ευχαρίστως, € ρυθμίζονται με $υθμούς εν διπλασίονι μεν λόγω, μικτούς δέ.

ΚΕΦΑΑΑΙΟΝ 1Γ\

Περί Μεταβολής εν ρυθμοϊς. §. 193.

Κ

*^•αθώς θέλγεται η ψυχή διά μεν των οφθαλμών τη ποικιλία των χρωμάτων" διά δετής αφής , τη ποι- κιλία των απτών διά δέ της γεύαεως τ η ποικιλία των βρωμάτων διά δέ της οσφρήσεως , τη ποικιλία των 6- σμών' ούτω καν διά της ακοής τή ποικιλία, των ήχων καν των ρυθμών πολυειδώς διατίθεται. Λιά τ«το καν οί μουσικοί, ενς τι σκοπού μεν ον αφορών τ ες , μεταχει- ρίζονται την Μεταβολήν είς τε)ς ρυθμούς (α).

ν.) Πάλιν ιν τοις πίρι τονς ρυί/μονς πολλά τυιαϋΟ-' ύρώμιν

9.1

§. 194. Μεταβολή δε είναι, το να άλλάζωμεν η τους ρυθμούς , η την αγωγή ν αυτών. "Οθεν ή ταχύ- τερα ή βραδύτερα απαγγελία τον μέλους , έίμέν γί- νεται κατά μετάβαοιν από ρυθμδ εϊς ρυθμόν , ονο- μάζεται μεταβολή ρυθμική (β)' είδε φυλάττεται μεν δ αυτός τρυθμός , ταχύνονται δε ή βραδύνονται οι χρόνοι τα, λέγεται Μοταβολητής αγωγής.

§. 195. ΛΑγωγή δε του ' ρυθμού είναι ταχύτης η βραδύτης των χρόνων" όταν δηλαδή σώζονται μεν οι λόγοι εκείνοι, τους οποίους εχουσιν αϊ θέσεις προς τάς άρσεις, προάγονται δε διαφόρως τα μεγέθη ε- κάστου χρόνου. Οίον, τον ' ρυθμόν οοόΐιι.» ος τις ο- νομάζεται Λάκτυλος κατά χορέϊον τον τροχοειδή , ά- παντώμενον έϊς δύο διάφορα μέλη , εύρίσκομεν, οτι φυλάττεται μεν δ λόγος ον εχουσιν αι τρεις δέσεις προς τάς τρεις άρσεις, εξοδεύεται δε καιρός δλιγώ- τερος δια τον αυτόν * ρυθμόν εϊς το εν μέλος , καϊ περισσότερος εις το άλλο τοσούτον, ώστε το μέλος, το δποΊον περιέχει δεκάκις τον* ρυθμόν , εξοδεύει ίσον καιρόν με το μέλος , το δποΐον περιέχει τον αυτόν1 ρυθ- μόν πεντάκις. Εις τον ' ρυθμόν λοιπόν προσδιωρισ- μένοι μεν είναι οι λόγοι των άρσεων προς τάς θέ- σεις" απροσδιόριστος δε, ή Αγωγή.

5• 196. Μεταβολή λοιπόν αγωγής διαφαίνεται εϊς

γινόμενοι και γάρ μένοντος του λόγον , κα^ ον διώρισται τα γένη, τα μεγέ&η κινείται των ποδών, δια την της α- γωγής δνναμιν' και των μεγεθών μενόντιον , ανόμοιοι γί- νονται οί πόδες" και αντδ το μέγεθος πόδατε δύναται και σνζνγίαν' δηλον ο οτι και αι των διαιρέσεων και οχημά- των διααοραϊ περί μένον τι μέγεθος γίνονται, Κα&όλου ο ειπείν, η μέν ρν&μοποίία πολλάς και παντοδαπάς κινήσεις κινείται" οί δε πόδες, οίς σημαινόμενα τους ρν^μονς, ά- πλάςτε και τάς αντάς αεί. ί4ριατοξενος Βιβλ. Β, 34. β) Οντως οι ρυ&μοι των πεστέδων μεταβαίνοναιν εις σεμαΐα κατά τονς Ό&ωμανονς.

88

ολα τά χερουβικά και κοινωνικά } όσα ί'χονσι κράτη-

ϊήματα, σημειούμενη ούτω μεν χ δια τό ταχύ' είτω

ίΤί χ, δια ίο βραδύ. Λιότι τά μεν κοινωνικά καιχε- ρονβικά βάλλονται με άγωγην βραδεϊαν' τα δε κρα- τήματα , με άγωγην ταχεΐαν. Πλην αυτά αν μετα- βάλλωσιν άγωγην , φυλάττουσιν όμως απ άρχης εως τέλους ενα καϊ τον αυτόν ρυ&μόν.

§. 19 7. Ή μεταβολή της αγωγής δεν συγχωρείται παντού" αλλά εϊς μεν τά χερουβικά καϊ κοινωνικά συγχωρείται διά τά κρατήματα , ομοίως και εις τά άλλα Παπαδικά μέλη , ο'ιά εϊσι Πολυέλεοι , Πασαπνοά- ρια , Οίκοι, Μαθήματα , ΛοχαΙ } καϊ τά λοιπά. Εϊς δε τάς δοξολογίας η άγωγη συγχωρείται επί μεν τό ταχύ διά τό „αΛγιος ό Θεός καϊ τά έξης' επί δε τό βραδύ , διά τό 'Ασματικόν. Εις δε τους καλοφωνι- κούς ειρμούς συγχωρείται εϊς τοιαύτας δέσεις μελω- διών , οϊαί είσιν αϊ σημειούμεναι διά των σημείων της αγωγής.

Κ ΕΦ Α Α Α Ι Ο Ν ΙΑ'.

Περί 'Ρυθμοποΐίας. §. 198.

Ρ

* υθμοποι'ια είναι δύναμις ποιητική ρυθμών, δι- αιρείται δε η ρυθμοποιία εις τρία' Αήψιν , Χρησιν, και Μίξιν. Καϊ ληψις μεν είναι τό νά γνωρίζωμεν, όποιον ρυθμόν πρέπει νά μεταχειρισθώ μεν χρηοις δε} τό νά άποδίδωμεν τάς άρσεις πρεπόντως εϊς τάς &εσεις' καϊ μίξις , τό νά συ μπλέκω μεν τους πόδας η τους ρυθμούς προς αλλήλους. Λιότι τελεία ρυθμοποΐα

80

είναι εκείνη , ί<£ την οποίαν όλα τα ρυθμικά οχή- ματα περιέχονται.

§. 199. Αν λοιπόν χτεωρΐΐς περί γενέσεως ρυθμΰ, ΐκθες όλον τον αριθμόν των ελαχίστων χρόνων, και μερισον αυτόν εϊς ρυθμικά σχήματα" και εϊμεν εχεισιν αυτά προς άλληλα λόγον τινά , ον εχασιν οι χρόνοι των ποδών, είναι το σχήμα ερρυθμον' είδε μη , πάλιν μετασχημάτισον , £<$5 νά καταντηση είς λόγους ή διαίρεσις τέΐ αριθμεί.

§. 200. "Οτε λοιπόν ευρίσκεται δεκάς 0000000000, παρατηρείς , ότι από μεν δυάδος και οκτάδος δεν γίνεται ρυθμός , διότι ό τετραπλάσιος λόγος δεν εί- ναι ερρυθμος. Είδε μερίσεις την οκτάδα εϊς τριάδα και πεντάδα , πάλιν οντε με τούτον τον τρόπον έ- χεις ρυθμικόν λόγον. *Λν όμως μέρισες τον πέντε είς τρία και δύο, 000, 00' 000, 00, τότε 6 τρία έχει λόγον ημιόλιον έκάτερος προς έκάτερον των δι- σήμων' ώστε ό δεκάσημος διά τούτων συνίσταται.

§. 201. Πάλιν μερισον τον δεκάσημον είς εξ καϊ τέσσαρα 000000,0000, καϊ συνίσταται σχήμα ρυθ- μικόν εξ εξασήμου και τετρασήμου , έχον λόγον η- μιόλιον. *Ας μερισ&Τ] τέλος πάντων ό δεκάσημος εϊς δύο πεντασήμους 00000, οοοοο• και εϊμεν δύνανται να είναι απλοί και οι δύο, εχουσι τον ϊσον λόγον είδε μη , μερισον αυτούς ώς συνθέτες εϊς τρίσημον και δίσημον , καθώς προελαλη&η.

§. 202. Ούτως η μεν Αήψις εγνώρισεν εϊς ημάς ρυθμικά σχηματατρία' 000,00 , 000,00* 00000^00000° 000000, ΟΟΟΟ' η δε Χρήσις αποδώσει τάς άρσεις πρέ- πουσας είς τάς &έσεις' διότι δεν συνίσταται πους εκ μόνων δέσεων. Λοιπόν τ« μίν πρώτα ρυθμικΜ σχη ματος , εάν ποίησης τά μίν τρία σημεία της πρώτης πεν- τάδος δύο θέσεις μακράν και βραχέιαν , τά δε δύθί μίαν μακράν άρσιν , η πρώτη πεντάς δίδει Παίωνα

1 *

90

διάγνιον οοΐ ■ ομοίως και ή δευτέρα πεντάς τούτον τ£ σχήματος. ^Ά<ρα. ολόκληρος 6 δεκάσημος δίδει δύο

Παίωνας διαγυίους 001 , 001 " διότι διηρέ&η κατά λόγον ήμιόλιον , τον οποίον έχει το Παιωνικόν γένος. §. 203. Εις δε το δεύτερον ρυ&μικόν Οχημα , όπερ οννίοταται από εξάδα %αϊ τετράδα, καϊ σώζει λόγον ήμιόλιον, 000000 , 0000 , εάν ποίησες τρεΤς μεν δέσεις μακράς, δύο δε άρσεις ομοίως μακράς,

γεννάται ό επιβατός Παίων ο 1 ΰ 0 1 .

§. 204. ΕΙς δε το τρίτον ρυ&μικόν σχήμα, όπερ συνίσταται από πεντάδα καϊ πεντάδα, και σώζει λό- γον Ισότιμος, 00000 , 00000, αν ποίησες τά μη- πέντε σημεία πέντε δέσεις βραχείας , τά δε λοιπά πέντε σημεία πέντε άρσεις βραχείας, γεννάται πενταπλδςΠρο- κελενσματικός. 3Επειδή όμως ούτος ό πους δεν είναι εν χρήσει , άνάλυσον την πεντάδα εις τριάδα καϊ δυάδα , 000,00* καϊ από μεν την τριάδα παράγεις Τροχαΐ- ον οι, από δε την δυάδα , Προκελευσματικόν οι. Ό - μοίως είναι δυνατόν νά παραχ&η καϊ από την άλ- λην πεντάδα, Ίαμβος και Προκελευσματικός ιό, οι.

§. 205. Γ// ()« Μίξις εύρονσα πόδας έτοιμους , συμ- πλέκει αυτούς, και κατασκευάζει ρυ&μόν όλόκληρον. Οίον, όταν μεν συμπλέξη Παίωνα με Παίωνα, κα- τασκευάζει δεκάσ?ιμον ρν&μδν τον 001001 ' όταν δΐ συμπλέξη Παίωνα με Προκελευσματικόν καϊ μι

βον , κατασκευάζει δεκάσημον ρνΟμόν τον ΟΟΙΟίίΟ. §. 206. Πάλιν όταν συμπλέξη Σπονδεϊον με Προ- κελευσματικόν , παράγει τον 0101 _, όςτις ονομάζε- ται Ιωνικός από μείζονος" όταν δε συμπλέξη μεενα

Ίαμβον τρείς Τροχαίους, παράγει τον 10010 1 0 1.

91

§. 207. Ή Μίξις συμπλέκει όχι μόνον πόδας μι πόδας 3 άλλα και ρυθμούς με πόδας, καϊ ρυθμούς με ρυθμούς , δια να κατάρτιση εν σώμα ρυθμού. Λιό- τι δ μεν Προβοδιακός εκ τριών , συνεπλάκη από πό- δα μεν Προκελευσματικόν ,άπό ρυθμόν δε Βακχεΐον ,

011001 ' δ δε έξης Προβοδιακός 10010101 , ουνεπλά- κη από ρυθμόν Βακχεΐον , καϊ από ρυθμόν 'Ιωνικόν τον από μείζονος.

Τόσα λοιπόν και περί ρυθμών άναφέρομεν , τα οποία εξετέθησαν κατά την γνώμην Αριστείδου τον Κουϊντυλιανδ.

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΕ'.

Περί Χειρονομίας. §. 208.

Χ

-ειρονομία είναι κατά τους Εκκλησιαστικούς μχ- σικούς κίνησις της χειρός, άφορώσα είςίδεασμόντής μελωδίας, καϊ εϊς καταμέτρησιν τβ χρόνου, δ οποί- ος εξοδενεται είς αυτήν κατά τους κανόνας της ρυθ- μικής. Α ιό καϊ λεγονσι' " Χειρονομία εστί νόμος πα- „ ραδεδομένος τών αγίων πατέρων. 'Ηνίκα γαρ ή ,, φωνή εκ του ψάλτου εξέρχεται , παραυτίκα και την ,, χειρονομίαν άπάρχεται ,ϊνα εκ της χειρονομίας επι- ,,δεί'ξη τό μέλος το άρχο μ ενόν. Γ12ς γάρ βοηθώ χρω ,, μένος δ ψάλτης , γνωριζούση τον εκάστου λόγον , ,, άρμοζόντως μελωδεΐ καϊ ουκ άδιαφόρως ,, . \

§. 209. 77 Χειρονομία ήτον αναγκαία, λέγουσιν , εϊς τον ψάλτην , διότι δΐ αυτής εδύνατο νά διακρί- νη τάς συνθέσεις τών χαρακτήρων της ποσότητος , και ποιότητος, δΐ ών έγράφετο πάσα μελωδία' και όποιος

!)2

Ιγίνωύζζ καλώς την χειρονομίας, έψαλλε μετά αρμονίας, και ρυ&μοϋ , καϊ τάξεως. Εις ημάς όμως κατά το πα- ρόν δεν χρησιμεύει εις άλλο, παρά εϊς το νά μά&ω μεν την ετνμολογίαν τινών χαρακτήρων , οϊ τίνες ϊ- λαβον την όνομασίαν άπό της χειρονομίας.

§. 21ο. Το μεν "Ισον ώνομάσ&η ούτω , διότι κρα- τεί την φωνήν άλίγυατον. ΛΕχειρονομεΤτο 3ε διά τριών δακτύλων εϊς τόπον της αγίας Τριάδος 3 ως τυπου- ται δ Σταυρός.

% 211. Το δε ^Ολίγον ώνομάσθη ούτω, διότι δϊ αντοϋ άναβαίνομεν κατ ολίγον , ηγονν με οΊάστημα τόνου ενός, εν φ διά μεν τ& Κεντήματος άναβαί- νομεν νπερβατώς δύο τόνονς' διά δε της 'Υψηλης , τεσσάρας. Συγκρίνεται δε το * Ολίγον με το Κι, . ; μα καϊ με την 'Υψηλήν , επειδή οι πρώτοι εύρεται τών χαρακτήρων αύτκς μόνους τους τρεις χαρακτή- ρας μετεχειρίσ&ησαν διά την άνάβασιν. Έχειρονο- μεϊτο δε το 3Ολίγον εϊς τύπον της αγίας χειρός του Κυρίου, είπόντος' "Βάλλετε εις τά δεξιά μέρη του ,, πλοίου το δίκτνον , καϊ εύρήσετε ,, .

§. 212. 7/ #« Πεταστή έλαβε -την όνομασίαν από της χειρονομίας" διότι όταν εχειρονομεϊτο , ήχεϊρώς πτερόν άνίετο καϊ επετατο. ^Εχειρονομεϊτο δε μετά τών πέντε δάκτυλων ά&ροισμενων , και εδείκνυε την χείρα ως πετώσαν , εις τύπον της χειρός του Κυρία, εϊπόντος είς τον Παράλυτον' ί0Αρον τον κράββατόν ,, σου , καϊ περιπατεί ,, .

§. 213. Το Κέντημα ετυμολογείται άπό της χει- ρονομίας" διότι δ χειρονομών το Κέντημα, εσχημά- τιζε τον δάκτυλον τον λιχανόν , ώσει κεντώντα. Την αυτήν δε χειρονομίαν είχον καϊ τά δύο Κεντήματα/ έχει ρονομον νιο δε είς τύπον της ι)εότ ηιος, καϊ άν- χίρωπότητος.

§. 214. 7/ μεν Ύψηλί) ούτως ώνομάσ&η , διότι

93

«(?«£ άλλος χαρακτήρ νψοϊ τοσούτον τήν φωνήν. Ή δε χαμηλή, διότι ουδείς άλλος χαρακτήρ καταβιβά- ζει τοαοϋτον την φωνήν. Ίο δε κάτω κείμενον λέ- γεται Χαμηλόν. Λεν εχειρονομβντο δε αύται , κα&ώς και το Κέντημα μοναχόν , επειδή τ εο ο αρ ες χαρακτή- ρες , το Κέντημα, ή *Υψηλή , το Έλαφρόν , και ή Χα- μηλή , έλέγοντο πνεύματα και συνεχειρονομπντο με τα σώματα, τα οποία ήσαν όλοι οι λοιποί χαρακτή- ρες , πλην της 'Υπορροής , ήτις ούτε σώμα ελέγετο , ο ντε πνεύμα.

§. 21-5. Ή μεν απόστροφος ώνομάσ&η ούτω, διό- τι αποστρέφει τήν φωνήν από τ# οξέως επί το βα- ρύ , και αντίκειται τω 'Ολίγω. Το δε Έλαφρόν ώ- νομάσ&η ούτω, διότι κατ εβί βάζε δύο φ&όγγους με ελαφρότητα , και όχι κα&ώς κατέβαινον δια δύο α- ποστρόφων. Ή δε 'Υπορροτ) έλαβε ταύτην τήν όνο- μασίαν , διότι ρέει, λέγονσι , δΐ αυτήν ή φωνή δια τον λάρνγγος , κα&ώς το ύδωρ εν ταΐς μικραϊς πέτραις.

§. 216. ΛΑπό τήν ϊμφασιν φαίνεται, οτι ή χειρο- νομία είχε γένος ρυ&μού δακτυλικών και επράττετο κατά τον διπλούν προκελευσματικόν πόδα' η κατά το μέτρον 4 , όπερ πληρούται με δύο δέσεις και με δύο άρσεις ( §. 164. ). Λιότι ολα τά παλαιά μέλη ,ατινα εμελίζοντο , εν ω ύπήρχεν εις πράξιν ή χειρονομία , με τδτο το μέτρον μετρούμενα , ευρίσκονται, οτι φν- λάττασιν έμφασιν ( §. 170.) (α).

α) Ή χειρονομία ηρ'ξατο νά ενεργηται εις την εκκλησίαν ευ&υς μαζη με τήν *χρηαιν της μελωδίας" προηχ&η δε εις τον υ- ψιστον της βα&μόν επϊ Θεοφίλου αυτοκράτορος, κατά το 83ο Ι'τ0ς από θεογονίας" επειόί] εκαλλιεργεΐτο και υπό Βα- σιλέων" και ενοστιμευετο να χειρονομϊ] ούτος ο αυτοκρά- τωρ και εν φαιδραΐς πανηγύρεσι. Μετά δε τήν πτώοιν της ' Ρωμαϊκής Βασιλείας παρηκμαζε μεν κατ ολίγον η χει- ρονομία, εσωζετο δε μέχρι του αχν έτους" διότι κατ* αυτόν τον καιρόν Ίάκωβόςτις τουπίκλην Βάρβαρος Ικ των Ένε-

94

ΒΙΒΛΙΟΥ ΤΡΙΤΟΥ

ΚΕΦΑΑΑΙΟΝ Α'.

Περί τών κατά Μονσικην Γενών.. §. 217.

* ενός εϊς την μβΰιχην είναι ποια ΰιαίρεσις τετρα- χυρδου. Γένη δε της μβσικης είναι τρίά' Λιατονικον, Χρωματικόν , και Έναρμόνιον. Και διατονικυν γένος καΟ? ημάς είναι εκείνο (α) , το οποίον γεμίζει το Λ ι α-

τών, ηρώτησε τον Ιχ Κρήτης πρωτοψάλτην Λημήτριον Ταμίαν , δια ποίαν αϊτίαν σννει&ίζονσιν εν τι] ανατολική εκκλησία να χειρονομωσι , κα) να ψάλλωσι το τερερε; όί- διοκί ()ί την πιο) τοίτου ιαιόκοισιν ο φιλόσοφος Γεράσι- μος και Βλάχος και Κοης, παρακληίϊπς υπό του είρημί- του ζίημητρίου Ταμία. Εις τους Ιδικούς μας όμως και- ρούς είναι διόλου άγνωστος η μεταχέίρισις της χειρονομίας. „ Και συν τγι επινεύσει και ευλογία του αγκοτι'ιτον ημών „ Πατριάρχου , άπάρχεσΟαι αυτούς (τους τεσσάρας δομε- „ στίκους της /ιεγάλης ^Εκκλησίας) την τιμίαν και ίτειίρε- „ στον αινεσιν , την Ι'ξ οικείων χειλίιον του σοφωτατον και „ 3εοπροβλητου η μ<ον Βασιλέως ΑέονΤοςε'ξνφ.αν&εΐσαν, κα} ,, άμα ττ] αυτής εκφωνήσει , κα) πολνιί/ννι ι ης χειρονυ- „ μίας κινήσει , ομοθυμαδόν απαντάς τους άνακειμίνους ,, ίιδειν κα\ συμψάλλειν'τό ρηθέν ιερόν άσμα, το εκ μελιστα- „ γιον χειλιών στάλαξαν άπασι τοις πιστοϊς νπηκοοις .,. Κωνσταντίνος ο Πορφυρογέννητος. Τομ. ζΐ . ι\ νλ. *'-'->. «) Λεγομεν καθ* ημΐίς } επιιόη το ημίτερυν ύια^ί-ρει του τών Άρχαίιον Ελλήνων, κα) του τών Έυρωπαίοιν . καίΐίος γί- νεται φανερόν άτιό τα ακόλουθα.

95

πασών σύστημα με τόνους επτά , μει^ονας μεν τρεις, ίλάσσονας δε δύο, και ελαχίστους δύο ( §. 51.).

§. 218. Τετράχορδον είναι, τάξις φθόγγων, έξης μελωδού μένων , των οποίων οι άκροι συμφωνοϋβι προς αλλήλους κατά το Λιατεσσάρων σύστημα" οίον, το ζω ν η πα βου , λέγεται Τετράχορδον , επειδή συ- γκέι ται ' από τέϋσαρας συνεχείς φ&όγγους , και συμ- φωνεί δ άκρος ζω με τον άκρον βου.

§. 219. Λιατονικόν γένος κατά το διαπασών σύ- στημα ελεγον οι αρχαίοι όπερ ώνόμαζον και Πυθα- γορικήν 3Οκτάχορδον , εχουσαν ουτω'

κε , ζω νη πα βου γα δι Κε.

Ηύρε δε αυτήν δ Πυθαγόρας δδεύβσαν άπδ τ« βα- ρέος εις το οξύ ουτω' λεΐμμα , τόνος , τόνος' ήγαν ζω νη , νη πα , πα βου' και τδτό εστί το δια τεσ- σάρων σύστημα. Και πάλιν, λεΐμμα, τόνος, τόνος' ήγουν βου γα , γα δι , δι κε' και τπτό εστίν άλλο διά τεσσάρων. Είτα προσέθηκεν εν τ ή αρχή τον Προ- σλαμβανόμενον ™, έχοντα διάστημα τόνβ.

§. 220. Τβ μεν τόνου το διάστημα έχει λόγοντόν επόγδοον , ήγουν ο ν ε/ει τα 9:8* τ« δε λείμματος τό διάστημα προς το τ« τόνου έχει λόγον , όν τα 13: 27. "Ολα δε τα διαστήματα της Πυθαγορικής οκτάχορδου, καθώς αναφέρει δ Αριστείδης , με τους έ'ξής άριθμνς εγνωρίζοντο.

9216, 8192,7776, 6912, 6144, 5832, 5184, 4608. κε , ζω , νη , πα , βου , γα , δι , Κε.

§. 221. "Οταν εδίπλασίαζον ταΰτα τά επτά δια- στήματα , παρήγον τι Αισδιαπασών σύστημα" τό δ- ποϊον διήρει δ Πυθαγόρας από τ« Προσλαμβανο- μένου εως της νήτίμ ύπερβολαίων με πέντε τετρά- χορδα. Τετράχορδον ύπατων , Τετράχορδον μέσων,

Τετράχορδον συνημμένων } Τετράχορδον διεζευγμέ- νων } καϊ Τετράχορδον ύπερβαλαίων.

Ο» (V. ©^ ©^ * ©^ ©^ £> ^ «:, ο- ©^ «:, ©- °~

ο Ίϊ ο » ~ © ο _•»©■>• © © -τ- ο ο

3 » 3 ^ » *χ ^ ^ 8 $ & •2ν^, Μ 5

,Η Η £ Η Η £ δ .2* -3 3- =2 2 ~ «^ -5^ -3

£• §°3 ?Έ ^ ^ ξ § 3* ο* V £ -» 2

» ξ § 8 Ι ! * ζ 2 ^ ? ^ «

ο Ρ, ^ δ δ Ν & «^ Ρ^ &.

Η ~ ^ ' 3 2

^ ^ ^

(ΰ 00 >4 9! Ο) » ^ **■ ** Φ». Οί 5Α> Οϊ ^ |ο ιο

ίο ^ «^ <£> -* αο •"»■ σ> ^ ο αο 4^ ο <ο ιλ μ

**■<£> ^ί **>$*. Μ <» Ο ^< Ο 00 ίΛ •*ί ηλ ς© Ο

σ> ιο σ> ν> ^ ιο •**■ <*> *^ σ> <*> σ> ^ σ> ιο 4*

<* δ -3 Ρ ο Ρ * £^3 8 •=* Ρ ο 55 ? <* ,^_ „,, ,<? . ^ "° ζι_^— _-^^_-

Τιτράχορ. Τίτράχορδ* Τετράχ. Τίτράχ.δΊίζίν. Τίτράχορδον νπατών μέσων σννημίν. νπερβολαίων.

§. 222. Το μεν Τετράχορδον νπατών περιέχει τάς χορδάς, ζω νη πα βου' το δέ Τετράχορδον μέσων περιέχει τάς χορδάς , βου γα δι Κε' το δε Τετράχορ- δον συνημμένων περιέχει τάς χορδάς , Κε ζω 9 ζω νη, η ζω ρ ζω νη πα' το δε Τετράχορδον διεζευγμέΐ'ων πε- ριέχει τάς χορδάς , ζωνηπα βα' και το Τετράχορδον νπερβολαΐον περιέχει τάς χορδάς, ββ γα δικέ.

%. 223. Συναφή μεν ονομάζεται , όταν ευρίσκηται τόνος κοινός εν μέσω δυο τετραχόρδων , έξης μελφ~ ό'ουμένων' οίον , ζω νη πα ββ , ββ γα δι κε. "Οΰεν καϊ

91

ϋννημμένον Τετράχορδον. /ίιάζευξις δε λέγεται, όταν ΐύρίσκηται τόνος ανά μέσον δυο τετραχόρδων , έξης μελωδού μενων' οίον, κε? ζω νη πα, βον γα δι κε' όθεν και διεζευγμένον Τετράχορδον.

§. 2 2 4. Ό Προσλαμβανόμενος δεν συντελεί εΐ ς το να σχηματίση το τετράχορδον των βαρύτερων χορ- δών" καϊ δεν προσελήφθη κατ άλλον τρόπον , είμη δια να τελειοποίηση την βαρυτέραν Όγδόην , καϊ να προξενήσει ^ τνν Μέσην να εύρίσκηται εν τω μέσω τβ Λισδιαπασών συστήματος, ήτοι του πεντεκαιδε- καχόρδου (α).

§. 22 5. Ή δέ ημέτερα κλίμαξ τ« Λιατονικπ γένκς πα βου γα δι, κε ζω νη Πα , σύγκειται κατά διάζευξιν από δύο τετράχορδα όμοια: ■η δε όμοιότης αυτών γίνεται από τά αναλόγως ϊσα διαστήματα τών εν αυτοίς τόνων, ζ/ιότι τά εξ ανά μέρος τών δύο τετραχόρδων διαστήματα , ανά δύο μεν εξεταζόμενα , ευρίσκονται ϊσα' οίον , το μεν πα βου είναι ϊσον τω κε ζω' το δε βϋ γα , ϊσον τω ζω νη' το δε γα δι, ϊσον τω νη ΙΤα' άλλεως δε θεω- ρούμενα, ευρίσκονται άνισα.

§. 226. *Αν θέλγι τις να γνωρίσΐ] δι αριθμών τά διαστήματα της κλίμακος τδ καθ* ημάς Λιατονικοϋ γένους εν τω Λιαπασών συστήματι , λέγομεν , οτι ούτως ηνραμεν αυτά εγγύτερον της αληθείας ζβ)>

α) ^Ωνομάσ&η , λίγη ο Αριστείδης, ο μεν Προσλαμβανόμενος ούτως, οτι τών ονομαζόμενων τετραχόρδων ονδενϊ κοινωνεί" αλλ1 ϊξω&εν προσλαμβάνεται δια την επϊ ΤΜεσην σνμφω- νίαν , τονικον επέχων λόγον προς την Υπάτην νπατών, ον έχει Μίση προς παράμεσον. Υπατη δε νπατών ώνομάσθη η μετά τον Προσλαμβανόμενον χορδή, οτι του πρώτα Τε- τράχορδον πρώτη τί&εται' το γαρ πρώτον "Υπατον Ι.:άλ'βι> οι παλαιοί. Παριπάτη δε, η παρ αντην κείμενη.

β) Το διάστημα δι κε είναι μείζον τδ κε ζω' καϊ το κε ζω εί- ναι μείζον τη ζω νη. °Οταν νποτεθϊ] το δι κε ϊσον *3 • ίΐ>-

'8

08

ίΤί *£ ζω ν η πα βου γα Λ ι.

"Οθεν ενρίΰϋομεν την οχεοεν δύο τόνων , θεωρούν- τες την οχεαιν των κλασμάτων αυτών, και πολλα- πλασιάζοντες τον άρι&μητην τΓι πρώτον επι τον πα- ρονομαατην τ# δεύτερον, και πάλιν ιόν αρί&μητήν τ« δευτέρου επί τον παρονομαΰτην τκ πρώτβ' οίον, ο πα : βον ί : 4- : -ί ^ = 3 6:33 :^ 12:11. Πάλιν δ κε : ζω: :-«- :-§ \ = 216: 198 = 108 : 99 = 12 : 11.

§. 2 27. 01 δε Ευρωπαίοι μβοικοι κατανοι \ύαντες, οτι οι παλμοί των χορδών γίνονται διάφοροι άπυ τα διάφορα μήκη, έκριναν "ενλογον να δ 'ίορίσωσι τι)ν

ρίσκεται τό μεν κε ζο> Ισον $, το δε ζω νη Ισον ?. Τότε και επι της χορδής ευρίσκεται το δι κ( να εχτ] λόγον προ; μεν τον κε ζω, ον -ί- ; τν προς δε το ζω νη, ον ^-\ τ-£τ.

/Ι ε Γ $ ι ς. ιΩς 12 : 9 : : + •* /.• '^ρα 12/ = 9.^ = 1. ώςεχ=*Ύ\ . Πάλιν ώς 12:7::^:/• νΛρα 12 χ 7 . ± = -^ . ώστε χ

■ Τ Γ.ΤΤ

Λνναται δε να εϋρ]] τινάς ταντην την άλη&ειαν δια. πεί- ρας τβτον τον τρόπον. Λαμβάνει όνο τιανόονρίόας , από τάς οποίας η μία δεν έχει δεδεμενονς τονς τόνους, κα\ ν άλλη τους έχει δεδεμενονς κατά την ημετε'ραν μονσικην άσφαλε- στατα το κατά δνναμιν' είτα με τον νη ταύτης ποιεΐ σίμ- φωνον τον βόμβον Ικείνης, και τον νποΟετει όι' και επι της πρώτης ηχεί τον πα, και επί της άλλης της άδετου ζητεί τό σνμσιονον, κα) , οπον τό ενροι , γράφει τόν κε. Τοντο τό Ρεωστϊ ειρεΟεν διάστημα δι κε διαιρεί εις 12 τμήματα. νΕπειτα με τόν πα ποιεί σΰμψωνον τόν αυτόν βόμβον , και ηχεί τόν βου , κα) ζητεΐ ίο σνμη ωνον , και, οποί τό ενροι, γράψει τόν ζω. Μετέπειτα με τόν βον ποιεί σνμα ιονον πά- λιν ιόν αντόν βο ι βον, :-.α) ηχεί τον γα, και ζητεΐ παρο- μοίΐιΐς τό σΰμψωνον, και , ό/ιον τό ενρη, γράψει τόν νη. "Υστερον θεωρεί τονς νεωστϊ γραφέντας φθνγγονς , και είι- ρίσκει γιγραμμίνον εις μεν τα 12, ιόν κε' εις δε τά 9, τόν βου' κα) εις τά ", ιόν γα.

99

άναλογίαν τών διαστημάτων των τόνων από τους παλμούς. "Ο&εν λεγβαιν , οτί οί άριΰμοί των παλ- μών, οϊπερ είκονίζουσι τά διαστήματα των κατ αυ- τούς τόνων, είναι εν λόγω αντιστραφώ των μηκών. Εχουσι δε οϋτως'

Λ -2- ■ -* -ϊ- -2 -3 β _ϊ- '

1 > 9 3 * 5 > 4 ) 3 ) 5 3 ΤΤ> 2

ουτ , ρε, μι, φα, σολ, λα., σι, Οντ. §. 2 2 8. "Οταν μεν χτελωμεν να ευρωμεν την σχέ- αιν δύο τόνων κατ αύτβς, πράττομεν οαα ελαλή&η- σαν ανωτέρω. €Όταν δε χτελωμεν να ευρωμεν την αχεσιν δύο τόνων ενός μεν κατ αυτούς, του δε λοι- πού κα&* ημάς , τότε παραστήνομεν κάΰε τόνον με δύο φ&όγγους , και με δύο κλάσματα" και ενρίσκο- μεν κατά τα ανωτέρω την αχεσιν τ« ενός τόνπ χω- ριάτη, καϊ τβ άλλου χωριστά. Οίον, όταν χτελωμεν να γνωρίσωμεν , ποίαν αχεσιν έχει, 6 δι προς τον ρε, ποιείμεν ούτως' ως γα :δι: : Ύ\ : 5 = 18:16 = 9 : 8. ΙΤάλιν' ως ουτ : ρε : : 1 : -ι- = 9 : 6. ~"Λρα 6 δι έχει την αυτήν αχεσιν με τον ρε,

Ιδού σοι καϊ πίνα'ξ, οπού αημειόνονται τινά διαστήματατά αναγκαιό- τερα προς γνώρισιν.

δι : κε	9 : 8	ρε : μι	ίο: 9
νη : πα	9: 8	σολιλα	ίο: 9
γα : δι	9: 8	ουτ: ρε	9: 8
πα :/?«	12: 41	λα : οι	9: 8
κε : ζω βα: γα	12:11 8 8: 81	μι : φα σι :ουτ	16:15 Ϊ6Μ5
ζω:νη	88: 81	φα'.σολ	9; 8
πα : δι	4: 3	λα : ρε	27: 20
κε : πα	4: 3	μι : λα	4: 3
δι : Λ ι πα: Πα	1: ±\ρε : Ρε 1: -±\λα:Λα	12 -Ι ι: \

ίου

Λ ΕΦΛΛΛΙΟλ' Β'.

Περί Ημίτονων.

§. 2 2 9.

Τ

όνοι ώνομάσ&ησαν τά επτά διαστήματα της δια- τονικής κλίμακος πα βκ γα δ ι κε ζω νη Πα. "Οταν δε χωρισ&ΐ] εν από αυτά δίχα μεν , όχι όμως καν κατά μέσον ακριβώς, και ληφ&η το εν από τα δύο διαστήματα , το τοιούτον διάστημα ονομάζεται ΐΗ- μίτονον (α).

§. 23 0. Γ'Οταν είς το διάστημα τ« τόνου , &εωρβ- μενου επί το οξύ, προστε&η το διάστημα τδ ημίτο- νου, καϊ γέν}{ εν διάστημα από τά δύο, το τοιδτον λέγεται Λίεσις' ηγ&ν ή πλεονεξία τκ τόνου , δηλαδή όταν σιωπάται μεν δ τόνος, φ&έγγηται δε το ύπερ αυτόν ημίτονον. Σημαίνεται δε ή δίεσις τωδε τω σημείω £ ' Ή δε μειονεξία τ&τόνη , ήγουν όταν σιω- παται μεν δ τόνος, φ&εγγηται δε το νιί αυτόν ή- μίτονον, το τοιδτον λέγεται 'Ύφεσις , και σημαίνεται τωδε τώ σημείω γ . άφορώσι δε και ή /ίιεσις και η "ϊφεσις επί το όξύ' είδε άφορώσιν επί το βαρύ , γι-

α) Το Ημίτονυν δεν εννοεί τον τόνον δι^ρημενον ακριβώς εις ()γο, ως τά δώδεκα εις εξ και εξ, άλλ' αορίστως" ήγουν τά δώδεκα εϊς οκτώ και τέσσαρα, η εϊς εννέα κα) τρία, κΐιί τά λοιπά. Ζίιότι ο γα όι τόνος διαιρείται ιΐς δύο διαστή- ματα, απο τά οποία τό μεν ά:ιό τον οξέος ίπι το βαρν ίίναι τριτημόριον' το δε απο τον βαρίος επί ίο ό'ϊν , εί- πα δύο τριτημόρια, και τά λοιπά, Είναι ε'τι δυνατόν να διαιρεί)); και άλλίως' το ημίτονοι• α/,ιως τον βον γα τοιη και του ζω νη} ϊίιαι το μικρότατοι• , και δεν δέχεται ι)ια<ρορετικην διαίρεσιν' διότι λογίζεται ως τεταρτημόριο* \ρΰ μείζονος τόνου' ήγουν ώξ 3:12.

ΙΟΙ

νεται το εναντίον δηλαδή ή μεν πλεονεξία τ# τόνα δίδει ύφεσιν' ή δε μειονεξία τβ τόνου δίδει δίεοιν.

§. Λίεσιν λοιπόν ποιώ, εάν φέρ3 ειπείν καταβαί- νουν από τ« κε , αφήσω το τονιαΐον διάστημα τβ δι, και λάβω ή εν τριτημόριον , ή δύο τριτημόρια αύ- τη τη τόνου' ή εν τεταρτημόριον , ή δυο, ή τρία" ούτω ποιώ διέσεις κοι όλα τα άλλα διαστήματα της διατονικής κλίμακας. Λυνάμε&α δε χτεωρεΐν αυτά μόνον επί χορδής («).

§. 2 3 2. "Υφεσιν δε ποιώ, εάν καταβαίνων άπο Τ3 κε αφήσω το τονιαίον διάστημα του δι , και αφ ου προσ&έσω εις αυτό εν τριτημόριον , ή δύο τρι- τημόρια , ή εν τεταρτημόριον , ή δύο , ή τρία , λά- βω το &τω σύν&ετον διάστημα , και προφέρω εκεί τον δι' βτω ποιώ υφέσεις και ολα τα άλλα διαστή- ματα της διατονικής κλίμακος.

§. 23 3. Λίεσις μεν άρα εστί φ&όγγος τόνου της κλίμακος, όξυν&έντος ήμιτόνω' οίον, εν τη πα β ου £ δι , κε ζω £ Πα κλίμακι , αϊ δύο διέσεις δεικνύ- ουσιν , ότι οι φ&όγγοι γα και νη προφέρονται ήμι- τόνω οξύτεροι τών φυσικών. "Υφεσις δε, φ&όγγος τόνου της κλίμακος, βαρυν&έντος ήμιτόνω' οίον εν τη πα βου ? δι , κε ζω? Πα κλίμακι , αϊ δύο υφέσεις

α) Τα σημεία <ζ ? λαμβάνονται αορίστως εις τα διαστήματα ατινα είναι μεγαλητερα ν μικρότερα άπο τον τόνον' Όταν Όμως ζητηται ακριβής έρευνα είς αυτά, ούτω σημαίνονσιν εν άναβάσει.

Πλεονεξία μεν Μειονεξία όε

τ6 μεν 6 ενός τεταρτημόρια ^Ιτό μεν $ ενός τεταρτημορίου Ί'Γ το όε ώ ύνο τεταρτημορίων -%-ητο όέ Ρ όνο τεταρτημορίων £ το Οέ ο τριών τεταρτημορ. -§Υτό Οε 9 τριών τεταρτημορ. % το όε £ ενός τριτημόριον ^ϋτό όε & ενός τριτημόριον -\ το όε $ όνο τριτημορίων ^1 το όε Ρ όνο ιτημορίων -|

102

μηνύουσιν , ότι οι φθόγγοι γα και νη απαγγέλλον- ται ήμιτόνω βαθύτεροι των φυσικών.

§. 23 4. "Οταν απαγγέλλεται ή δίεσις ή ή ύφεσις τ« τόνου , σιωπαται διόλου δ φθόγγος τδ τόνα, τδ όποιου την δίεσιν η την ύφεσιν φθεγγυμεθα. Επει- δή ή μουσική ημών και των Όθωμανών θέλει να γεμίζει την κλίμακα με διαστήματα επτά. 'Επειδή δε εις Εύρωπαϊκάς μελωδίας ευρίσκεται απαγγελλόμενος καιδτόνοςκαιήδίεσιςκαίή υφεσις 3 όταν ΰέλωμεν να, γράψωμεν τοιαύτας μελωδίας , μεταχειριζόμεθα Ίσα, και επ αυτών τίθεται ή ϋφεσις και ή δίεσις' οίον την μεν διδι γαγα βουβού πα μελωδίαν οϋτω γράφομεν π β ρ Ϋ 9 η

<\ ,— ' *- ~^£ ">* ~~» Η'τήν δε παπα βα βα

Γ, * έ 6 6 Δ

γαγα δι, ούτω ψ*•**** ' «— ■ ' Α

Κ ΕΦ Α Α Α Ι Ο Ν Γ'.

Περί της εν φθόγγοις διαφοράς. 8- 235.

Έ,

•κ των ειρημενων γίνεται φανερον , οτι μόνον οι τρεις μείζονες τόνοι της ημετέρας διατονικής κλίμα- κος είναι ϊσοι με τους τόνους τών αρχαίων ελλήνων οι δε άλλοι άνισοι. Και το λεϊμμα εκείνων , ή το ήμίτονον τών Ευρωπαίων σι ουτ , είναι μικρότερο ν από τον ήμετερον ελάχιστον τόνον βου γα. Αια τη- το και οί φθόγγοι της ημετέρας διατονικής κλίμακος εχουσιν άπαγγελίαν διάφρρον , τίνες μεν ταντιζόμε- νοι 3 τίνες δε όξυνόμενοι , και τίνες βαρυνόμενοι. Ό μεν γα καϊ δι απαγγέλλονται ε\ς το αυτό διάστημα

103

με τον όντ καϊ ρε των Ευρωπαίων , μηδόλως δια- φέροντες αυτών μήτε τη όξύτιμι μίμε ττ\ βαρυτητι' δ δε κε είναι ανεπαισθήτως οξύτερος τδ μι' δ δε ζω είναι ημιτόνω οξύτερος του φα" δ δε νη είναι ανε- παισθήτως τκ σολ' δμοίως καϊ δ πα, ανεπαισθήτως βαρύτερος τβ λα" και δ βου είναι ολίγψ βαρύτερος του σι.

§. 23 6. Λι υφέσεις των Ευρωπαίοι όλαι σχεδόν είναι όλίγω βαρύτεραι από τάς ημετέρας υφέσεις" και όλοι μεν οι ημέτεροι τόνοι γίνονται και υφέσεις και διέσεις" των δε Ευρωπαίων οι φα , ουτ , δεν γίνονται υφέσεις" ούτε οι σι , μι , γίνονται διέσεις.

§. 23 7. "Ολοι οι φθόγγοι τριχώς διακρίνονται" οίον, πα φυσικός, πα δίεσις , και πα ϋφεσις. Ό δε ζω διακρίνεται τετραχώς" οίον , ζω φυσικός , ον δίδωσι το διαπασών σύστημα > καϊ ος συνιστά το ζω κε διά- στημα τόνον ελάσσονα" ζω βαρύς ον δίδωσι ν δ Τρο- χός, καϊ ος προφέρεται μεν αα^ες , ποιεί δε το ζω νη διάστημα τόνον μείζονα" ζω νφεσις' και ζω δίεσις.

§. 2 3 8. 01 αύτοι φθόγγοι εν μεν άναβάσει ποι- κσιν εις την άκοην άλλην έντύπωσιν , εν δε κατσ.~ βάσει άλλην. "Οθεν οι 3Εκκλησι αστικοί μουσικοί εις τον αυτόν τόνον εν μεν άναβάσει εδιδον άλλον φθο- γγον' εν δε καταβάσει , άλλον. Οίον > τον πα εϊμεν έθεώρουν από του νη , εφθέγγοντο αυτόν α??α\,ες' είδε τον έθεώρουν από τ« βου , εφθέγγοντο αυτόν α\εα^ες" και τοΰτο είναι όπερ ονομάζεται ποιότης των φθόγγων ( §. 7 3. ).

§. 23 9. Ή δίεσις και ή ϋφεσις εως ου δεν άπα- γγελθώσι , δεν άλλάζουσι την ποιότητα των φθόγ- γων. Οίον , εν τοις πα βου γα δι Ρ ζω διασιημα- σιν , εϊμεν στρέφομαι εϊς τους φθόγγους πα ββ γα δι, καϊ ποιήσω την κατάληξιν εϊς τον δι , δ φθό- γγος δι δείχνει ποιότητα τ β άγια ( §. 73.)* ειδέ ί~

104

γγίαω και ολίγον τήν ϋφεσιν του κε , 6 δι δείχνιί ποιότητα τδ [^εχεα^ες. Εις δε την ποιότητα των φθό- γγων συντελεί και ή προφορά" διότι, ποιότης τπ μεν α??α^ες είναι , το να. άκούηται ή προφορά του τερ- πνή καί λεία" αυτή μεταδίδοται και είς τους φθό- γγους πα , κε. Τη δε ^εα^ες , το να άκούηται η προ- φορά του ηδεία καϊ κεντητική" αυτή μεταδίδοται και είς τους βου , ζω. Του δε ?α?α , βομβώδης και ο- γκώδης, και μεταδίδοται και εϊς τον γα. Τη δε ά- για , ανδρική και τραχεία" μεταδίδοται δε και εΙς τον δι.

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α. Περί Χρωματικού Γένους.

240,

Χ

ρωματικόν δε γένος είναι εκείνο, τπ οποίου ει$ την κλίμακα ευρίσκονται ημίτονα η εν ύφέσει , ή Ιν διέσει , η εν διέοει κοα ύφέοει. 3Εν μεν ύφέϋει είτω'

, νη ? βου γα, δι ? ζω Νη' εν δε διέοει ούτω" πα βου & δι , κε ζω ^ Πα" εν δε διέοει α μα και ύφέοει , ου τω" πα £ ? δι , κε £ ? Πα. Εις ταύτην δε την κλίμακα απαντώνται δύο μεν διέ- σεις , δύο δε υφέσεις.

§. 241. Χρώμα δε λέγεται είς την Μουσικών εκεί- νο το οποίον δύναται να βάψη την γινομένην ποιό- τητα από τους φθόγγους της διατονικΐ^ς κλίμακας, και να παράξη ποιότιμα , εχονσαν ήθος διάφορον' δύνανται δε να ποιώοι τπτο αί διέσεις και αι υφέ- σεις. Και μία μόνη ύφεσις δύναται να χρωματίση την σειράν των φθόγγων του τ-ετραχόρδου , και να

το κατάστιξη νά φαίνηται πάντγι δισψοοον' πολλώ δί• μάλλον, όταν είναι, καν δύο (α).

$. 2 42. Μελ<;)δεϊται δε το χρώμα , λέγει δ Εύ~ κλεινής , έήι μεν το (3 αρύ κατά τριημιτόνιον , ημι- τόνιον , και ηιιιτόνιον' οίον, γαό βου' πανη'" διότι εδώ το μεν γα βον διάστημα είναι τριημιτόνιον (ε- πειδή δ μεν γα είναι δίεσις καϊ δ βον νφεσις. ) το δε βον πα διάστημα είναι ήμιτόνιον καϊ το πανη, ημίτονων επί δέ το οξύ, εναντίων, καίτ ημιιόνιον, ήμιτόνιον, καϊ τριημιτόνιον νηΐ πα βον? γαό .

%. 243. "Οχι κα&ώς το διατονικδν γένος εϊς μίαν μόνην κλίμακα περιορίζεται , Ιίτω καϊ το χρωματι- κών γένος μίαν μόνην δίδει κλίμακα" άλλα τοϋτο δύ- ναται νά συγκρότηση δύο μεν διόλου χρωματικάς κλίμακας" δύο δε μικτάς' άί Ιδού καϊ εκτίθενται"

νη ? βκ γα δι ? ζω Νη) ,, * ,, ,

.■ο , »' ο / ' ττ ί Λί νιολου χρωιιατικαι. πα τ } σι κε Υ 6 Πα ) Λ^ '

πα ο ί δι κε ζω νη Πα \ .< , ,*

πα βον γα όι κε γ 6 Πα 4 Λ ν '

5• 244. τΗ χρωματική κλίμα'ξ ν η 9 βον γα δι Ι

ζω Νη σχηματίζει δχι τετράχορδα , άλλα τρίχορδα

πάντη όμοια και συνημμένα τδτον τον τρόπον"

νη 9 βον, βου γα δι, δι γ ζω, ζω ν η Πα.

Αντη η κλίμαξ αρχομένη από τ« δι } εΐμέν προ-

εισιν επι το βαρύ , ΰέλει το μεν δι γα διάστημα το-

α) Το διάφορον η&οζ, το οποίον 7ΐρο'ξενεΐ εις την μελωδίαν η αλλαγή τδ γένους, είναι δυνατόν νά γνωρισίτη βτω' παΐ- 'ξαι δϊ οργάνου εν χρωματικω γένει μελωδίαν διατονικοΰ γένους, καϊ τότε καταλαμβάνεις , ότι παραλλάττεται τόπον, όσον και επι τπ προφορικού λόγου παραλλάττεται ένας ελ- ληνικός στίχος τδ Ομηρου , όταν προφίρηται από στόμα νΑραβ$ς, άγνοχντος την Ελληνική ν διάλεκτον.

β) Είναι δυνατόν νά παραχβ~ώαι καϊ άλλαι κλίμακες χριοματι- καϊ καϊ μικταϊ, περί ων ύστερον όμιλβμεν. Ανται δε πα~ ρετέ&ησαν εδώ, ως εύχρηστότεραι και συστατικαϊ ήχων.

8 *

100

νον μείζονα" το (5* γα βον τόνον ελάχισΐον' το δε βον πα , τόνον μείζονα" καϊ το πα νη , τόνον ελά- χιστον. Είδε πρόεισιν επί το οξύ, {τέλει το μεν δι κε διάστημα τόνον ελάχιστον το δε κε ζω, τόνον μείζονα" το δε ζυ) νη , τόνον ελάχιστον" καΐ το νη Πα, τόνον μείζονα. ΓΏστε ταύτης της χρωματικής κλίμακος μόνον οι βον γα δι φθόγγοι ταυτίζονται με τους βον γα δι φθόγγους της διατονικης κλίμα- κος' οι δέ λοιποί κινβνται. Αιότι το βου νη διά- στημα κατά ταύτην μεν την κλίμακα περιέχει τόνβς μείζονα καϊ ελάχιστον" κατά δε την διατονικήν κλί- μακα περιέχει τόνους ελάσσονα και μείζονα" ομοίως καϊ το δι ζω διάστημα.

§. 245. Ή χρωματική κλίμαξ , πα ? £ δι , κε 9 6 Ιϊα, σύγκειται από δύο τετράχορδα' εν εκατερω δε τετραχόρδω κείνται τά ημίτονα οϋτως , ώστε το διά- στημα πα βου είναι ϊσον με το κε ζω" το δε βου γα είναι ϊσον με το ζω νη" καϊ το γα δι είναι ϊσον με το νη Πα' καϊ όλον το πα δι τετράχορδον είναι ϊσον με το κε Πα τετράχορδον. Είναι δε το μεν πα βον διάστημα ϊσον ελαχίστω τόνω' το δε βον γα , τριη- μιτόνιον' και το γα δι, ήμιτόνιον' ήγουν ϊσον -ι3Τ.

Η:

Χ^ 3

"£& Ι» ^ -, . »

ϊί•• *<*η ^^,?Ι-λ^

*β»

107

**ιι -) 1 ο» Ι «ι Ι Κ Ι ' <« Ι μ 1 £ Ι

„νν\

-ο

ϊ

μ » ι - ι » ι γ, ι : Ι = Ι „ ι

Κ Ε Φ Α Α Α Ι Ο Ν Ε'.

Περί Φ&όγγων του Χρωματικού γένους»

§. 246.

"■*- λόγγους δια το Χρωματικον γένος παρεδωκαν εις ημάς οΐ Εκκλησιαστικοί μουσικοί τεσσάρας

Ιεχεα^ες , \*ε?α?ω , \εα^ες, Ιε?α?ο. *Απο τους δποίβς τους μεν δύο μέσους μεταχειριζό- με&α ανιόντες" τους δε δύο άκρους , κατιόντες. Οϊον3 την Α κλίμακα νη Ϋ βου γα δι & ζω Νη 3 οϋτω ψάλλομεν έμμελώς'

νη 1 Η

Νδ ε χε α Ιες *~~*1ιβ ?α ?ω $ίε α Ιες

β

-£.

,,δ ?α ?ω ^ε α \ες ^ ?α ?ω ϊ

108

(^ 9α <ο και μεταχειριζόμε&α διαστήματα τόνον ελάχιστον καϊ

τόνον μείζονα, κα&ώς διωρίσ&ησαν (§.244.).

§. 247. Την $ε Β κλίμακα πα ρ 6 δι κε 9 6 Πα, με τε)ς αύτ&ςμεν φ&όγγνς ψάλλομεν, και ή μελωδία τβ- των με τε)ς αύτε)ς χαρακτήρας γράφεται" όμως υ'ι φ&ό- γγοι ψυλάττονσι τα διαστήματα , άτινα διωαίϊί&η- σαν ($. 245.). 'Ό&εν διαφέρει το μεν ί^εχεα^ες της Α τβ ίεχεα^ες της Β, καθό εκείνο μεν άπηχεΐται με διαστήματα τόνου ελαχίστου και τόνβ μείζονος" τβ- το δε, με διαστήματα τόνβ ελαχίστβ και τριημιτονίβ. ζ//« τον αυτόν λόγον διαφέρουσι και οι \ετ^ες , [,ε^ά^ω , και {,ε?α?ο φ&όγγοι.

§. 248. *Λπό τους οκτώ φίτόγγους ταύτης τ ής χρω- ματικής Β κλίμακος οι τέσσαρες είναι Έστώτες , ή- γουν οί αυτοί με τους της διατονικής κλίμακος , μή- τε τ>/ ό'ξύτψι μήτε τη βαρύτητι διαφέροντες , οι πα, δι , κε , Πα' οί δε λοιποί τέσσαρες κινούνται εις υ- φέσεις και διέσεις. Πώς δε έκαστος μαρτυρεϊται , φαί- νεται είς την Β κλίμακα.

§. 2 49. Η μικτή κλίμαξ , έχουσα δύο τετράχορδα ανόμοια, το μεν εν χρωματικό ν , και το άλλο δια- τονικόν , ίτέλει το μεν χρωματικών να προφέρεται με τους χρωματικούς φθόγγους" το δε διατονικόν , με τους διατονικους (( λόγγους. Οίον-, οί φθόγγοι ι ή ς /' μικτής κλίμακος, πα Ϋ £ δι κε ζω 'νη Πα, ίίτω ψαλ/.ονται και γράφονται 1σ

109

■Με ε χε α [,ες ^ Ι,.ε ?α ?ω $<β α {ες *~~^

έ * %

\,,ε ?« 9ω <* α ??α Ιι*£ ^ ^ε α [ες *< ?α ?«

* :

* ίε ?« ?ο ^ Ι,ί ^ί α {ες [.ε ?α ?ο $ {€ χε α

§. 2 5 0. 7% δε ^/ μ**^ κλίμακος, πα βον γα δι3 κε ? ι Πα , το μεν πρώτον τετράχορδον λέγεται με φ&όγγχς διατονικβς' το $« δεύτερον 3 με φθόγ- γους χρωματικής" ή δε μελωδία τούτων οντω βάλ- λεται και γράφεται, η Γ~

6 Γ*

Λ ??α \χες 1 Ιε α \ες % ?α ?α ?? α γι α

Δ κ Ζ' ν' ι6

Λ, α ??« ^ α ^ί ?α ?ω $\*ε α \ες ""*

?α ?ω $\β χε α 1*ί$—» (,€?« ?ο $$ (^ χε α

κ # ~*Λ_ ~* Γ ^* β

Ιδ5^ |^ι α-β }*-.|-ήββ 1<£ ™ ^ί α{ες \

α Ιβ αΐες^

110

§. 25 1. Εξετάζοντες} τε)ς χρωματικές φ&όγγαςδιά ποιότητα , ενρίύκομεν, οτι δ μεν \,εα ες καΐ [,εχεα\ες εκπί- πτονσιν δλευ&έρως και λαμπρώς , καϊ με το να εκ- φέρηται η φωνή με λεπτότητα καν γλυκύτητα" επι- κρατεί δε αύτη η ποιότης ειςοληντήνΑ χρωματικήν κλίμακα. 'Ο δε [Κε?α?ω καϊ [Χε?α?ο προφέρονται εμ- βριΟώς και άγρίως , καϊ με το να εύγαίνη ή φωνή με δγκον , και με καποιαν γοερότητα' επικρατεί δε αύτη η ποιότης εϊς ολην την Β χρωματικήν κλίμακα (α).

§. 2 5 2. Αι μαρτνρίαι της μεν Α χρωματικής κλί- μακος γίνονται, με το να προστιίτώμεν τα σύμφω- να των συλλαβών των μονοσυλλάβων φ&όγγων εϊς ταύτα τα δύο σημεία -"*$' ούτιος δ μεν δι μαρτν- ρεΐται „^, δ δε κε μαρτνρεΐται κ) ' και τά λοιπά. Της δε Β χρωματικής κλίμακος αι μαρτνρίαι γίνον- ται , με το να προστιίτώμεν τά αυτά εϊς ταύτα τά δύο σημεία «__, Ρ ' ούτως ο μεν δι μαρτνρεΐται &$ , δ δε γα μαρτνρεΐται β^' και τά λοιπά. Των δε μικτών κλιμάκων αί μαρτνρίαι δια μεν τους χρω- ματικούς φ&όγγους γίνονται ώς λεγομεν' δια δε τε)ς διατονικές φ&όγγβς γίνονται , κα&ώς εϊπαμεν (§.101.).

ΚΕΦΑΑΑΙΟΝ ΣΤ.

Περί Παραλλαγής τΐϊ Χρωματικού γενονς, §. 253.

•**■!' είς το ίιατονικδν γένος εϊπαμεν , οτι είναι χρη- σιμώτερον να γίνηται ή παραλλαγή δια των μονο-

ί») \ία[.ίς και [ι/ίά.ίς είναι μία και η αϊτη λίξις, κα) ιξαγγί- Ιλίΐ κα) 'ϊνα κ<& τον αυτόν ηΟύγγον' διότι τον φθόγγοι ■ ον

11!

συλλάβων φθόγγων ,ύη-ϊο 7μον διά να άπαλλαχθώ- μεν από τάς πολλάς δυσκολίας , και να καταντ/ισω- μεν εϊς το εϋκολον. Εις το Χρωματικόν όμως γένος λέγομεν , οτι πρέπει να γίνηται ή παραλλαγή με τκς πολυσύλλαβες φθόγγους , εως ου να τους σννειθίσΐ] χορταστικά ή άκοή' καϊ έπειτα δυνάμεθα να μετα- χειρισθώμεν και τους μονοσυλλάβους (α).

§, 2 54. Λιά την πρσ'ξιν της παραλλαγής προ της μελωδίας βλέπομεν 3 αν είναι καϊ χρωματική , ποία μαρτυρία είναι γεγραμμένη' και εάν μεν είναι ή β&β, είναι φανερόν , οτι φθόγγος αρκτικός είναι δ δι ,ος τις και προφέρεται {,,εαί,ες' εάν δε είναι ή β_^? , είναι φα- ν ερόν , οτι φθόγγος αρκτικός είναι 6 κε } οςτις καϊ προφέρεται [εαΐ,ες' εάν δε είναι ή β_»> , είναι φανε- ρόν , οτι φθόγγος αρκτικός είναι δ νη , οςτις προ- φέρεται Ιεχεά,ες' εάν δε είναι ή ^ , είναι φανερόν, οτι φθόγγος αρκτικός είναι 6 πα , ος τις προφέρεται [εχεαίες' είδε είναι ή Ι $ 3 φθόγγος αρκτικός είναι υ γα , και προφέρεται [ε?α'^ω' ή δε ή &$ , φθόγγος αρκτικός είναι δ δι , και προφέρεται δμοίως' καϊ "έτι αν είναι ή ,,Γ^ φθόγγος αρκτικός είναι δ γα, ος τις προφέρεται ΙεαΙες.

λέγομεν Ιεα[ες εν άναβάσει, τον αυτόν λίγομίν ) εχεσ^ες εν καταβάσει' ό&εν καϊ ποιότητα μονοειδΐ- σώζουσιν. 'Ωσαύ- τως καϊΙε?α?(ο καϊ |>ί?α?ο είναι μία καϊ η αύτη λέξις , καϊ εξαγγέλλει ωσαύτως ενα καϊ τον αυτόν ψθόγγον , καϊ έχει καϊ μίαν καϊ την αυτήν ποιότητα το 'εν καϊ το άλλο. α) Πρέπει να βάλλωσιν οι διδάσκαλοι πολλην προσογην , όταν διόάσκωσι τους μα&ητάς τούτο το μελωδικώτατον γένος , εις τό να παρατηρώσι καλώς την προψοράν τούτων των μονοσυλλάβιον φθόγγων" διότι επειδή οι μαϊτηται διδαγβέν- τες το διατοπκόν γένος, εσυνει'3/σαν να τους προαέρωσι με τα. διαστήματα τούτον τδ γένους, τώρα άκούοντές τβς να προίίέροινται άλλέως εις τό χρωματικόν , ευκόλως δεν δύνανται να. τους άπαγγελλωσι κατά, τα διαστήματα του. Καϊ τούτο είναι τό μέσον, με τό οποίον οι προπάτορές μας διέσωσαν εως εις ημάς τό τοιπτον γένος της μελωδίας.

112

§. 2 5 5. *Ας γραφή και αυτή ή παραλλαγή με εκεί- νους τους Ιδίους χαρακτήρας δι ων εγράφη και ιι διατονική παραλλαγή.

Λοιπόν επειδή ευρίσκεται προ των χαρακτήρων γεγραμμένη μαρτυρία ή ^π 3 άπάγγειλον το μεν Ίσον ΙεχεαΙες δια τήν μαρτυρίαν' την δε πρώτην 3Από- οτροφον } Ιε?α?ο' και τήν δευτέραν } Ιε/εαΙες' έπειτα το μεν πρώτον 3 Ολίγον , 1ί?α?α>* το δε δεύτερον , Ιεα[ες' και το τρίτον , [ε^α^ω' και πάλιν τήν μεν πρν>- την *Λποοτροφον , \εχεαες' και τα λοιπά.

Ή κατά το συνεχές Παραλλαγή του Χρωματι- κού Γένους.

Πα νηζω νη πα βον πα νη πα ββ γα ββ πα ββ γα δι γα ββ γα δι κε δι γα ββ

γα δι κε ζω κεδιγα δι κε ζω νη

ζω κεδι κε ζω νη πα νηζω κεδι κε ζω

νη ζω κε δι γα δι κε ζω κε δι γα βου

γα δι κε δι γαββπα ββ γα δι γα ββ

—— | — | (α).

πανηπα ββ γα ββ πανί] ζω νη πα ^

«) *Λφ ου γνμναο&ώσιν οι μαθηται να -ψάλλωσι τοις πολνσν- λλάβονς φ&όγγονς τδ χοωματιχον γένους > κα&ως ιΐπαμίν ,

113

§. 2 56. Αιά δ Ι το ύπερβατδν , και ετι δια. πάσ- τας τους χαρακτήρας των φ&όγγων , και δια τάς υ- ποστάσεις, (ίσα είπα μ εν δια το διατονικόν γένος, ολα αυτά ας εννοώνται καϊ δια το χρωματικοί γένος.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ν Ζ'.

Περί τη Έναρμονίου γένους. §. 257.

Έ,

*ναρμόνιον δε γένος είναι Ικέϊνο τβ οποία εις την κλίμακα ευρίσκονται ημίτονα τουτεστι τεταρτημόρια τ η μείζονος τόνου, η εν ύφεσει , η εν διέσει, ύ) εν ύψέσει καϊ διέσει' εν μεν ύφεσει οίτω'

πα βα ρ δι κε ζω νη Πα' εν δε διεσει 3 ούτω* πα Ι γα δι κε ζω νη Πα' εν δε ύφεσει αμα και .διεσει , οίτω'

πα £ γα δι κε £ νη Πα. §. 2 5 8. Αρμονία δε λέγεται είς την μβσικην το γένος όπερ έχει εϊς την κλίμακα του διάστημα τεταρ- τημορίου τδ μείζονος τόνχ' το δε τοιβτον διάστημα λέγεται ϋφεσις η δίεσις Ιναρμόνιος' κα&ώς και δίε- σις χρωματική λέγεται το ϊ,μισυ διάστημα τκ μείζο- νος τόνου. 3Επειδη δε δ ελάχιστος τόνος, λογιζόμε- νος ϊσος 7 , διαιρβμενος εϊς 3 και 4 , δίδει τεταρτη- μόριον καϊ τριτημόριον τβ μείζονος τόνου , ημείς ό- ταν λάβωμεν εν διάστημα βπ γα,ϊσονΒ, εύρίσκο- μεν την έναρμόνιον δίεσιν' την οποίαν μεταχειριζό-

δύνανται να, γυμναα&ώσΐν εις την αντψ παραλλαγών χαΐ τοις μονοσυλλάβους , καϋώς είναι υπογεγραμμένοι. Γίνον ται όί αυτά δια γυμνααιν.

9

114

μενοι έΐς την κλίμακα , εκτελπμεν τδ εναρμόνιον γέ- νος" διότι χαρακτηρίζεται , λέγει δ Αριστείδης , το εναρμόνιον γένος εκ των τεταρτημοριαίων διέσεων του τόνου.

§. 2 5 9. Έμελωδεϊτο δε το εναρμόνιον γένος επί των χρόνων του Εύκλείδου , επι μεν τδ βαρύ κατά δίτονον > και δίεσιν, καϊ δίεσιν" ήγουν κατά δίτονον, και τεταρτημόριον > και τεταρτημόριον" επι δε τδ οξύ, Ιναντίως" κατά δίεσιν, καϊ δίεσιν , και δίτονον' ή- γουν κατά τεταρτημόριον , καϊ τεταρτημόριον , καϊ δίτονον. ΙΑλλ3 επί των ημερών μας δεν σώζονται με- λωδίαι τοικτων κλιμάκων" αλλά μία δίεσις εναρμό- νιος και μία ϋφεσις εναρμόνιος είναι δχι μέσα εις εν τετράχορδον , αλλά εις δύο.

§. 260. *Εν τη κλίμακι, πα <5 γα δι κε ρ νη Πα, ευρίσκεται τβ εναρμονίου γένους μία μεν δίεσις, μία δε υφεσις' επειδή τά διαστήματα βου γα, κε ζω, ϊγουσι μήκος δχι περισσότερον άπδ τεταρτημόριον σχεδόν του μείζονος τόνου" και η ζω ϋφεσις είναι εδώ βαρύτερα της εν τη χρωματική κλίμακι ΐϊα γ 6 δι , κε ρ 6 Πα, ύφέσεως ( §. 243.).

§. 261. 3Εν τΐ] αύτη κλίμακι, πα 6 γα δι, κε ρ νη Πα , τά δύο τετράχορδα είναι ανόμοια, κατά τά έν μέσω διαστήματα. Λιά τούτο όταν τδ μέ- λος τβ εναρμονίου γένους άρχηται άπδ τ« γα , &έ- λει νά σύμφωνη με τδν γα η ζω ύφεσις , καϊ δχι δ νη φ&όγγος. Και εκείνο όπερ εϊς την διατονικην Χαϊ χρωματικην κλίμακα εγίνετο διά'της τετραψω- νιας, εδώ γίνεται διά ζης τριφωνίας

νη πα 6 γα, γα δι κε ρ , ρ νη πα 5? . 'Ω,στε συγκροτούνται καϊ εδώ τετράχορδα συνημμένα όμοια, διότι έχουσι τά εν μέσω δια τήματαϊσα' τδ μεν νη πα ϊσον τω γα δι" τδ δε πα 6 , ϊσον τω δι χβ' τδ δε Ι γα, ϊσον τω κε $' και τά λοιπά.

115

§. 262> Μικται κλίμακες και εδώ , εκ μεν διατο- ηκον και Ιν αρμονίου είναι δύο' Λα ββ γα δι , κε ρ νη Πα, πα ρ γα δι , κε ζω νη Πα. 3Εκ δε χρωματικά και εναρμονίου , ετεραι δύο'

πα ό γα ρ κε ζω νη Πα , πα ί Ι δι κε ζω νη Πα. 34πό τάς οποίας της μεν πρώτης τα διαστήματα ε- χοναιν ουτω' το μεν πα ββ είναι μείζον τβ μείζονος τόνου' το δε ββ γα, τεταρτημόριον τβ αύτβ' το δε γα δι, ήμισυ τβ αύτοΰ' και το δι κε , τριημιτόνιον. Της δε δευτέρας , το μεν πα βου είναι μείζον τον μείζονος τόνου' το δε ββ γα, ϊσον μείζονιτόνω' το (Τβ γα δι , τεταρτημόριον τβ μείζονος τόνου.

Ι Ι ι » ι *ο ε ι η » ι ν

1 <* Ι *ο Ε 1 Ε 1 Ε 1 ο 1^1

=3

*«. &«, *»Χ

Ι| 1 ν | ι ι

110

Γ" Γ, 1 Π Ι ο, Ι,.να Γ, ! *Ζ 1 ο ι η Ι

" ■ ΜΙ III ■ II [Μ»^»^>ί^»Τΐτ»•Β1Γ1ΤΓΐ —— ■■— — ^ίΐ — ί— — Μ»Μ

8 ο; 8 ίΤ £ β , ^ ^

Ανται αϊ κλίμακες είναι είς τϊ,ν ψαλικούίαν αϊ ενχρηστότεραι ()ιά το Ιναομόνιον γένος διότι είναι χαϊ αλλαι , χα&ώς γίνεται ίηλον εχ των επόμενο»;

§. 263. α£2θτε συμποσΡ,νται πέντε κλίμακες , αϊ τί- νες πηγάζουσιν από το έναρμόνιον γένος , και ευ- ρίσκονται είςπολλην χρησιν , των οποίων έσχηματί- ααμεν και τα διαγράμματα. Φθόγγους δε καϊ πα- ραλλαγην, Ιδια του έναρμόνιον γένους, οι διδάσκα- λοι δεν μας παρέδωκαν , άλλα με τους <ρί}όγγους και με την παραλλαγην τπ διατονικεΐ γένους έφ<9έ- γγοντο και κά&ε μελωδίαν τ« εν αρμονία γένας. 'Ό- ϋεν και ήμεϊς ποιαμεν την παραλλαγην αντΗ με τε)ς μονοσυλλάβους φθόγγους, πα βα γα δι κε ζω νη Πα.

**. 2 64. \4πό τα λαλη&έντα δια τα τρία, γένη, γένεται δήλον , οτι κάβε μελωδία είναι ή Λιατονιχν 3 ή Χρω- ματική , η Έναρμόνιος , η Μικτή , ή Κοινή. Και δια- τονική μεν είναι εκείνη ή μελωδία, της οποίας η επί το οξύ και βαρύ πρόοδος γίνεται με την δια- τονικήν κλίμακα. Χρωματική δε μελωδία είναι εκεί- νη, της οποίας ή έπι το οξύ και βαρύ πρόοδος γί- νεται με την χρωματικήν κλίμακα. Έναρμόνιος δε μελωδία είναι εκείνη , της οποίας η επί το οξύ καϊ βαρύ πρόοδος γίνεται με την έναρμόνιον κλίμακα. Λίικτη δε είναι εκείνη, της οποίας η επί το οξύ και βαρύ πρόοδος γίνεται με κλίμακα, εις τηι οποίαν φαίνονται δύο η τρεις χαρακτήρες γενικό} , η δια- τονικα δηλαδή και χρωματικά , ή διατονικα και έ- ναρμονία , η χρωματικεΐ και εν αρμονία. Κοινή δε μελωδία είναι εκείνη, της οποίας η έπι το οξύ και βαρύ :ι<)όοδος γίνει αι με κλίμακα, ουγκιιμένην εκ

117

των Έστυ'των φθόγγων τίνες δε οί έστώτες φθό- γγοι , εξής λίγομεν.

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Η'.

Περί Χροών. §. 265.

Έ,

ιστώτες μεν φ&όγγοι είναι εκείνοι , των οποίων οι τόνοι, δεν μεταπίπτουσιν είς τάς διαφοράς των γενών, άλλα μένουσιν επί μιας τάσεως. Κινούμενοι δε η φερόμενοι φ&όγγοι είναι εκείνοι, των οποίων οί ιόνοι μεταβάλλονται εϊς τάς διαφοράς των γενών, καί δεν μενονσιν επί μιας τάσεως" η , ο ταύτόν ε- στίν, οί ποτέ μεν ελάσσονα , ποτέ δε μείζονα δη- λούντες τά διαστήματα , κατά τάς διαφόρους συν- δέσεις των τετραχόρδων.

§. 266. Χρόα δε είναι εϊδικη διαίρεσις τ« γένους. Παρηγον δε τάς χρόας οί αρχαίοι άπό την διάφορον διαίρεσιν των τετραχόρδων, αφήνοντες μεν Έστώ- τας φ&όγγονς τους άκρους τ« τετραχόρδου' ποιοϋν- τες δε Κινβμ&ν&ς τους εν μέσω. Είναι δε αί χρόαι αί ρηταί %αί γνώριμοι κατά τον Εύκλείδην , εξ. *Ε- ναρμονίον μεν γένους, μία' Χρωματικά δε τρεϊς' καί Λιατυνικο , δύο.

§. 267. Λοιπόν η μεν πρώτη χρόα χαρακτηρίζε- ται εκ των τεταρτημοριαίων διέσεων τδ τόνβ , και ονομάζεται Έναρμόνιος. Ταύτης δε τά διαστήματα δί' άρι&μών ούτως έξέφραζον' 6 -{- 6 -|- 48 = 60* κα- τά δίεσιν , καί δ'ιεσιν , καί δίτονον. Ή δε δευτέρα χαρακτηρίζεται μεν τριτημοριαία διέσει , ονομάζεται δ£ Μαλακόν χρώμα' ο δι άρι&μών όντως έξέφραζον'

118

8 _}_ β _}_ 44 =» 60* ^«τ« δϊεσιν , και δϊεσιν , και τριη- μιτόνων και δϊεσιν. 77 (Τέ τρίτη χαράκι ηρίζεται μεν εκ διέσεων ήμιολίων της εναρμονία διέσεως' ονομά- ζεται δε Ήμιολίου χρώματος" 9 + 9 -{- 42 = 60* κατά δϊεσιν η μ ι όλων , και δϊεσιν ημωλιον , καίτριη- μιτόνιον και δίεσιν. Ή δε τετάρτη ϊδων μεν έχει την εκ δύο ήμιτονίων άσύν&ετον σύστασιν' ονομάζεται δε Τονιαία χρώματος- 1 2 -|- 12 -4- 3 6 = 60* κα,Τ ημί- τονων , και ημίτονων, και τριημιτόνων, Ή δίπέμ- τη σύγκειται μεν εξ ήμιτονία , και τριών διέσεων, και λοιπών πέντε- ονομάζεται δε Μαλακόν διάτονον' 124^184-30=60 (α). Καϊ η έκτη έχει μεν ημίτο- νων, και τόνον , και τόνον' λέγεται δε Σύντονον διάτονον' 124-244-24 = 60• η 24-1-24 4-12 = 60.

$. 268. Ήμεϊς δε εκλαμβάνοντες τα επτά διαστή- ματα της διατονικής κλίμακος ώς τονιαϊα , δυνάμε- θα να μεταχειριζώμε&α και ημίτονα τάτων εξ. "Ό- θεν παράγονται και πολλοί κλίμακες, παραστατικοί των χροών. Προς ο η μεν διατονική κλίμαξ ας ύ- ποτεθη ώς βάσις' οσαι δε κλίμακες είναι δυνατόν να παραχθώσιν απ* αυτήν , ας λέγωνται Χρόαι.

§. 269. "Οταν γϊνηται μία μεταβολή εν τη κλίμα- κι αντί εκάστου των φθόγγων αυτής, τότε ας λέ- γηται κατά συμμονασμόν' όταν δε δύο, κατά συν- διασμόν' όταν δε τρεις, κατά συντριασμόν όταν δε τέσσαρες, κατά συντετρασμόν. όταν δε πέντε, κατά ουμπεντασμόν' και όταν εξ, κατά συνεξασμόν.

§. 270, Γ0 Προσλαμβανόμενος και δ όγδοος έπί 7 ο οξύ φθόγγος , ήτοι ή Μέση, εϊτε επί τόνα κείν- ται, είτε επί ημίτονα, έσονται δύο φθόγγοι άκροι έστώτες' οι δ' εν μέσω πάντες, κινούμενοι κατάτ>))' χρείαν. Καί εάν μεν είναι δυνατόν νά παράγωμεν

ι) Τρίτης ιης χοόας ϊγγνς ίηαι το Ιηήίοον ^ι*το)Ίκο^■ γήος.

119

από ίνα τάνον δύο διέσεις, η δύο Ζφεσεις , είναι ό- μως αδύνατον να τεΟώσι καί αν δύο είς κλίμακα ε- νός διαπασών' επειδή τότε το διαπασών περιεξει δ ια- ο τή ματ α οκτώ όπερ άτοπον (α).

ΚΕΦΑΑΑίΟΝ Θ'.

Πόααι αϊ δύναται Χρόαι. §. 271.

Τ

ης διατονικής κλίμακος , πα ββ γα δι κε ζώνη, δ προσλαμβανόμενος ας μή γίνηται μήτε δίεσις, μή- τε νφεσις' οι δε λοιποί εξ φθόγγοι ας γίνωνται και τα δύο. Έκ ταύτης λοιπόν της κλίμακος, κατά μεν συμμονασμόν μεταβολής, κινουμένων των φ&όγγων ή δια διεσεως ή ύφεσεως , είναι δυνατόν νά παρά- γωμεν χρόας 12 (β), τάς

πα ? γα δι κε ζω νη (γ), πα 6 γα δι κε ζω νη (δ), πα ββ ? δι κε ζω νη (ε), πα β 8 Ι δι κε ζω νη (ζ). πα ββ γα 9 κε ζω νη (η), πα ββ γα Ι κε ζω νη {&). πα ββ γα δι ? ζω νη (ι), πα ββ γα δι 6 £ω νη (κ). πα ββ γα δι κε 9 νη (λ), πα ββ γα δι κε 4 νη (μ), πα ββ γα δι κε ζω ? {ν), πα ββ γα δι κε ζω 6 (£)•

α) ^Άτοπον εστί τπτο κα&* ημάς <?'« τά είρημενα (§. 59.) , και κατά τβς Ό&ωμανονς' δννατον δέ και ενχρηστον παρά τοις Ενρωπαίοις' διότι έίτοι δύνανται νά γεμίζωσι τό διαπασών με διαστήματα εως δώδεκα.

β) Ει μεν ψ η ματαβολη σημαντική μόνον διεσεως , ην αν <£ = ι. Επε) δε σημαίνει δίεσίν τε και ίφεσιν, εσται = 2. Έπει δ ε και οι φ&όγγοι, ους νπεργονται , ίξ ιϊσίν αρα 2.

6.= 12.

Επειδή τά μακάμια των Όχτωμανών συνίστανται μάλι-

120

§. 2 7 2. Κατά δε συνδναομόν μεταβολής ο εαη δύο φθόγγων της κλίμακος κινουμένων εις δίεοιν κάί νφεοιν , μετ3 αλλήλων έκαστων, εκφύονται χρό- αι 60 («)' από τάς οποίας Ιδού εκτίθενται οκτώ.

πα ? γα δι κε ζω } (β\ πα 3 γα δι κε ζω <4 {γ). πα γ γα δι κε $ νη (δ \ πα { γα & κε ζω νη (ε), πα γ £ δι κε ζω νη (ζ), πα ί 6 δι κε ζω νη (η). πα βπ 4 δι κε ζω /> φ), πα ββ γα 6 κε 9 νη (ι\

Παρομοίως δε παράγονται χαι αι λοιπαϊ κλίμα- κες , ε'ως των εξηκοντα.

$. 27 3. Κατά δε αυντριασμόν εκφύονται χρόαι 160 (κ)' από τάς οποίας Ιδού εκτίθενται τέσοαρες'

στα εκ των κλιμάκων, σημεωνυμεν τάς δλιγας ταντας κλί- μακας μι τα ονόματα των μακαμίων.

γ) "Οταν αντη ύ\ κλίμα'ξ παράγη μίλος, ονομάζεται μακάμ Κι- ονρδί. — δ) Αντη δι, Μπονσσελίκ. — ί) Αντη δι , Σαζ- γκιάρ. — ζ) Αντη δι, Χιτζάζ. — η) Αντη δι , Σιμπα. — 3) Αντη δι, Χισαρ. — ι ) Αντη δι Χονζάμ. — κ) Αν- τη δε, Εβιτζ. — λ) Αντη δι, ΙΑτζε'μ. — μ~) Αντη δι, Μαχονρ. — ν) Αντη δι, Ζαβίλ. — ξ) Αντη δι, Σεχνάζ.

Ό Πρωτοψάλτης Παναγιώτης ο Χαλάτζογλονς ιμελισε τον εϊρμον „ "Εφριξε γη, κατά την κλίμακα (λ).

α) Έπειδη τα μιταβλητικά σημιΐά ιϊσι δνο , καϊ ίκατιρον δις εκλαμβάνεται, άρα τα δνο ομον ~ 2. 2 = 4. Έπε ι δι καϊ ο\ φ&όγγοι, με&* ων γίνεται ο σννδιασμος, είσΐν 6, αρα '^-' =15. "Ωστε 15. 4 = 60.

β) Αντη μεν λίγεται Ζαβίλ κιονρδί. — γ) Αντη δι Σεχνάζ μπονσοελίκ. — δ) Αντη δι Άτζιμ άσιράν. Ταντης παρά- δειγμα έχεις μ/αν δο'ξολογίαν Χονρμονζία διδασκάλα ιίς η- χον βαρνν' $ νη πα γ γα δι κε ?. — ε) Χισάρ μηονσσε- λ/κ — ζ) Ή τδ πλαγίον δεντε'ρον η/ον κλίμα'ξ. — η) Νι- σαβερίκι. — #) Σεχνάζ τίλειον. — ι) Αρεζμπάρ. Έδώ δι η ζω ΐψεσις είναι 6 βαρύς ζω, ον δίδει ο τροχός επϊ το βαρν, ος τις είναι ημιτόνω βαρντιρος τδ ζω, ον δίδει το διαπασών. — κ) Έπειδη τρία εϊσι τα μεταβλητικά σημεία, και ικάτερον - 2 , άρα τά τρία = 2• 2• 2 β 8. Επε) δ$ και οι φθόγγοι, μιΟ' ο/ν γίνεται Ό σννιριασμος, ίίοιν « ,

ιιι

η& Ι 3 δι κε ? νη {α), πα ? γα $ κε γ νη (β). πα ββ 6 δι κε ? 6 {γ\ πα βν ρ δι γ ζω Α (δ).

Τούτον τον τρόπον παράγονται και αι λοιπαϊ κατά συντριασμόν κλίμακες, εως των 160.

§. 274. Κατά δε συντετρασμόν μεταβολής, εκ- φύονται χρόαι 240 (ε)' κατά δε αν μπενταομον με- ταβολής εκφυονται χρόαι 192 (ζ) ' και κατά συνε- ξασμόν > 64 (η). "Ωστε, όταν είναι Προσλαμβανό- μενος δ πα, αι παραγόμεναι εκ τής διατονικής κλί- μακος τον διαπασών δύναται χρόαι συμποσούνται 278 (&).

§. 2 75. ι'0ταν δε υποτε&ή 6 Προσλαμβανόμενο^ επί ημίτονου, δυο μόναι κλίμακες, αι εχουσαιυλας τέϊς φ&όγγονς υφέσεις ή διέσεις δεν εμπεριέχονται εις τάς 7 2 8. 3Λλλ* επειδή δεν ευρίσκεται μελωδία, τής οποίας ή κλίμαξ έχει τον προσλαμβανόμενον επί ημίτονου , χαϊ δεν έχει κανένα τόνον εν όλω τω δια- πασών, περί τβτων ούδένα λόγον ποιδμεν. Και α- κόμη όταν δεν είναι προσλαμβανόμενος δ πα > δυο

αρά 03 = 20. "Ωστε 8. 20 = 160.

α) Αυτή λέγεται Νισσαμποίρ. — β) Σονμπουλέ. — γ) Χου- μαγιούν. — <Τ) Καρτζιγάρ.

ί) 3Επειόή τέσσαρα ιϊσι τα μεταβλ-ητικά σημεία, ΐσα εϊσϊ κατά τα εϊρημένατοΐς 2. 2. 2. 2 = 16, *Επει δε και οι φ&όγγοι, με&* ών γίνεται ο σνντετρασμός, εϊσϊν 6., εσται άρα 4-;|-§γ2-=» 4 5. άστε 15. 16 ==240.

ζ) Πέντε οντά τα μεταβλψικά σημεία, εϊσιν ΐσα 2.2.2.2.2- 32, Και επειδή ο σνμπεντασμος των ε'ξ φ&όγγων γίνεται οντω 4]4^|-;4'-ί = 6. '-^ί>« 3 2. 6 == 192.

η) '^Ε'ξ οντά τά μεταβλψικά σημεία, ΐσα είσΐ 2» 2. 2.2.2*2 = 644 Και επειδή δεν απομένει κανένας άλλος τόνος πλην τ& ε* τω προσλαμβανόμενοι , ούτε ανξησις των χροών γίνεται χατά οννε'ξασμόν. "Εστί γαρ ^.; 5.•^|α .1= ι # "Οίτεν λ**> πολλαπλασιασ&γι το 64 επί το ι, εσται το αυτό.

9) άιοτι 12 -^ 60^1 60 4- 240 -}- 192 + 64 4-728,

9 *

> 1 €

ετι χρυαι παράγονται αφ έκαστου τόνου , μια μεν ή έχουσα αν τον δίεσιν , και άλλη η έχουσα αυτόν νφεσιν. Καϊ επειδή οί ΙΙροσλαβανόμενοι }οϊ τίνες δύ- νανται να εχωσι τον πα δίεσιν και νφεσιν είναι ες, δώδεκα 'χρόαι ακόμη έκφύονται. αΩ.στε από μιας δια-* τονικής κλ'ιμακος τβ διαπασών είναι δννατόν να πα- ράγωνται χρυαι 740.

§. 2 76. Ευρίσκεις δε , εις πο'ιαν χρόαν ανάγεται εκάστη κλίμαξ δο&εϊσα , με το να ποίησης προσλαμ- β αν υ μεν ον αντης τον πα, εάν αυτός δεν είναι έπι •ημίτονου. Λοιπόν η μεν , κε $ Ι πα βα 6 δι , κλίμαξ ανάγεται είς την , πα βα ^ δι κε ρ 6 , χρόαν' η δε δι κε & ? πα Ι γα, εις την πα 6 γα δι κε 6 ρ. κ.τ.λ.

§. 2 7 7. Ευρέθη ενλογον , όταν μελίζωσι και οι ^Εκκλησιαστικοί μουσικοί, να μεταχειρίζωνται κλίμα- κα μίαν από τάς τοιαύτας χρόας' φθάνει μόνον νά άποδείξωσιν , οτι προ αυτών μετεχειρίσ&ησαν καϊ άλλοι εκκλησιαστικοί μβσικΌΙ τοιαύτην χρόαν εϊςκαμ- μίαν ψαλμωδίαν και ετι νά πλησιά'ζ,ωσιν είς ενα α- πό τους οκτώ "Ηχους. Οντως δ Λανιηλ είς την υπ σ.ύτοΰ μελισθεΐσαν δο'ξολογίαν μετεχειρίσ&η την Χρό- αν, ζω νη πα βα ο δι ί' όμως μετεχειρίσθη ταύτην και ο Βαλάσιος καϊ δ Πέτρος δ Γλυκύς εϊςτούςκα- Ιοφωνικές ειρμούς" και ετι δεν άπομακρύνθη καϊ τχ βαρέος ήχου.

123

ΒΙΒΛΙΟΝ ΤΕΤΑΡΤΟΝ

ΚΕΦΛΛΛΙΟΝ Α',

Περί Ήχου.

§.. 2 7 8?

Η

^χος είναι ψόφος οςτις εκπίπτει άπο έμψυχα καί από άψυχα οώματα (α). Ψόφος δε είναι πά&ος άέ- φο§ πλησαομενον (β). Είναι δε δ ψόφος το πρώτον χαί γενικώτατυν των ακουστών συνίσταται δε από την κίνηΰι>ν τέΐ αέρος δια το κτύπημα τει ψοφητικΓ; σώματος" το οποίον δεν είναι ανάγκη να κινηται ό~ λόκληρον , αλλά τα μερίδια αύτεΊ να πάλλωνται , η να σείωνται , η να, κινώνται. Τρία δε τίνα χτεω- ρ'βνιαι περί τον ψόφον' ψοφητικόν σώμα πλήτταμε-

α Οντας ο ορισμός είναι τΐί Αριστοτέλους. Λέγεται δε ο ήχος και °Η/η ποιητικώς. Ήχώ δε λέγεται το άντίφβ-εγμα της κραυγής. Μεγάλως <)£ φροντίζουσι ταύτης της ήχους εν γενεί οι μουσικοί.

Ό δέ Αρχιμανδρίτης Ανθιμος ο Ι'αζης ούτως ορίζει τον ήχον' 'Ο ήχος είναι μία κυματοειδηςκίνησιςτζ άερος , παραγό- μενη άπο την τρομώδη κίνησιν των μερών ενός σώματος, ήτις προ'ξενεΐται άπο είσβολην. Αύται αϊ κυματίσεις η κλο- νισμοί τπ άερος, κτυπώντες το τΰμπανον των ωτίων μας , προ'ξενοΰσιν εις την ψυχην μας αυτό το αΐσ&ημα δια μέ- σον των νευοων.

β) Κλαυδίου Πτολεμαίου είναι ούτος ο ορισμός, Ο δε Αριστο- τέλης ούτως ορίζει τον ψόφον' Ψόφος δε εστί κίνησις τ& δυνάμενου κινεΐσ&αι τον τρόπον τζτον, Όνπερ τα άφαλλό- αενα άπο των λείων, Όταν τις κρούσΐ].

124

γον' αήρ ύπ* αύτΰ κινούμενος* και ακοή πληττόμε- νη νπδ τ« ου τ ω κινουμένου αέρος.

§. 2 7 9. Κατά δε τους διαφόρους τιναγμούς των ψοφονντων , δ αήρ κυμαινόμενος διαφόρως , ποιεί διαφόρον§ και άδικους ήχους, ονομαζόμενους μεϊ- $ια δνόματα' *Ηχώ , Κέλαδος , Βόμβος , Κτύπος , *ϋγκη9μδς , Φλοίσβος, 'Ροϊζος , Αούπος , Πάταγος, Κλαγγή , Ζίγγος , Κραγή , Βοή , ΟΙμωγή , Φωνή (α), Στεναγμός, Λαλιά, Ψιθύρισμα, Βροντή, Συριγ- μός, Θρβς , Μηκασμδς, Μύκηιια, Βρόμος , Βρυγ- μός , Ύλακή, 3Ώρύωμα, Χρεμετισμός.

§. 280. Τους τρόπους της πτώσεως τούτων των ειδικών ήχων παρατηροϋντες οι μουσικοί, άπομιμπ- μενοι αυτούς εν τοις καιροΐς , επιβάλλουσι μεγάλος. Ούτω Πέτρος δ Γλυκύς είς τον Είρμόν ί3ΛΕν βν&ψ κατέστρωσε ποτέ, κατά τήν λέξιν άμαρτίαν , μιμει ται τον όγκηθμδν προσφυέστατα. Καν δ Δανιήλ εϊς ίο,, Μνήσ&ητι δέσποινα, κατά τήν λέξιν στεναγ- μδν , προφέρει πολλάκις το αχ. ΚαΧ δ . Λ κεδαι- μόνιος Πέτρος είς το ,, Νένς ευσεβείς, κατά την λέ- ξιν διασυρί'ζον , μιμείται τον συριγμόν' και άλλοι άλλα.

§. 28 1. Ίδιαίτερον δε κατά τέϊς Μουσικούς-, ήχος είναι κλίμαξ συστηματική , δι ης ώρισμένως δδεύον- τες, απεργάζονται την μελιοδίαν. Ήγουν δ ήχος εί- ναι μια κλ'ιμα'ξ των συστημάτων , είς τήν οποίαν πιριπατείντες οι μυνσικοι διωρισμένως , ηγαν άρ/ό μενοι από ρητούς φ&όγγανς , καί διατρίβοιπες εϊς (ιητούς φθόγγους, ([υλάττοντες και ρητά διαστήμα- τα, και εϊς (>ητ;)ς φ&όγγπθ κκιαλήγονιες , πυιούσι τήν μελφδ.ίαγ' δ δε τούτων διορισμός εγένετο παρά των αρχαίων μουσικών.

«) Φιονα <)' έοτ\ μεν πλοί'ξις η αέρι, #ιΐχι•ονμ~ίγά ποτι τανψν^

χάϊ 6\ οιιΐΊΐ' . ων ι η) ;ιόηι>ι διηκοΐ'Τί ('/ηις ^ηατος /'"('*- ονας. Πλάτων. Τιμ. -Ιυ/.. φυλ. 2Ι.

125

§. 2 82. Ύ£1χος είναι Ιδέα μελωδίας, συνισταμένη είς την εξιν τβ γινώσκειν , τίνας μεν των φ&όγγων άψετέον , τίναξ δε παραληπτέον' καϊ από τίνος τε άρκτεον, και εις ον καταληκτέον (α).

§. 2 83. ΛΑπό τον ημέτερον ηχον η ούδεν , η ολί- γον διαφέρει εκείνο όπερ οι παλαιοί ώνόμα'ζον,